alt

Για την παράσταση «Ο Άνθρωπος Ελέφαντας» του Bernard Pomerance, σε διασκευή – σκηνοθεσία του Κοραή Δαμάτη, η οποία παρουσιάζεται στον Πολυχώρο Vault.

Του Νίκου Ξένιου

Πώς συνδέονται η «κανονικότητα» της προσωπικότητας και οι νόρμες προσαρμογής και ένταξης στο κοινωνικό σύνολο; Πώς η «ανθρωπινότητα» της ύπαρξης συνδέεται με το τι είναι φυσιολογικό και τι όχι, ποιο ποσοστό «κανονικότητας» φέρει καθένας από εμάς, ποιος είναι ο ορισμός της ανθρωπιάς και της αλληλεγγύης/συμπόνιας και από ποιο σημείο και μετά εγείρεται το ζήτημα του σεβασμού των ανθρώπινων δικαιωμάτων; Ως ποιο σημείο φτάνουν η χυδαιότητα, η χλεύη και ο ευτελισμός του συνανθρώπου; Πόσο δύσμορφοι, αποκλίνοντες και παραμορφωμένοι γινόμαστε όλοι μας φορώντας τη μάσκα του πουριτανισμού;

Ένας τραγικά παραμορφωμένος άντρας, ο Τζον Μέρικ, που έπασχε από μιαν ανίατη πάθηση του μυϊκού συστήματος και από χρόνια βρογχοπνευμονία, ένας «άνθρωπος-τέρας» βασανισμένος, που τον εκμεταλλεύτηκαν και τον βίασαν ψυχικά, έζησε στο πουριτανικό, βικτωριανό Λονδίνο του 1880 και στάθηκε πηγή έμπνευσης του κλασικού, διαχρονικού έργου του Μπέρναρντ Πόμερανς
«Ο άνθρωπος ελέφαντας».

Ένας τραγικά παραμορφωμένος άντρας, ο Τζον Μέρικ, που έπασχε από μιαν ανίατη πάθηση του μυϊκού συστήματος και από χρόνια βρογχοπνευμονία, ένας «άνθρωπος-τέρας» βασανισμένος, που τον εκμεταλλεύτηκαν και τον βίασαν ψυχικά, έζησε στο πουριτανικό, βικτωριανό Λονδίνο του 1880 και στάθηκε πηγή έμπνευσης του κλασικού, διαχρονικού έργου του Μπέρναρντ Πόμερανς «Ο άνθρωπος ελέφαντας». Το έργο, στην πολύ καλή μετάφραση της Μαρλένας Γεωργιάδη, προτάθηκε στον Κοραή Δαμάτη από τον Δημήτρη Καρατζιά, που επανεμφανίζεται επί σκηνής στον πρωταγωνιστικό ρόλο1. Ο κύριος Δαμάτης έκανε και τη διασκευή και τη δραματουργική επεξεργασία. Το στοίχημα του Δημήτρη Καρατζιά πέτυχε.

Κοραής Δαμάτης – Δημήτρης Καρατζιάς

Ξεκινώντας από το «Bent» του Martin Sherman, ο κύριος Καρατζιάς έχει ήδη καταγράψει ένα αξιόλογο ρεπερτόριο από έργα κατά κανόνα ρεαλιστικά, που αναφέρονται στο διαφορετικό, το παραγκωνισμένο, το περιθωριοποιημένο. Από τις περσινές σκηνοθεσίες του Δημήτρη Καρατζιά δεν θα ξεχάσουμε τη συγκλονιστική ερμηνεία της Λένας Ουζουνίδου στην «Ψιλικατζού» της Κωνσταντίνας Δελημήτρου (η παράσταση συνεχίζεται και φέτος) και τη βαθύτατα συγκινητική ερμηνεία της Δήμητρας Κολλά στο «Χορεύοντας στο Σκοτάδι» του Λαρς φον Τρίερ.

Τα υψηλά μεταφυσικά και αισθητικά/ηθικά ζητήματα που θίγει «Ο άνθρωπος ελέφαντας» του Πόμερανς, η κριτική που ασκεί στην κοινωνική υποκρισία και στις συμβάσεις, η βιοηθική που περνά υπογείως ως προβληματισμός, ακόμη και η κριτική του θεάτρου ως παραστασιακού γεγονότος, είναι οι πτυχές που αναδεικνύει η σκηνοθεσία του Κοραή Δαμάτη. Ο freak χαρακτήρας του Τζον Μέρικ αποδίδεται με τις πιο ρομαντικές νότες, ενταγμένος σε ένα θέατρο τεράτων2. Ο Κοραής Δαμάτης στοχεύει στη στηλίτευση της ανθρώπινης βαρβαρότητας και ηθικής κατάπτωσης σε όλες τις εποχές, καθώς και στην ανάδυση ενός προτύπου ανθρωπιάς. Ο ψυχικός τραυματισμός, το συναίσθημα της στέρησης, το κοινωνικό κατηγορώ, ο ιδρυματισμός από τη μια, αλλά και η μεγαλοψυχία και η συγχώρηση, το υψηλό φρόνημα, η ευφυία, η δημιουργικότητα, η ευαισθησία, η ποιητική στόφα και η εσωτερική πειθαρχία από την άλλη, είναι τα ψυχικά γνωρίσματα αυτής της θεατρικής περσόνας που αναδεικνύει ο Δημήτρης Καρατζιάς, παράλληλα με τη δυσμορφία, την ασθματική εκφορά του λόγου, το πνίγος που απαιτεί η απόδοση της βρογχοπνευμονίας και τη στρέβλωση των μελών που επιτάσσει ο ρόλος.

Το αισθητικό στίγμα της παράστασης

alt
Ο πίνακας της Shiori Matsumoto «Μαγικό κουτί».
Η Shiori Matsumoto γεννήθηκε στην Καγκάβα της Ιαπωνίας
το 1973. Το 1997 «ανέβασε» τα πρώτα της έργα στο ίντερνετ
και έγινε παγκοσμίως γνωστή. Από τότε τα πίνακές της
βρίσκονται σε πολλά μουσεία σύγχρονης τέχνης
και ιδιωτικές συλλογές.



Ο πίνακας «Μαγικό κουτί» της Shiori Matsumoto, αναρτημένος και φωτισμένος ως σκηνικό όλης της παράστασης, σε συνδυασμό με δυο εισόδους/αυλαίες που ανοιγοκλείνουν και με αυστηρά χρονομετρημένη εκφορά του λόγου και κινησιολογία, ουσιαστικά υποστηρίζει ένα αισθητικό δοκίμιο για την έννοια της παραμόρφωσης. Η τιράντα του γιατρού προς το τέλος της παράστασης είναι το δοκιμιακό μέρος αυτού του έργου, που εκ πρώτης όψεως φαντάζει ελαφρώς πεπαλαιωμένο, όμως στα χέρια του Κοραή Δαμάτη επικαιροποιείται με εντυπωσιακό τρόπο και γίνεται διαχρονικό. 

Η παράσταση πλαισιώνεται από γλυπτές μάσκες/κατασκευές της Ελένης Σουμή, που αφενός αναδεικνύουν τον θεματικό πυρήνα με τις «αναπηρίες» και την υπόδυση ρόλων εκ μέρους όλων των ανθρώπων, αφετέρου διακρίνονται για την υψηλή αισθητική τους. Πολλές διαφορετικές εκφάνσεις του ανθρώπινου ψυχισμού αποτυπώνονται σε κάθε επιμέρους δυσμορφία, παίζοντας με τη φαντασία και τη σκληρότητα, λειτουργώντας ως «μονωτικό» υλικό για τον αποκλεισμό του ψυχισμού του ατόμου από τον κόσμο, μετατρέποντας κάθε ρόλο σε «φάντασμα» κάποιου παρελθόντος ψυχισμού. Με λίγα λόγια, κατασκευάζοντας ένα αυτόνομο, νοσταλγικό cabinet de curiosités, μια πινακοθήκη «τεράτων» που είναι, κατά παράδοξο τρόπο, όμορφα (:«ο Θεός ξέρει, ο Δαρβίνος δεν ξέρει!»).

Η εξαιρετική σιδερένια μάσκα του Τζον Μέρικ είναι μια γλυπτή Γοργώ, ένα «γοργόνειον» που απωθεί και ταυτόχρονα αναδεικνύει την εσωτερική ομορφιά, εγκλωβισμένη στο άσχημο δέμας. Αυτή είναι, άλλωστε, και η δήλωση του Κοραή Δαμάτη. Η υπερρεαλιστική δημιουργία του Σωκράτη Παπαδόπουλου, μια βαρύτατη μάσκα απόλυτα ταιριαχτή με το αισθητικό σύμπαν της παράστασης, διαδραματίζει, πέραν του ρόλου του φοβήτρου, τον ρόλο του ρυθμιστή μιας συγκεκριμένης ερμηνευτικής προσέγγισης και μιας καλά μελετημένης κινησιολογίας ως κλωβός, ως σιδερένιο παραπέτασμα που απομονώνει τον άνθρωπο από τους γύρω του, καθώς και ως σιδηρούν παραπέτασμα από επιταγές της εξουσίες και νόρμες στις οποίες καλείται ο άνθρωπος να υποταγεί. 

Τις έξοχες φωτιστικές συνθήκες (Κοραής Δαμάτης με βοηθό φωτιστή τον Θοδωρή Μαργαρίτη) υπογραμμίζουν τα neon «σπαθιά» του Χρήστου Σάλεμ, που κινούνται κατά τις υποδείξεις της χορογράφου. Το μόνο αμήχανο σημείο είναι η χορογραφία στο δύσκολο μέρος του ονείρου/φάσματος αντιστροφής των ρόλων, όπου ο κύριος Δαμάτης επιλέγει να σκηνοθετήσει ως καμπαρέ. Όλες οι άλλες λεπτομέρειες που επιμελήθηκε ο ίδιος (ενδυματολογία με φωτεινά μπεζ και λευκά κοστούμια, ρυθμός, μακιγιάζ) είναι απόλυτα εναρμονισμένες με το κλίμα της παράστασης.

alt

Οι άλλοι συντελεστές 

Αποκάλυψη της παράστασης είναι η σπάνια ερμηνεία της Μαρίας Καβουκίδη στον ρόλο της αισθησιακής κυρίας Τρένταλ, κυρίως, αλλά και στον αλλόκοτο ρόλο μιας Σουβλίτσας. 

Το σύνολο των μουσικών δημιουργιών του Μάνου Αντωνιάδη είναι μια θαυμάσια επιλογή ποικίλων μουσικών δρόμων και υφολογικών αποκλίσεων, προορισμένων να πλαισιώσουν την υπερρεαλιστική προσέγγιση του σκηνοθέτη. 

Ο Περικλής Μοχολιδάκης ερμηνεύει τον φιλόδοξο και χειριστικό –αλλά και εαυτοτιμωρούμενο και μετανοούντα– Δόκτορα Τριβς με μεγάλη σοβαρότητα και υψηλό συναίσθημα ευθύνης απέναντι στον ρόλο του, ένα ρόλο «δύσκαμπτο στα πρέπει και στις συμβάσεις». Στους διαλόγους του με τον διευθυντή του νοσοκομείου Καρλ Γκομ επιχειρείται μια ουσιαστική αποδόμηση της σχέσης θρησκείας και επιστήμης. Ο Μιχάλης Καλιότσος υποστηρίζει με μεγάλη σοβαρότητα και επίγνωση τον δύσκολο ρόλο του διευθυντή/ελεγκτή, που οφείλει να «μετρήσει» την ανθρωπιά και με υλικούς όρους. 

Αποκάλυψη της παράστασης είναι η σπάνια ερμηνεία της Μαρίας Καβουκίδη στον ρόλο της αισθησιακής κυρίας Τρένταλ, κυρίως, αλλά και στον αλλόκοτο ρόλο μιας Σουβλίτσας. 

Ο Στέλιος Καλαϊτζής παίζει τρεις ρόλους: τον τσιρκολάνο «μάνατζερ» Ρος με την εξαιρετική μάσκα «όρνεου», τον καλόκαρδο, μεταφυσικά επαναπαυμένο επίσκοπο και τον αφελή ανθρωπιστή νοσοκόμο, υποστηρίζοντας επάξια και τους τρεις. Ο Αντώνης Καραθανασόπουλος (σκληρός ως άνδρας στο τσίρκο, ως άγγλος αστυνομικός και ως νοσοκόμος Σνορκ) και η Σοφία Ρούβα (Δις Σάντουιτς και δεύτερη Σουβλίτσα) απαρτιώνουν επάξια τον πολύ καλό θίασο.

Ο κύριος Δαμάτης ουσιαστικά φέρνει στο ίδιο επίπεδο τη μυθοπλασία του κειμένου και την πραγματική ιστορία του Τζον Μέρικ, παραμένοντας συνεπής στις σκηνοθετικές του επιλογές. Όσο για τη συγκεκριμένη θεματική επιλογή, η λύτρωση του θεατή προέρχεται από την αντιπαραβολή της «normalitatis» που αφορά την εμφάνιση και τα εξωτερικά γνωρίσματα του ανθρώπου προς το «αλλότριον», το διαφορετικό, προς αυτό που προκαλεί την απέχθεια, τον αποτροπιασμό και την περιφρόνηση προς τον συνάνθρωπο. 

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).


1. Τον ρόλο του Τζον Μέρικ έχουν κατά καιρούς υποδυθεί οι: John Hurt, David Schofield, David Bowie, Mark Hamill, Bradley Cooper και στην Ελλάδα ο Δημήτρης Ποταμίτης (1980). Το έργο για πρώτη φορά ανέβηκε στο Broadway τον Απρίλιο του 1979.
2. Τα Freak Shows ξεκίνησαν στην Αγγλία το 1550. Αργότερα επεκτάθηκαν και σε άλλες χώρες φτάνοντας μέχρι την Αμερική.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Για μια web εκδοχή της τέχνης

Για μια web εκδοχή της τέχνης

Σκέψεις γύρω από τις νέες συνθήκες δημιουργίας και παρουσίασης των παραστατικών τεχνών και των υβριδικών μορφών που έχουν προκύψει.

Του Νίκου Ξένιου

Στην αρχή της πανδημίας, τα κοινωνικά δίκτυα διεθνώς μετέδιδαν την περίπτωση ...

Τρεις αδελφές, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά (κριτική)

Τρεις αδελφές, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά (κριτική)

Για την παράσταση «Τρεις αδελφές» του Αντόν Τσέχοφ, σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Καραντζά, στο Θέατρο Βεάκη, η οποία παρουσιάζεται απόψε διαδικτυακά με μικρό αντίτιμο (εδώ: https://vimeo.com/ondemand/totheatro)

Του Νίκου Ξένιου

...
Η Ανθολογία του Σπουν Ρίβερ, σε σκηνοθεσία της Δήμητρας Κονδυλάκη (κριτική)

Η Ανθολογία του Σπουν Ρίβερ, σε σκηνοθεσία της Δήμητρας Κονδυλάκη (κριτική)

Για την παράσταση, βασισμένη στην «Ανθολογία του Σπουν Ρίβερ» του Έντγκαρ Λη Μάστερς, σε μετάφραση, δραματοποίηση και σκηνοθεσία της Δήμητρας Κονδυλάκη η οποία παρουσιάστηκε στο Θέατρο Σταθμός.

Του Νίκου Ξένιου

Η Δήμητρα ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Για τη μυθιστορηματική βιογραφία του Jack Fairweather «Ο εθελοντής – Η αληθινή ιστορία του ήρωα της αντίστασης που διείσδυσε στο Άουσβιτς» (μτφρ. Θεοδώρα Δαρβίρη, εκδ. Gutenberg). Στην κεντρική εικόνα, ο ήρωας του βιβλίου Βιτόλντ Πιλέτσκι σε μια φωτογραφία ντοκουμέντο από το 1941, κατά την εισαγωγή του στο στρα...

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Για το τελευταίο βιβλίο της Κατερίνας Ζαρόκωστα, η οποία έφυγε χθες από τη ζωή στα εβδομήντα της χρόνια, τη συλλογή διηγημάτων «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη).

Της Έλενας Χουζούρη

Τρία χρόνια μετά το μυθιστόρημά της Οι αδελφές Ραζή ...

Πέθανε η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα

Πέθανε η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα

Έφυγε από τη ζωή η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα στα εβδομήντα της χρόνια. Τελευταίο της βιβλίο, που εκδόθηκε λίγο καιρό πριν, ήταν η συλλογή με αυτοβιογραφικά διηγήματα «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη)

Σπούδασε Γαλλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Κοινων...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Αλέξη Χατζηδάκη «Όψεις τουρισμού – Δεκαοχτώ δοκίμια για την τουριστική ανάπτυξη, τον σχεδιασμό του χώρου και την αρχιτεκτονική», που κυκλοφορεί από τις Cube Art Editions.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nina George «Τα φώτα του νότου» (μτφρ. Όλγα Γκαρτζονίκα), που κυκλοφορεί στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος ενός διηγήματος, από τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα», που κυκλοφορεί στις 26 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΗΣΥΧΩΝ ΑΚΡΩΝ

Έν...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

Μια επιλογή δέκα χριστουγεννιάτικων βιβλίων για πολύ μικρά και λίγο μεγαλύτερα παιδιά από τη βιβλιοπαραγωγή του 2020. Πρόκειται για όμορφα βιβλία που μεταφέρουν το πνεύμα των Γιορτών στους μικρούς αναγνώστες με τρυφερές καλογραμμένες ιστορίες. Στις παρακάτω επιλογές, η εικονογράφηση παρουσιάζει ποικιλία και μεγάλο ε...

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΕΛΛΗΝΙΚΑ

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

17 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020. Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ