alt

Για την παράσταση «Αγώνες» του Χένρι Νέιλορ σε σκηνοθεσία Μιχάλη Βιρβιδάκη, του Θεάτρου Κυδωνία, η οποία παρουσιάστηκε για τρεις παραστάσεις στο Θέατρο Σφενδόνη.

Του Νίκου Ξένιου

Στο Θέατρο Σφενδόνη είδαμε το θεατρικό έργο του Χένρι Νέιλορ Αγώνες, γραμμένο το 2018, σε μετάφραση Ρούλας Κονσολάκη και σκηνοθεσία Μιχάλη Βιρβιδάκη (με βοηθό σκηνοθέτη τη Lucyna Kukosz). Τον ρόλο της ξιφομάχου Ελέν Μάγερ ερμήνευσε η Κατερίνα Μαντίλ, ενώ τον ρόλο της άλτριας Γκρέτελ Μπέρκμαν η Μαρία Γιαννικάκη, και οι δύο μέλη της Εταιρείας Θεάτρου «Μνήμη» που εδράζει στο Θέατρο Κυδωνία, στα Χανιά. Οι συνθέσεις των ήχων ήταν του Δημήτρη Ιατρόπουλου. Το έργο βραβεύτηκε πρόπερσι στο Φεστιβάλ Fringe του Εδιμβούργου.

Πάνω από την πόλη ένα αερόπλοιο Ζέπελιν με σβάστικες προπαγανδίζει το κορυφαίο αθλητικό γεγονός, ενώ τα πλήθη ζητωκραυγάζουν φανατισμένα και απευθυνόμενα στον Αδόλφο Χίτλερ, σχηματίζουν περιμετρικά του σταδίου τη φράση, Wir gehoeren Dir («Ανήκουμε σε σένα»].

Το άλμα που δεν έγινε, το ξίφος που βραβεύθηκε

Το έργο διαδραματίζεται στο μεσοπολεμικό σκηνικό της Ούντερ ντεν Λίντεν του Βερολίνου, στη ναζιστικά διοργανωμένη Ολυμπιάδα του 1936. Ενώ ο Χίτλερ αναρριχάται στην εξουσία και λίγα χρόνια προτού ξεκινήσει η ολοκληρωτική εξόντωση των Εβραίων, δύο μεγάλες αθλήτριες, η καθιερωμένη ξιφομάχος Ελέν Μάγερ (χρυσό μετάλλιο στους Ολυμπιακούς του Άμστερνταμ 1928) και η αθλήτρια στίβου Γκρέτελ Μπέρκμαν, Γερμανοεβραίες και οι δύο, αντιμετωπίζουν την αντισημιτική υστερία των Γερμανών. Πάνω από την πόλη ένα αερόπλοιο Ζέπελιν με σβάστικες προπαγανδίζει το κορυφαίο αθλητικό γεγονός, ενώ τα πλήθη ζητωκραυγάζουν φανατισμένα και απευθυνόμενα στον Αδόλφο Χίτλερ, σχηματίζουν περιμετρικά του σταδίου τη φράση, Wir gehoeren Dir («Ανήκουμε σε σένα»].

Η νεότερη από τις δύο, η Γκρέτελ Μπέργκμαν, θέλει να υπερτονίσει την εβραϊκότητά της. Η Μπέργκμαν έχει σπουδάσει στο Πολυτεχνείο του Λονδίνου κι επιστρέφει στη Γερμανία για να συμμετάσχει στους Ολυμπιακούς. Δύο εβδομάδες πριν από τους Αγώνες η άλτρια αυτή (που υπό άλλες συνθήκες θα ήταν φαβορί) αποκλείεται λόγω του θρησκεύματός της, ενώ δημοσίως ανακοινώνεται πως αποκλείεται «λόγω τραυματισμού». Αυτός ο άδικος αποκλεισμός ενισχύει την εβραϊκή της συνείδηση: «Θέλω να εκτιναχθώ στα ύψη» λέει για το άλμα εις ύψος, και μαζί θέλει να εκτινάξει στα ύψη και το εβραϊκό έθνος. Τώρα, όμως, η φυλετική ταμπέλα καθορίζει τα πάντα. Ο πήχυς για την Εβραία αθλήτρια όλο και ανεβαίνει ψηλότερα, η αδικία εις βάρος της είναι εξώφθαλμη.

alt
Η Ελέν Μάγερ στη τελετή απονομής των μεταλλίων
ξιφασκίας στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1936,
χαιρετά ναζιστικά.



Όσο για την ξανθιά, γαλανομάτα ξιφομάχο Ελέν Μάγερ, αυτή είναι «παιδί-φαινόμενο» ήδη από την ηλικία των δέκα χρόνων. Έχει ήδη υπάρξει ολυμπιονίκης το 1928, αλλά ο ξαφνικός θάνατος του συντρόφου της, το 1932, της στερεί το μετάλλιο της ενδιάμεσης ολυμπιάδας. Στο μεταξύ, σπουδάζει στο Mills College της Καλιφόρνια και επιστρέφει στην πατρίδα της με την πρόθεση να δηλώσει «απολιτίκ» και να αποκοπεί, έτσι, από το εβραϊκό της «στίγμα». Αρνείται να μποϊκοτάρει τους αγώνες, και για καλή της τύχη η ιδέα του μποϊκοτάζ δεν πλειοψηφεί στις ΗΠΑ. Με διαφορά στήθους, αποστέλλεται στη χιτλερική Γερμανία η αμερικανική ομάδα. Τελικά, η Ελέν Μάγερ κέρδισε το αργυρό μετάλλιο και όταν ανέβηκε στο βάθρο χαιρέτισε ναζιστικά.

Κορνίζα με πεταλούδες

Οι δυο αθλήτριες έχουν να συναντηθούν από τα σχολικά τους χρόνια. Η ένταση που κλιμακώνεται ανάμεσα σε αυτούς τους δύο τόσο διαφορετικούς χαρακτήρες είναι πολύ ενδιαφέρουσα δραματουργικά. Το κείμενο του Νέιλορ αποκτά άμεση προέκταση στο παρόν μας, καθώς τα μηνύματά του τα σχετικά με την έννοια της εθνότητας, της φυλής και της ηθικής που θα ’πρεπε να διέπουν τον αθλητισμό είναι διαχρονικά. Τα κριτήρια των φυλετικών διακρίσεων και της προκατάληψης, οι ακρότητες και η αδικία, η τεράστια απώλεια του ανθρώπινου ταλέντου από τη Γερμανία, την «πατρίδα του Μπετόβεν, του Μπραμς, του Μπαχ, του Γκαίτε, του Γουτεμβέργιου, του Λούθηρου, του Μαρξ και του Σίλερ». Τα λάθη του παρελθόντος που αμαύρωσαν τη λαμπρή γερμανική κουλτούρα είναι ένα άλλο ζήτημα που θίγει το έργο.

[Ο συγγραφέας] θίγει τον εφήμερο χαρακτήρα της πρόκρισης και τις μεθόδους αθέμιτης προβολής κάποιων αθλητών έναντι κάποιων άλλων, ενώ στηλιτεύει τα στερεότυπα που συνοδεύουν τις έννοιες της υπεροχής και της ήττας.

Το έργο αυτό είναι ένα μάθημα ιστορίας που αφορά την προπαγάνδα περί «φυλετικής ανωτερότητας» των Αρείων και τις κοινωνικές προεκτάσεις που φέρει, μέχρι σήμερα ακόμη. Ο συγγραφέας επιχειρεί να καταδείξει τη μιζέρια του ρατσισμού, την κακουργία του ναζισμού και τη γενοκτονία που είναι ιστορικά συνυφασμένη με αυτές. Θεματολογικά κινείται στη λεπτή γραμμή που διαχωρίζει τη διάκριση του χρυσού ολυμπιονίκη μιας τόσο σαθρής ιστορικής περιόδου από τους συμβιβασμούς που κάνει για να παραμείνει στο άθλημα. Τέλος, θίγει τον εφήμερο χαρακτήρα της πρόκρισης και τις μεθόδους αθέμιτης προβολής κάποιων αθλητών έναντι κάποιων άλλων, ενώ στηλιτεύει τα στερεότυπα που συνοδεύουν τις έννοιες της υπεροχής και της ήττας. Το κείμενο το κατορθώνει αυτό με τη θαυμάσια παραβολή της «κορνίζας με τις πεταλούδες» που αρνείται να παραλάβει η Ελέν Μάγερ, αρνούμενη να αγωνιστεί εν ονόματι της φυλής της: μιας κορνίζας που θα παλιώσει, με ονόματα που θα σβηστούν από τη λήθη της ιστορίας, καταδεικνύοντας τη ματαιότητα μιας νίκης ατομικής, μεμονωμένης, αποκομμένης από τον κοινωνικο-ιστορικό ιστό που θα μπορούσε να την κατακυρώσει και να της προσδώσει ηθική βαρύτητα.

alt

Δύο άρτιες ερμηνείες 

Για μιαν ακόμη φορά η δραματική διδασκαλία του Μιχάλη Βιρβιδάκη αναδεικνύει τις λεπτότερες ερμηνευτικές ποιότητες, ενεργοποιεί το δυναμικό των δύο ηθοποιών του και στήνει μιαν άρτια, αισθητικά άψογη και πιστή στο κείμενο παράσταση.

Η παράσταση έχει ιδιότυπο ρυθμό, όπου εναλλάσσονται ο λυρισμός με τον ωμό ρεαλισμό. Αφενός μετωπική αφήγηση με ιδιαίτερη κλιμάκωση και ενάργεια, αφετέρου διάλογος με ρυθμική πολιτικού debate, που υπογραμμίζονται από το αφαιρετικό σκηνικό και τα απολύτως απαραίτητα «προπς»: μια στολή και μάσκα ξιφασκίας εποχής και ένα κανονικό ξίφος-αντίκα, μια αμφίεση γυναίκας-αθλήτριας του στίβου της δεκαετίας του ’30, ένα ραδιόφωνο και μια εκκωφαντική σειρήνα συναγερμού, που όλα θα χρησιμοποιηθούν με τον πιο άρτιο τρόπο. Στην κατάνυξη της παράστασης συμβάλλουν οι εξαιρετικοί φωτισμοί της Γαλάτειας Σαραντάκου και το ηχητικό τοπίο του Δημήτρη Ιατρόπουλου.

Η Κατερίνα Μαντίλ, που και ως φυσική παρουσία μοιάζει τρομερά στην Ελέν Μάγερ, ερμηνεύει με ένταση, δυναμισμό και πάθος την περσόνα της φιλόδοξης αθλήτριας. Απόλυτα ταιριαχτή με τον ρόλο της Γκρέτελ Μπέρκμαν, η Μαρία Γιαννικάκη κινείται σε όλη τη δραματική κλίμακα, ενώ με την εξαιρετική της φωνή καλείται να ερμηνεύσει δύο αντιπολεμικά τραγούδια (το γνωστό «Lili Marleen» και το «Child in time» των Deep Purple) και δύο σατιρικά τραγούδια που παρωδούν τον Χίτλερ και το ναζιστικό καθεστώς (το «Führer’s face» και το «Marsch ins Dritte Reich»). Και όχι μόνο κατορθώνει να τα ερμηνεύσει a capella, αλλά καθηλώνει κυριολεκτικά το κοινό με τη συγκίνηση που αναδίδει η φωνή της. Η επικοινωνία ανάμεσα στις δύο ερμηνεύτριες μαρτυρεί πειθαρχία, σκληρή δουλειά και βαθύτατη κατανόηση του έργου. Για μιαν ακόμη φορά η δραματική διδασκαλία του Μιχάλη Βιρβιδάκη αναδεικνύει τις λεπτότερες ερμηνευτικές ποιότητες, ενεργοποιεί το δυναμικό των δύο ηθοποιών του και στήνει μιαν άρτια, αισθητικά άψογη και πιστή στο κείμενο παράσταση, που μας θυμίζει μια παρήγορη αλήθεια: το θέατρο είναι ζωντανό και λαμβάνει χώρα εκεί όπου τα μηνύματα είναι σημαντικά και η δουλειά των θεατρανθρώπων ευσυνείδητη.

alt
Το Ζέπελιν Hindenburg επάνω από το Ολυμπιακό Στάδιο
του Βερολίνου στην έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων
την 1η Αυγούστου του 1936.

Ο συγγραφέας του Άγγελέ μου

Ο Χένρι Νέιλορ, γεννημένος το 1966, είναι Βρετανός κωμωδιογράφος, σκηνοθέτης και ηθοποιός, γνωστός για τα βραβευμένα έργα του Finding Bin Laden (2003) και Hunting Diana (2004). Έγραψε σενάρια για πολλά κωμικά σόου. Το καλοκαίρι του 2014 έγραψε το πρώτο του δραματικό έργο The Collector (Ο συλλέκτης) κερδίζοντας ένα από τα μεγαλύτερα βραβεία του Φεστιβάλ του Εδιμβούργου, το Fringe First. Το έργο, πρώτο μέρος της «Τριλογίας της Μέσης Ανατολής» (Arabian Nightmares), παίχτηκε επιτυχώς και στο θέατρο Arcola του Λονδίνου, ενώ το φθινόπωρο του 2016 περιόδευσε ανά την Αγγλία. Το δεύτερο έργο της τριλογίας, το Απόηχοι (Echoes), βραβεύτηκε το 2015 με το Spirit of the Fringe Award και παίχτηκε και διακρίθηκε στο Λονδίνο, στη Νέα Υόρκη και στην Αδελαΐδα. Το τρίτο μέρος της τριλογίας, το Angel (Άγγελέ μου), παρουσιάστηκε στο Εδιμβούργο το καλοκαίρι του 2016.

Το Άγγελέ μου παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα στον αίθριο χώρο του Θεάτρου Κυδωνία στα Χανιά στις 6 Ιουλίου του 2018 από την Εταιρεία Θεάτρου Μνήμη, σε μετάφραση Δημήτρη Κιούση και σκηνοθεσία Μιχάλη Βιρβιδάκη. Η παράσταση αυτή περιόδευσε εν συνεχεία στο Ηράκλειο (Νοέμβριος 2018, αμφιθέατρο ΙΜΚ) και στην Αθήνα (Δεκέμβριος 2018, Θέατρο Σφενδόνη).

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Δύο από τις καλύτερες παραστάσεις θεάτρου του Φεστιβάλ Αθηνών

Δύο από τις καλύτερες παραστάσεις θεάτρου του Φεστιβάλ Αθηνών

Για την παράσταση «Ιχνευτές» του Σοφοκλή, σε μετάφραση Εμμανουήλ Δαυίδ και σκηνοθεσία Μιχαήλ Μαρμαρινού και για την παράσταση «Βάτραχοι» του Αριστοφάνη, σε μετάφραση Νίκου Α. Παναγιωτόπουλου και σκηνοθεσία Αργυρώς Χιώτη. Και οι δύο παραστάσεις παρουσιάστηκαν στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού.

Του Νίκου Ξένιου...

Oιδίποδας, του Τόμας Όστερμαϊερ, στην Επίδαυρο

Oιδίποδας, του Τόμας Όστερμαϊερ, στην Επίδαυρο

Για την παράσταση «Οιδίποδας» της Maja Zade, σε σκηνοθεσία του Thomas Ostermeier, η οποία παρουσιάστηκε από τη βερολινέζικη Schaubϋhne, στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου. Φωτογραφίες © Θωμάς Δασκαλάκης.

Του Νίκου Ξένιου

Ο κύκλος ...

Για τις «Βάκχες» της Νικαίτης Κοντούρη στην Επίδαυρο

Για τις «Βάκχες» της Νικαίτης Κοντούρη στην Επίδαυρο

Για την παράσταση «Βάκχες» του Ευριπίδη, του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Ιωαννίνων, σε σκηνοθεσία της Νικαίτης Κοντούρη, η οποία παρουσιάστηκε στην Επίδαυρο 13-15 Αυγούστου. Φωτογραφίες © Βάσια Αναγνωστοπούλου.

Του Νίκου Ξένιου

Ένας αρχετυπικός φόβος των ανδρών ήταν ανέκ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Ερωταποκρίσεις από παλαιότερες συνομιλίες και συνεντεύξεις με ποιητές και μεταφραστές.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Πώς επιλέγουμε τα κείμενα που μεταφράζουμε;

Με ποικίλους τρόπους και για όλους τους δυνατ...

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ