alt

Για την παράσταση «Ο Άνθρωπος Ελέφαντας» του Bernard Pomerance, σε διασκευή – σκηνοθεσία του Κοραή Δαμάτη, η οποία παρουσιάζεται στον Πολυχώρο Vault.

Του Νίκου Ξένιου

Πώς συνδέονται η «κανονικότητα» της προσωπικότητας και οι νόρμες προσαρμογής και ένταξης στο κοινωνικό σύνολο; Πώς η «ανθρωπινότητα» της ύπαρξης συνδέεται με το τι είναι φυσιολογικό και τι όχι, ποιο ποσοστό «κανονικότητας» φέρει καθένας από εμάς, ποιος είναι ο ορισμός της ανθρωπιάς και της αλληλεγγύης/συμπόνιας και από ποιο σημείο και μετά εγείρεται το ζήτημα του σεβασμού των ανθρώπινων δικαιωμάτων; Ως ποιο σημείο φτάνουν η χυδαιότητα, η χλεύη και ο ευτελισμός του συνανθρώπου; Πόσο δύσμορφοι, αποκλίνοντες και παραμορφωμένοι γινόμαστε όλοι μας φορώντας τη μάσκα του πουριτανισμού;

Ένας τραγικά παραμορφωμένος άντρας, ο Τζον Μέρικ, που έπασχε από μιαν ανίατη πάθηση του μυϊκού συστήματος και από χρόνια βρογχοπνευμονία, ένας «άνθρωπος-τέρας» βασανισμένος, που τον εκμεταλλεύτηκαν και τον βίασαν ψυχικά, έζησε στο πουριτανικό, βικτωριανό Λονδίνο του 1880 και στάθηκε πηγή έμπνευσης του κλασικού, διαχρονικού έργου του Μπέρναρντ Πόμερανς
«Ο άνθρωπος ελέφαντας».

Ένας τραγικά παραμορφωμένος άντρας, ο Τζον Μέρικ, που έπασχε από μιαν ανίατη πάθηση του μυϊκού συστήματος και από χρόνια βρογχοπνευμονία, ένας «άνθρωπος-τέρας» βασανισμένος, που τον εκμεταλλεύτηκαν και τον βίασαν ψυχικά, έζησε στο πουριτανικό, βικτωριανό Λονδίνο του 1880 και στάθηκε πηγή έμπνευσης του κλασικού, διαχρονικού έργου του Μπέρναρντ Πόμερανς «Ο άνθρωπος ελέφαντας». Το έργο, στην πολύ καλή μετάφραση της Μαρλένας Γεωργιάδη, προτάθηκε στον Κοραή Δαμάτη από τον Δημήτρη Καρατζιά, που επανεμφανίζεται επί σκηνής στον πρωταγωνιστικό ρόλο1. Ο κύριος Δαμάτης έκανε και τη διασκευή και τη δραματουργική επεξεργασία. Το στοίχημα του Δημήτρη Καρατζιά πέτυχε.

Κοραής Δαμάτης – Δημήτρης Καρατζιάς

Ξεκινώντας από το «Bent» του Martin Sherman, ο κύριος Καρατζιάς έχει ήδη καταγράψει ένα αξιόλογο ρεπερτόριο από έργα κατά κανόνα ρεαλιστικά, που αναφέρονται στο διαφορετικό, το παραγκωνισμένο, το περιθωριοποιημένο. Από τις περσινές σκηνοθεσίες του Δημήτρη Καρατζιά δεν θα ξεχάσουμε τη συγκλονιστική ερμηνεία της Λένας Ουζουνίδου στην «Ψιλικατζού» της Κωνσταντίνας Δελημήτρου (η παράσταση συνεχίζεται και φέτος) και τη βαθύτατα συγκινητική ερμηνεία της Δήμητρας Κολλά στο «Χορεύοντας στο Σκοτάδι» του Λαρς φον Τρίερ.

Τα υψηλά μεταφυσικά και αισθητικά/ηθικά ζητήματα που θίγει «Ο άνθρωπος ελέφαντας» του Πόμερανς, η κριτική που ασκεί στην κοινωνική υποκρισία και στις συμβάσεις, η βιοηθική που περνά υπογείως ως προβληματισμός, ακόμη και η κριτική του θεάτρου ως παραστασιακού γεγονότος, είναι οι πτυχές που αναδεικνύει η σκηνοθεσία του Κοραή Δαμάτη. Ο freak χαρακτήρας του Τζον Μέρικ αποδίδεται με τις πιο ρομαντικές νότες, ενταγμένος σε ένα θέατρο τεράτων2. Ο Κοραής Δαμάτης στοχεύει στη στηλίτευση της ανθρώπινης βαρβαρότητας και ηθικής κατάπτωσης σε όλες τις εποχές, καθώς και στην ανάδυση ενός προτύπου ανθρωπιάς. Ο ψυχικός τραυματισμός, το συναίσθημα της στέρησης, το κοινωνικό κατηγορώ, ο ιδρυματισμός από τη μια, αλλά και η μεγαλοψυχία και η συγχώρηση, το υψηλό φρόνημα, η ευφυία, η δημιουργικότητα, η ευαισθησία, η ποιητική στόφα και η εσωτερική πειθαρχία από την άλλη, είναι τα ψυχικά γνωρίσματα αυτής της θεατρικής περσόνας που αναδεικνύει ο Δημήτρης Καρατζιάς, παράλληλα με τη δυσμορφία, την ασθματική εκφορά του λόγου, το πνίγος που απαιτεί η απόδοση της βρογχοπνευμονίας και τη στρέβλωση των μελών που επιτάσσει ο ρόλος.

Το αισθητικό στίγμα της παράστασης

alt
Ο πίνακας της Shiori Matsumoto «Μαγικό κουτί».
Η Shiori Matsumoto γεννήθηκε στην Καγκάβα της Ιαπωνίας
το 1973. Το 1997 «ανέβασε» τα πρώτα της έργα στο ίντερνετ
και έγινε παγκοσμίως γνωστή. Από τότε τα πίνακές της
βρίσκονται σε πολλά μουσεία σύγχρονης τέχνης
και ιδιωτικές συλλογές.



Ο πίνακας «Μαγικό κουτί» της Shiori Matsumoto, αναρτημένος και φωτισμένος ως σκηνικό όλης της παράστασης, σε συνδυασμό με δυο εισόδους/αυλαίες που ανοιγοκλείνουν και με αυστηρά χρονομετρημένη εκφορά του λόγου και κινησιολογία, ουσιαστικά υποστηρίζει ένα αισθητικό δοκίμιο για την έννοια της παραμόρφωσης. Η τιράντα του γιατρού προς το τέλος της παράστασης είναι το δοκιμιακό μέρος αυτού του έργου, που εκ πρώτης όψεως φαντάζει ελαφρώς πεπαλαιωμένο, όμως στα χέρια του Κοραή Δαμάτη επικαιροποιείται με εντυπωσιακό τρόπο και γίνεται διαχρονικό. 

Η παράσταση πλαισιώνεται από γλυπτές μάσκες/κατασκευές της Ελένης Σουμή, που αφενός αναδεικνύουν τον θεματικό πυρήνα με τις «αναπηρίες» και την υπόδυση ρόλων εκ μέρους όλων των ανθρώπων, αφετέρου διακρίνονται για την υψηλή αισθητική τους. Πολλές διαφορετικές εκφάνσεις του ανθρώπινου ψυχισμού αποτυπώνονται σε κάθε επιμέρους δυσμορφία, παίζοντας με τη φαντασία και τη σκληρότητα, λειτουργώντας ως «μονωτικό» υλικό για τον αποκλεισμό του ψυχισμού του ατόμου από τον κόσμο, μετατρέποντας κάθε ρόλο σε «φάντασμα» κάποιου παρελθόντος ψυχισμού. Με λίγα λόγια, κατασκευάζοντας ένα αυτόνομο, νοσταλγικό cabinet de curiosités, μια πινακοθήκη «τεράτων» που είναι, κατά παράδοξο τρόπο, όμορφα (:«ο Θεός ξέρει, ο Δαρβίνος δεν ξέρει!»).

Η εξαιρετική σιδερένια μάσκα του Τζον Μέρικ είναι μια γλυπτή Γοργώ, ένα «γοργόνειον» που απωθεί και ταυτόχρονα αναδεικνύει την εσωτερική ομορφιά, εγκλωβισμένη στο άσχημο δέμας. Αυτή είναι, άλλωστε, και η δήλωση του Κοραή Δαμάτη. Η υπερρεαλιστική δημιουργία του Σωκράτη Παπαδόπουλου, μια βαρύτατη μάσκα απόλυτα ταιριαχτή με το αισθητικό σύμπαν της παράστασης, διαδραματίζει, πέραν του ρόλου του φοβήτρου, τον ρόλο του ρυθμιστή μιας συγκεκριμένης ερμηνευτικής προσέγγισης και μιας καλά μελετημένης κινησιολογίας ως κλωβός, ως σιδερένιο παραπέτασμα που απομονώνει τον άνθρωπο από τους γύρω του, καθώς και ως σιδηρούν παραπέτασμα από επιταγές της εξουσίες και νόρμες στις οποίες καλείται ο άνθρωπος να υποταγεί. 

Τις έξοχες φωτιστικές συνθήκες (Κοραής Δαμάτης με βοηθό φωτιστή τον Θοδωρή Μαργαρίτη) υπογραμμίζουν τα neon «σπαθιά» του Χρήστου Σάλεμ, που κινούνται κατά τις υποδείξεις της χορογράφου. Το μόνο αμήχανο σημείο είναι η χορογραφία στο δύσκολο μέρος του ονείρου/φάσματος αντιστροφής των ρόλων, όπου ο κύριος Δαμάτης επιλέγει να σκηνοθετήσει ως καμπαρέ. Όλες οι άλλες λεπτομέρειες που επιμελήθηκε ο ίδιος (ενδυματολογία με φωτεινά μπεζ και λευκά κοστούμια, ρυθμός, μακιγιάζ) είναι απόλυτα εναρμονισμένες με το κλίμα της παράστασης.

alt

Οι άλλοι συντελεστές 

Αποκάλυψη της παράστασης είναι η σπάνια ερμηνεία της Μαρίας Καβουκίδη στον ρόλο της αισθησιακής κυρίας Τρένταλ, κυρίως, αλλά και στον αλλόκοτο ρόλο μιας Σουβλίτσας. 

Το σύνολο των μουσικών δημιουργιών του Μάνου Αντωνιάδη είναι μια θαυμάσια επιλογή ποικίλων μουσικών δρόμων και υφολογικών αποκλίσεων, προορισμένων να πλαισιώσουν την υπερρεαλιστική προσέγγιση του σκηνοθέτη. 

Ο Περικλής Μοχολιδάκης ερμηνεύει τον φιλόδοξο και χειριστικό –αλλά και εαυτοτιμωρούμενο και μετανοούντα– Δόκτορα Τριβς με μεγάλη σοβαρότητα και υψηλό συναίσθημα ευθύνης απέναντι στον ρόλο του, ένα ρόλο «δύσκαμπτο στα πρέπει και στις συμβάσεις». Στους διαλόγους του με τον διευθυντή του νοσοκομείου Καρλ Γκομ επιχειρείται μια ουσιαστική αποδόμηση της σχέσης θρησκείας και επιστήμης. Ο Μιχάλης Καλιότσος υποστηρίζει με μεγάλη σοβαρότητα και επίγνωση τον δύσκολο ρόλο του διευθυντή/ελεγκτή, που οφείλει να «μετρήσει» την ανθρωπιά και με υλικούς όρους. 

Αποκάλυψη της παράστασης είναι η σπάνια ερμηνεία της Μαρίας Καβουκίδη στον ρόλο της αισθησιακής κυρίας Τρένταλ, κυρίως, αλλά και στον αλλόκοτο ρόλο μιας Σουβλίτσας. 

Ο Στέλιος Καλαϊτζής παίζει τρεις ρόλους: τον τσιρκολάνο «μάνατζερ» Ρος με την εξαιρετική μάσκα «όρνεου», τον καλόκαρδο, μεταφυσικά επαναπαυμένο επίσκοπο και τον αφελή ανθρωπιστή νοσοκόμο, υποστηρίζοντας επάξια και τους τρεις. Ο Αντώνης Καραθανασόπουλος (σκληρός ως άνδρας στο τσίρκο, ως άγγλος αστυνομικός και ως νοσοκόμος Σνορκ) και η Σοφία Ρούβα (Δις Σάντουιτς και δεύτερη Σουβλίτσα) απαρτιώνουν επάξια τον πολύ καλό θίασο.

Ο κύριος Δαμάτης ουσιαστικά φέρνει στο ίδιο επίπεδο τη μυθοπλασία του κειμένου και την πραγματική ιστορία του Τζον Μέρικ, παραμένοντας συνεπής στις σκηνοθετικές του επιλογές. Όσο για τη συγκεκριμένη θεματική επιλογή, η λύτρωση του θεατή προέρχεται από την αντιπαραβολή της «normalitatis» που αφορά την εμφάνιση και τα εξωτερικά γνωρίσματα του ανθρώπου προς το «αλλότριον», το διαφορετικό, προς αυτό που προκαλεί την απέχθεια, τον αποτροπιασμό και την περιφρόνηση προς τον συνάνθρωπο. 

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).


1. Τον ρόλο του Τζον Μέρικ έχουν κατά καιρούς υποδυθεί οι: John Hurt, David Schofield, David Bowie, Mark Hamill, Bradley Cooper και στην Ελλάδα ο Δημήτρης Ποταμίτης (1980). Το έργο για πρώτη φορά ανέβηκε στο Broadway τον Απρίλιο του 1979.
2. Τα Freak Shows ξεκίνησαν στην Αγγλία το 1550. Αργότερα επεκτάθηκαν και σε άλλες χώρες φτάνοντας μέχρι την Αμερική.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

Για τις παραστάσεις «Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη σε σκηνοθεσία Μάνου Καρατζογιάννη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα» του Γουστάβο Οτ σε σκηνοθεσία Δημήτρη Αποστολόπουλου, που ανεβαίνουν στη σκηνή του θεάτρου «Σταθμός». Κεντρική εικόνα: Από την παράσταση «Η κασέτα» © Αγγ. Παπαδόπουλος.&nb...

«Sadmen» του Θανάση Κριτσάκη στο Θέατρο Ροές (κριτική) – Θλιμμένοι «σούπερ ήρωες» που δεν πείθουν

«Sadmen» του Θανάση Κριτσάκη στο Θέατρο Ροές (κριτική) – Θλιμμένοι «σούπερ ήρωες» που δεν πείθουν

Για την παράσταση «Sadmen» του Θανάση Κριτσάκη που ανέβηκε στο Θέατρο Ροές. Κεντρική εικόνα: Ελ. Χούμου. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος 

Ο Θανάσης Κριτσάκης, μετά από την παράσταση «Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης», έρ...

«Κουαρτέτο» του Χάινερ Μίλερ σε σκηνοθεσία Θανάση Σαράντου στο Από Μηχανής Θέατρο (κριτική) – Μια παράσταση τολμηρή και αισθησιακή

«Κουαρτέτο» του Χάινερ Μίλερ σε σκηνοθεσία Θανάση Σαράντου στο Από Μηχανής Θέατρο (κριτική) – Μια παράσταση τολμηρή και αισθησιακή

Για την παράσταση «Κουαρτέτο» του Χάινερ Μίλερ σε σκηνοθεσία του Θανάση Σαράντου που παίζεται στο Από Μηχανής Θέατρο. Κεντρική εικόνα: © Κωνσταντίνος Λέπουρης. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Το «Κουαρτέτο» του Heiner Müll...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Καταθέσεις Πολιτισμού» – «Ιστορίες από μάρμαρο και ξερολιθιά στα αλώνια του χρόνου» με τον Μανόλη Κορρέ

«Καταθέσεις Πολιτισμού» – «Ιστορίες από μάρμαρο και ξερολιθιά στα αλώνια του χρόνου» με τον Μανόλη Κορρέ

Συνεχίζεται ο επιτυχημένος φετινός κύκλος εκδηλώσεων «Καταθέσεις Πολιτισμού» με συζητήσεις για σύγχρονη τέχνη, ιστορία και αρχαιολογία, από το Κέντρο Πολιτισμού, Έρευνας και Τεκμηρίωσης της Τράπεζας της Ελλάδος. Επόμενη εκδήλωση στις 24 Απριλίου με καλέσμένο τον ομότιμο καθηγητή Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ Μανόλη Κορρέ....

Μεγάλη εκδήλωση για τον Κ.Π. Καβάφη στη Σορβόννη

Μεγάλη εκδήλωση για τον Κ.Π. Καβάφη στη Σορβόννη

Εκδήλωση με θέμα τη ζωή και το έργο του Κ.Π. Καβάφη, διοργάνωσε το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού (ΕΙΠ) στο Παρίσι. Φωτογραφίες © Polyvios Anemoyannis / Hans Lucas.

Επιμέλεια: Book Press

Κατάμεστο το Αμφιθέατρο Richelieu του πανεπιστημίου της Σορβόννη...

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

Για τις παραστάσεις «Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη σε σκηνοθεσία Μάνου Καρατζογιάννη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα» του Γουστάβο Οτ σε σκηνοθεσία Δημήτρη Αποστολόπουλου, που ανεβαίνουν στη σκηνή του θεάτρου «Σταθμός». Κεντρική εικόνα: Από την παράσταση «Η κασέτα» © Αγγ. Παπαδόπουλος.&nb...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ