alt

Για την παράσταση «Elephant» & «You Should Have Seen Me Dancing Waltz» σε χορογραφία και σκηνοθεσία του Rabih Mroué, η οποία παρουσιάζεται στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση.

Του Νίκου Ξένιου

«Η τέχνη δεν είναι ακτιβιστική. Είναι μια πλατφόρμα για να θέσει κανείς ανοικτά ερωτήματα» δηλώνει ο Ραμπί Μρουέ, ο στρατευμένος λιβανέζος ηθοποιός, οπτικός καλλιτέχνης και σκηνοθέτης των δύο παραστάσεων («Elephant» & «You Should Have Seen Me Dancing Waltz») που παρουσιάζει με το σχήμα Dance on Ensemble στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση. Όπως και ο ισραηλινός Αρκάντι Ζάιντες, ο Ραμπί Μρουέ έχει σαφή πολιτική πρόθεση και πραγματεύεται ζητήματα όπως η Δικαιοσύνη, η Ελευθερία και η Ανθρωπιά, χωρίς να απομονώνει τις έννοιες σε εννοιολογικές συλλήψεις, χωρίς να περιορίζεται σε εθνολογικούς προσδιορισμούς και, κυρίως, δίχως να στερεί από τον θεατή τη δυνατότητα της τοποθέτησης. Επιστρατεύει μικρο-αφηγήσεις, φωτογραφίες και σκίτσα και αξιοποιεί την ιδιότητα του θεάτρου να «συμπυκνώνει» τον χρόνο της αφήγησης και να μεταδίδει μιαν αίσθηση αμεσότητας διαφορετική από εκείνη του κινηματογράφου και του video art. Φλέγοντα ζητήματα της επικαιρότητας (η ενεργή διαδήλωση διαμαρτυρίας που αυτήν την περίοδο πλημμυρίζει τους δρόμους της Βηρυτού) «επιμολύνουν», τρόπον τινά, το κορμί του ερμηνευτή και επαναδιαμορφώνουν την κίνησή του, ενώ κάποιες συγκεκριμένες λέξεις και φράσεις δημιουργούν έντονη αντίστιξη προς τη χορογραφία.

«Elephant»: πέραν της πολιτιστικά προσδιορισμένης ταυτότητας, κάθε πόλεμος είναι διαφορετικός

Στο «Elephant» η αίσθηση της μόνωσης, του ερμητισμού και της εγκατάλειψης παλεύει με την ανάγκη αγγίγματος και επικοινωνίας: ωστόσο, η προσπάθεια αυτών των ζωντανών-νεκρών ανθρώπων να αγγίξουν ο ένας τον άλλον είναι προδικασμένη σε αποτυχία.

Οι πολιτιστικές ταυτότητες, δηλώνει ο Ραμπί Μρουέ, δεν είναι απόλυτα σχηματοποιημένες, αλλά μεταβάλλονται ανάλογα με την περιοχή του πλανήτη και με την εποχή: στόχος του είναι να προσεγγίσει την αντίληψη του θεατή σε απόλυτα ατομικό επίπεδο, και όχι μέσω μιας γενίκευσης που θα απευθυνόταν, πιθανώς, στις καταγραφές της δικής του πολιτιστικής ταυτότητας. Συγχίσεις, παρερμηνείες, δυσκολία επικοινωνίας, αλλά και αμφιβολίες, καχυποψία και αντιρρήσεις προκύπτουν ως φυσικό αποτέλεσμα αυτής της επικοινωνιακής πράξης. Στο «Elephant» (ο τίτλος είναι εμπνευσμένος από το ομώνυμο ιστορικό ντοκιμαντέρ του ιρλανδού κινηματογραφιστή Άλαν Κλαρκ) η αίσθηση της μόνωσης, του ερμητισμού και της εγκατάλειψης παλεύει με την ανάγκη αγγίγματος και επικοινωνίας: ωστόσο, η προσπάθεια αυτών των ζωντανών-νεκρών ανθρώπων να αγγίξουν ο ένας τον άλλον είναι προδικασμένη σε αποτυχία. Τα σώματά τους αναζητούν, με την αφή, το ξάπλωμα, την αλλαγή στάσης και προοπτικής, να συνυπάρξουν. Όμως ο δημιουργός μεγεθύνει τη μοναξιά τους, τονίζοντας τη μοναχικότητα του θανάτου και προβάλλοντας στη μεγάλη οθόνη κάποια από τα 316 σκίτσα νεκρών σωμάτων που έχει φιλοτεχνήσει ο ίδιος και τα έχει παρουσιάσει με τίτλο «Chalk Outlines». Οι εξαιρετικοί ερμηνευτές Ty Boomershine και Jone San Martin μεταστοιχειώνουν το έντονο αυτό εικαστικό ερέθισμα.

Κάθε θεατής αντιλαμβάνεται το δρώμενο διαφορετικά: χρησιμοποιώντας συλλογικές μνήμες μιας σφαγής που επαναλαμβάνεται, τα σκίτσα εξυφαίνουν έναν παράλληλο αφηγηματικό ιστό στάσεων, ακινητοποιήσεων και συσσώρευσης νεκρών σωμάτων επί σκηνής. Οι νεκροί στις ωμές, απάνθρωπες αστικές σφαγές συνθέτουν ένα προσωπικό άλμπουμ «σκιών» που εμφανίζονται ξαπλωμένες πάνω στο λευκό χαρτί και, αντίστοιχα, χορογραφημένες πάνω στην άδεια σκηνή του θεάτρου. Επιλέγοντας το μαυρόασπρο σκίτσο ο Μρουέ δεν απαλύνει την αίσθηση της βίας. Αντιθέτως, σκόπιμα σωρεύει μιαν «εικαστική» κραυγή διαμαρτυρίας, χωρίς να κατηγορεί ευθέως. Δεν το κάνει με τον τρόπο που το κάνει το δανέζικο Δόγμα 95 των Λαρς φον Τρίερ και Τόμας Βίντεμπεργκ, αλλά αφήνοντας τον θεατή ελεύθερο να συμπληρώσει τα κενά μνήμης με τον δικό του τρόπο και ασκώντας, έμμεσα, κριτική στον υποκειμενισμό του κάθε αφηγήματος. Είτε πρόκειται για ιστορικό, είτε για δημοσιογραφικό, είτε για ρητορικό αφήγημα· ό,τι παραλείπεται μπορεί να παραλείπεται σκοπίμως, υπαινίσσεται ο Ραμπί Μρουέ, που ομολογεί ότι δεν έχει διαβάσει σε βάθος τη θεωρία του Γκι Ντεμπόρ, αλλά είναι σε θέση να χρησιμοποιήσει την τεχνολογία επί σκηνής ως όπλο ενάντια στον αυταρχισμό της εξουσίας.

alt

«Έπρεπε να με έβλεπες να χορεύω βαλς»: η φρίκη του «κλειστού» σώματος

Οι χορευτές του, η Anna Herrmann, η Emma Lewis, ο Marco Volta και η Christine Kono με εφημερίδες στα χέρια μαθαίνουν για την καθημερινή βία, τις φυσικές καταστροφές, τις πολιτικές παρεμβάσεις των ιμπεριαλιστών, και σταδιακά οι κινήσεις τους μεταβάλλονται.

Υπάρχει ένα κάθετο τείχος που διαχωρίζει το ατομικό από το συλλογικό, το ιδιωτικό από το δημόσιο, το «μέσα» από το «έξω», ένα τείχος που η τέχνη αναλαμβάνει να το διαπεράσει. Ο Ραμπί Μρουέ θεωρεί πως το ανθρώπινο δέρμα είναι το όριο ανάμεσα στις δύο περιοχές, κι επίσης θεωρεί πως το ανθρώπινο δέρμα είναι διαπερατό. Τα γεγονότα της επικαιρότητας διαπερνούν, διασχίζουν, τρυπούν το ανθρώπινο δέρμα. Οι λέξεις της επικαιρότητας δείχνουν να περιγράφουν την κατάσταση, όμως στο σωματικό επίπεδο οι λέξεις ακινητοποιούν τους χορευτές, τους καθηλώνουν, τους «σκεπάζουν», τους κάνουν να ασφυκτιούν. Οι χορευτές του, η Anna Herrmann, η Emma Lewis, ο Marco Volta και η Christine Kono με εφημερίδες στα χέρια μαθαίνουν για την καθημερινή βία, τις φυσικές καταστροφές, τις πολιτικές παρεμβάσεις των ιμπεριαλιστών, και σταδιακά οι κινήσεις τους μεταβάλλονται. Το ραδιόφωνο από πίσω αλλάζει σταθμούς διαρκώς, και αυτό το ηχητικό τοπίο μετασχηματίζει επίσης τις κινήσεις των χορευτών. Η χρήση των εφημερίδων επί σκηνής είναι παλαιότερη τεχνική του Μρουέ: οι εφημερίδες εκπροσωπούν τον εφήμερο χαρακτήρα των γεγονότων, ιδιαίτερα όταν συνδυάζονται με μια voice over αφήγηση.

Ο Μισέλ Φουκώ αντιμετώπισε σε μια προβληματική λογική την κρατούσα άποψη για το σώμα αναδεικνύοντάς το ως αντικείμενο άσκησης τεχνικών ελέγχου και εξουσίας. Η εξουσία του βλέμματος έγκειται στον τρόπο με τον οποίο γίνεται αντιληπτός/ορατός ένας πληθυσμός ή ένα φαινόμενο. Το βλέμμα αποτελεί μια τεχνική εξουσίας εφόσον διαμέσου του βλέμματος γίνεται το αντικείμενο κατά ένα συγκεκριμένο και προσδιορισμένο τρόπο ορατό στον θεατή. Στη συνέχεια το βλέμμα του θεατή «ανακατασκευάζει» την ιδιαίτερη γνώση του φαινομένου η οποία νομιμοποιεί την άσκηση ελέγχου και εξουσίας πάνω του. Οι μηχανισμοί εξουσίας κατασκευάζουν ιστορικά το σώμα ως αντικείμενο επέμβασης και διαχείρισης. Έτσι, τη στιγμή που ο Μρουέ εικονοποιεί τη βία της εξουσίας, οι κινήσεις των χορευτών αντικατοπτρίζουν με εξατομικευμένο τρόπο τα αποτελέσματα της εξουσίας στο ανθρώπινο κορμί. Ο καλλιτέχνης σκοπίμως δεν δίνει απαντήσεις στα υπαρξιακά και πολιτικά ερωτήματα που εγείρονται, ούτε απλουστεύει κάτι εκ φύσεως περίπλοκο όπως είναι η βία που ασκούν οι εξουσιαστές στην ανθρώπινη ψυχή, στην ανθρώπινη ελευθερία, στο δικαίωμα της ζωής, στη χώρα του. Σε μιαν εποχή όπου το διαδίκτυο διαδραματίζει (ή υποκαθιστά) τον ρόλο του «δημόσιου χώρου», κάθε πολιτική δήλωση ενός καλλιτέχνη αποκλείεται να αγνοήσει τις εξεικονίσεις του ίντερνετ. Ανακαλώντας οδυνηρές μνήμες, ατομικές και συλλογικές, καταλήγει στο ότι οι συλλογικές μνήμες είναι κατά κανόνα τραυματικές. Προσεγγίζοντας τις διαφορετικές καταγραφές των ίδιων γεγονότων, αποκαλύπτει τον συγκρουσιακό χαρακτήρα του κάθε αφηγήματος, ιδιαίτερα όταν το αφήγημα είναι αποτρόπαιο, δηλαδή πόλεμος, βασανιστήρια, ισλαμιστές φονταμενταλιστές που αποκεφαλίζουν ανθρώπους, ένας πλανητάρχης που εκτελεί εν ψυχρώ, μαζικές σφαγές σε πόλεις, βομβαρδισμοί, ακρωτηριασμένα πτώματα, οδύνη ανθρώπων που μόλις έχασαν έναν δικό τους άνθρωπο, κ.ο.κ. Με οπτικό ρεαλισμό, και πιστεύοντας ακράδαντα στην ατομική πρόσληψη της πραγματικότητας, διανοίγει μια πλειάδα ερμηνευτικών οριζόντων και αφυπνίζει το συναίσθημα αδικίας που έχει –σε κατάσταση ύπνωσης– ο θεατής.

Ο δημιουργός

altΟ Ραμπί Μρουέ γεννήθηκε στον Λίβανο το 1967. Τον γνωρίσαμε στο πρώτο Fast Forward Festival της Στέγης, το 2014, με τη διάλεξη-περφόρμανς «Pixelated Revolution» και την περφόρμανς «Riding on the cloud», δύο ιδιότυπα θεάματα για την εκρηκτική κατάσταση στη Μέση Ανατολή. Τον ξαναείδαμε στο Fast Forward Festival 5 της Στέγης, με τη συναρπαστική διάλεξη-περφόρμανς «So little time». Το έργο του συνδυάζει τα εικαστικά, την περφόρμανς και το θέατρο. Υπήρξε από τους πιο πρωτοποριακούς σκηνοθέτες στον Λίβανο μετά τον Εμφύλιο. Σήμερα ζει στο Βερολίνο.

Το Dance On Ensemble ιδρύθηκε το 2015 από τον πολιτιστικό οργανισμό Diehl+Ritter gUG, με έδρα το Βερολίνο, ως μέρος της πρωτοβουλίας Dance On που τιμά τις εξαιρετικές καλλιτεχνικές ικανότητες των χορευτών και χορευτριών άνω των 40 ετών και διερευνά τη σχέση χορού και ηλικίας τόσο στη σκηνή όσο και στην κοινωνία. Σε συνεργασία με διεθνώς αναγνωρισμένους χορογράφους και σκηνοθέτες όπως ο Rabih Mroué, ο William Forsythe, η Deborah Hay και ο Jan Martens, το Dance On Ensemble αναπτύσσει ρεπερτόριο πρωτοποριακών και απαιτητικών έργων σύγχρονου χορού. Σκοπός του είναι να δημιουργήσει σταθερές βάσεις για ένα πλούσιο μελλοντικό ρεπερτόριο για χορευτές και χορεύτριες άνω των 40 ετών. Ως ένα από τα αρχικά μέλη του Dance On Ensemble, ο Ty Boomershine έχει επωμισθεί την καλλιτεχνική διεύθυνση του πρότζεκτ από το 2019.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν

Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν

Τάσεις, στάσεις και το γυμνό μετέωρο σώμα του χορευτή. Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν.

Του Νίκου Ξένιου

Η σύγχρονη περφόρμανς αρνείται τον παραδοσιακό δυϊσμό σώματος και μυαλού και αναζητά τη συνείδηση που εδράζει στο γυμνό σώμα. Η εκτός πλαισίου χρήσ...

Δύο από τις καλύτερες παραστάσεις θεάτρου του Φεστιβάλ Αθηνών

Δύο από τις καλύτερες παραστάσεις θεάτρου του Φεστιβάλ Αθηνών

Για την παράσταση «Ιχνευτές» του Σοφοκλή, σε μετάφραση Εμμανουήλ Δαυίδ και σκηνοθεσία Μιχαήλ Μαρμαρινού και για την παράσταση «Βάτραχοι» του Αριστοφάνη, σε μετάφραση Νίκου Α. Παναγιωτόπουλου και σκηνοθεσία Αργυρώς Χιώτη. Και οι δύο παραστάσεις παρουσιάστηκαν στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού.

Του Νίκου Ξένιου...

Oιδίποδας, του Τόμας Όστερμαϊερ, στην Επίδαυρο

Oιδίποδας, του Τόμας Όστερμαϊερ, στην Επίδαυρο

Για την παράσταση «Οιδίποδας» της Maja Zade, σε σκηνοθεσία του Thomas Ostermeier, η οποία παρουσιάστηκε από τη βερολινέζικη Schaubϋhne, στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου. Φωτογραφίες © Θωμάς Δασκαλάκης.

Του Νίκου Ξένιου

Ο κύκλος ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ένα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974, το νέο βιβλίο του Αλέξη Παπαχελά

Ένα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974, το νέο βιβλίο του Αλέξη Παπαχελά

Είκοσι πέντε χρόνια έρευνας χρειάστηκε ο δημοσιογράφος και διευθυντής της εφημερίδας «Η Καθημερινή» Αλέξης Παπαχελάς για να καταλήξει στο αδημοσίευτο και σπάνιο υλικό που περιλαμβάνεται στο βιβλίο του «Ένα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974», το οποίο αφορά την επταετία που καθόρισε την ιστορική πορεία της χώρας μας και ανα...

Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν

Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν

Τάσεις, στάσεις και το γυμνό μετέωρο σώμα του χορευτή. Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν.

Του Νίκου Ξένιου

Η σύγχρονη περφόρμανς αρνείται τον παραδοσιακό δυϊσμό σώματος και μυαλού και αναζητά τη συνείδηση που εδράζει στο γυμνό σώμα. Η εκτός πλαισίου χρήσ...

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Μπλε ήλιος, του Διονύση Μαρίνου (προδημοσίευση)

Μπλε ήλιος, του Διονύση Μαρίνου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Διονύση Μαρίνου «Μπλε ήλιος», το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

[Μαριάννα]

Μία φλοίδα φως, σαν κάτι ζωντανό που ανασα...

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ