alt

Για την παράσταση «Ο Άνθρωπος Ελέφαντας» του Bernard Pomerance, σε διασκευή – σκηνοθεσία του Κοραή Δαμάτη, η οποία παρουσιάζεται στον Πολυχώρο Vault.

Του Νίκου Ξένιου

Πώς συνδέονται η «κανονικότητα» της προσωπικότητας και οι νόρμες προσαρμογής και ένταξης στο κοινωνικό σύνολο; Πώς η «ανθρωπινότητα» της ύπαρξης συνδέεται με το τι είναι φυσιολογικό και τι όχι, ποιο ποσοστό «κανονικότητας» φέρει καθένας από εμάς, ποιος είναι ο ορισμός της ανθρωπιάς και της αλληλεγγύης/συμπόνιας και από ποιο σημείο και μετά εγείρεται το ζήτημα του σεβασμού των ανθρώπινων δικαιωμάτων; Ως ποιο σημείο φτάνουν η χυδαιότητα, η χλεύη και ο ευτελισμός του συνανθρώπου; Πόσο δύσμορφοι, αποκλίνοντες και παραμορφωμένοι γινόμαστε όλοι μας φορώντας τη μάσκα του πουριτανισμού;

Ένας τραγικά παραμορφωμένος άντρας, ο Τζον Μέρικ, που έπασχε από μιαν ανίατη πάθηση του μυϊκού συστήματος και από χρόνια βρογχοπνευμονία, ένας «άνθρωπος-τέρας» βασανισμένος, που τον εκμεταλλεύτηκαν και τον βίασαν ψυχικά, έζησε στο πουριτανικό, βικτωριανό Λονδίνο του 1880 και στάθηκε πηγή έμπνευσης του κλασικού, διαχρονικού έργου του Μπέρναρντ Πόμερανς
«Ο άνθρωπος ελέφαντας».

Ένας τραγικά παραμορφωμένος άντρας, ο Τζον Μέρικ, που έπασχε από μιαν ανίατη πάθηση του μυϊκού συστήματος και από χρόνια βρογχοπνευμονία, ένας «άνθρωπος-τέρας» βασανισμένος, που τον εκμεταλλεύτηκαν και τον βίασαν ψυχικά, έζησε στο πουριτανικό, βικτωριανό Λονδίνο του 1880 και στάθηκε πηγή έμπνευσης του κλασικού, διαχρονικού έργου του Μπέρναρντ Πόμερανς «Ο άνθρωπος ελέφαντας». Το έργο, στην πολύ καλή μετάφραση της Μαρλένας Γεωργιάδη, προτάθηκε στον Κοραή Δαμάτη από τον Δημήτρη Καρατζιά, που επανεμφανίζεται επί σκηνής στον πρωταγωνιστικό ρόλο1. Ο κύριος Δαμάτης έκανε και τη διασκευή και τη δραματουργική επεξεργασία. Το στοίχημα του Δημήτρη Καρατζιά πέτυχε.

Κοραής Δαμάτης – Δημήτρης Καρατζιάς

Ξεκινώντας από το «Bent» του Martin Sherman, ο κύριος Καρατζιάς έχει ήδη καταγράψει ένα αξιόλογο ρεπερτόριο από έργα κατά κανόνα ρεαλιστικά, που αναφέρονται στο διαφορετικό, το παραγκωνισμένο, το περιθωριοποιημένο. Από τις περσινές σκηνοθεσίες του Δημήτρη Καρατζιά δεν θα ξεχάσουμε τη συγκλονιστική ερμηνεία της Λένας Ουζουνίδου στην «Ψιλικατζού» της Κωνσταντίνας Δελημήτρου (η παράσταση συνεχίζεται και φέτος) και τη βαθύτατα συγκινητική ερμηνεία της Δήμητρας Κολλά στο «Χορεύοντας στο Σκοτάδι» του Λαρς φον Τρίερ.

Τα υψηλά μεταφυσικά και αισθητικά/ηθικά ζητήματα που θίγει «Ο άνθρωπος ελέφαντας» του Πόμερανς, η κριτική που ασκεί στην κοινωνική υποκρισία και στις συμβάσεις, η βιοηθική που περνά υπογείως ως προβληματισμός, ακόμη και η κριτική του θεάτρου ως παραστασιακού γεγονότος, είναι οι πτυχές που αναδεικνύει η σκηνοθεσία του Κοραή Δαμάτη. Ο freak χαρακτήρας του Τζον Μέρικ αποδίδεται με τις πιο ρομαντικές νότες, ενταγμένος σε ένα θέατρο τεράτων2. Ο Κοραής Δαμάτης στοχεύει στη στηλίτευση της ανθρώπινης βαρβαρότητας και ηθικής κατάπτωσης σε όλες τις εποχές, καθώς και στην ανάδυση ενός προτύπου ανθρωπιάς. Ο ψυχικός τραυματισμός, το συναίσθημα της στέρησης, το κοινωνικό κατηγορώ, ο ιδρυματισμός από τη μια, αλλά και η μεγαλοψυχία και η συγχώρηση, το υψηλό φρόνημα, η ευφυία, η δημιουργικότητα, η ευαισθησία, η ποιητική στόφα και η εσωτερική πειθαρχία από την άλλη, είναι τα ψυχικά γνωρίσματα αυτής της θεατρικής περσόνας που αναδεικνύει ο Δημήτρης Καρατζιάς, παράλληλα με τη δυσμορφία, την ασθματική εκφορά του λόγου, το πνίγος που απαιτεί η απόδοση της βρογχοπνευμονίας και τη στρέβλωση των μελών που επιτάσσει ο ρόλος.

Το αισθητικό στίγμα της παράστασης

alt
Ο πίνακας της Shiori Matsumoto «Μαγικό κουτί».
Η Shiori Matsumoto γεννήθηκε στην Καγκάβα της Ιαπωνίας
το 1973. Το 1997 «ανέβασε» τα πρώτα της έργα στο ίντερνετ
και έγινε παγκοσμίως γνωστή. Από τότε τα πίνακές της
βρίσκονται σε πολλά μουσεία σύγχρονης τέχνης
και ιδιωτικές συλλογές.



Ο πίνακας «Μαγικό κουτί» της Shiori Matsumoto, αναρτημένος και φωτισμένος ως σκηνικό όλης της παράστασης, σε συνδυασμό με δυο εισόδους/αυλαίες που ανοιγοκλείνουν και με αυστηρά χρονομετρημένη εκφορά του λόγου και κινησιολογία, ουσιαστικά υποστηρίζει ένα αισθητικό δοκίμιο για την έννοια της παραμόρφωσης. Η τιράντα του γιατρού προς το τέλος της παράστασης είναι το δοκιμιακό μέρος αυτού του έργου, που εκ πρώτης όψεως φαντάζει ελαφρώς πεπαλαιωμένο, όμως στα χέρια του Κοραή Δαμάτη επικαιροποιείται με εντυπωσιακό τρόπο και γίνεται διαχρονικό. 

Η παράσταση πλαισιώνεται από γλυπτές μάσκες/κατασκευές της Ελένης Σουμή, που αφενός αναδεικνύουν τον θεματικό πυρήνα με τις «αναπηρίες» και την υπόδυση ρόλων εκ μέρους όλων των ανθρώπων, αφετέρου διακρίνονται για την υψηλή αισθητική τους. Πολλές διαφορετικές εκφάνσεις του ανθρώπινου ψυχισμού αποτυπώνονται σε κάθε επιμέρους δυσμορφία, παίζοντας με τη φαντασία και τη σκληρότητα, λειτουργώντας ως «μονωτικό» υλικό για τον αποκλεισμό του ψυχισμού του ατόμου από τον κόσμο, μετατρέποντας κάθε ρόλο σε «φάντασμα» κάποιου παρελθόντος ψυχισμού. Με λίγα λόγια, κατασκευάζοντας ένα αυτόνομο, νοσταλγικό cabinet de curiosités, μια πινακοθήκη «τεράτων» που είναι, κατά παράδοξο τρόπο, όμορφα (:«ο Θεός ξέρει, ο Δαρβίνος δεν ξέρει!»).

Η εξαιρετική σιδερένια μάσκα του Τζον Μέρικ είναι μια γλυπτή Γοργώ, ένα «γοργόνειον» που απωθεί και ταυτόχρονα αναδεικνύει την εσωτερική ομορφιά, εγκλωβισμένη στο άσχημο δέμας. Αυτή είναι, άλλωστε, και η δήλωση του Κοραή Δαμάτη. Η υπερρεαλιστική δημιουργία του Σωκράτη Παπαδόπουλου, μια βαρύτατη μάσκα απόλυτα ταιριαχτή με το αισθητικό σύμπαν της παράστασης, διαδραματίζει, πέραν του ρόλου του φοβήτρου, τον ρόλο του ρυθμιστή μιας συγκεκριμένης ερμηνευτικής προσέγγισης και μιας καλά μελετημένης κινησιολογίας ως κλωβός, ως σιδερένιο παραπέτασμα που απομονώνει τον άνθρωπο από τους γύρω του, καθώς και ως σιδηρούν παραπέτασμα από επιταγές της εξουσίες και νόρμες στις οποίες καλείται ο άνθρωπος να υποταγεί. 

Τις έξοχες φωτιστικές συνθήκες (Κοραής Δαμάτης με βοηθό φωτιστή τον Θοδωρή Μαργαρίτη) υπογραμμίζουν τα neon «σπαθιά» του Χρήστου Σάλεμ, που κινούνται κατά τις υποδείξεις της χορογράφου. Το μόνο αμήχανο σημείο είναι η χορογραφία στο δύσκολο μέρος του ονείρου/φάσματος αντιστροφής των ρόλων, όπου ο κύριος Δαμάτης επιλέγει να σκηνοθετήσει ως καμπαρέ. Όλες οι άλλες λεπτομέρειες που επιμελήθηκε ο ίδιος (ενδυματολογία με φωτεινά μπεζ και λευκά κοστούμια, ρυθμός, μακιγιάζ) είναι απόλυτα εναρμονισμένες με το κλίμα της παράστασης.

alt

Οι άλλοι συντελεστές 

Αποκάλυψη της παράστασης είναι η σπάνια ερμηνεία της Μαρίας Καβουκίδη στον ρόλο της αισθησιακής κυρίας Τρένταλ, κυρίως, αλλά και στον αλλόκοτο ρόλο μιας Σουβλίτσας. 

Το σύνολο των μουσικών δημιουργιών του Μάνου Αντωνιάδη είναι μια θαυμάσια επιλογή ποικίλων μουσικών δρόμων και υφολογικών αποκλίσεων, προορισμένων να πλαισιώσουν την υπερρεαλιστική προσέγγιση του σκηνοθέτη. 

Ο Περικλής Μοχολιδάκης ερμηνεύει τον φιλόδοξο και χειριστικό –αλλά και εαυτοτιμωρούμενο και μετανοούντα– Δόκτορα Τριβς με μεγάλη σοβαρότητα και υψηλό συναίσθημα ευθύνης απέναντι στον ρόλο του, ένα ρόλο «δύσκαμπτο στα πρέπει και στις συμβάσεις». Στους διαλόγους του με τον διευθυντή του νοσοκομείου Καρλ Γκομ επιχειρείται μια ουσιαστική αποδόμηση της σχέσης θρησκείας και επιστήμης. Ο Μιχάλης Καλιότσος υποστηρίζει με μεγάλη σοβαρότητα και επίγνωση τον δύσκολο ρόλο του διευθυντή/ελεγκτή, που οφείλει να «μετρήσει» την ανθρωπιά και με υλικούς όρους. 

Αποκάλυψη της παράστασης είναι η σπάνια ερμηνεία της Μαρίας Καβουκίδη στον ρόλο της αισθησιακής κυρίας Τρένταλ, κυρίως, αλλά και στον αλλόκοτο ρόλο μιας Σουβλίτσας. 

Ο Στέλιος Καλαϊτζής παίζει τρεις ρόλους: τον τσιρκολάνο «μάνατζερ» Ρος με την εξαιρετική μάσκα «όρνεου», τον καλόκαρδο, μεταφυσικά επαναπαυμένο επίσκοπο και τον αφελή ανθρωπιστή νοσοκόμο, υποστηρίζοντας επάξια και τους τρεις. Ο Αντώνης Καραθανασόπουλος (σκληρός ως άνδρας στο τσίρκο, ως άγγλος αστυνομικός και ως νοσοκόμος Σνορκ) και η Σοφία Ρούβα (Δις Σάντουιτς και δεύτερη Σουβλίτσα) απαρτιώνουν επάξια τον πολύ καλό θίασο.

Ο κύριος Δαμάτης ουσιαστικά φέρνει στο ίδιο επίπεδο τη μυθοπλασία του κειμένου και την πραγματική ιστορία του Τζον Μέρικ, παραμένοντας συνεπής στις σκηνοθετικές του επιλογές. Όσο για τη συγκεκριμένη θεματική επιλογή, η λύτρωση του θεατή προέρχεται από την αντιπαραβολή της «normalitatis» που αφορά την εμφάνιση και τα εξωτερικά γνωρίσματα του ανθρώπου προς το «αλλότριον», το διαφορετικό, προς αυτό που προκαλεί την απέχθεια, τον αποτροπιασμό και την περιφρόνηση προς τον συνάνθρωπο. 

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).


1. Τον ρόλο του Τζον Μέρικ έχουν κατά καιρούς υποδυθεί οι: John Hurt, David Schofield, David Bowie, Mark Hamill, Bradley Cooper και στην Ελλάδα ο Δημήτρης Ποταμίτης (1980). Το έργο για πρώτη φορά ανέβηκε στο Broadway τον Απρίλιο του 1979.
2. Τα Freak Shows ξεκίνησαν στην Αγγλία το 1550. Αργότερα επεκτάθηκαν και σε άλλες χώρες φτάνοντας μέχρι την Αμερική.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Δύο από τις καλύτερες παραστάσεις θεάτρου του Φεστιβάλ Αθηνών

Δύο από τις καλύτερες παραστάσεις θεάτρου του Φεστιβάλ Αθηνών

Για την παράσταση «Ιχνευτές» του Σοφοκλή, σε μετάφραση Εμμανουήλ Δαυίδ και σκηνοθεσία Μιχαήλ Μαρμαρινού και για την παράσταση «Βάτραχοι» του Αριστοφάνη, σε μετάφραση Νίκου Α. Παναγιωτόπουλου και σκηνοθεσία Αργυρώς Χιώτη. Και οι δύο παραστάσεις παρουσιάστηκαν στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού.

Του Νίκου Ξένιου...

Oιδίποδας, του Τόμας Όστερμαϊερ, στην Επίδαυρο

Oιδίποδας, του Τόμας Όστερμαϊερ, στην Επίδαυρο

Για την παράσταση «Οιδίποδας» της Maja Zade, σε σκηνοθεσία του Thomas Ostermeier, η οποία παρουσιάστηκε από τη βερολινέζικη Schaubϋhne, στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου. Φωτογραφίες © Θωμάς Δασκαλάκης.

Του Νίκου Ξένιου

Ο κύκλος ...

Για τις «Βάκχες» της Νικαίτης Κοντούρη στην Επίδαυρο

Για τις «Βάκχες» της Νικαίτης Κοντούρη στην Επίδαυρο

Για την παράσταση «Βάκχες» του Ευριπίδη, του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Ιωαννίνων, σε σκηνοθεσία της Νικαίτης Κοντούρη, η οποία παρουσιάστηκε στην Επίδαυρο 13-15 Αυγούστου. Φωτογραφίες © Βάσια Αναγνωστοπούλου.

Του Νίκου Ξένιου

Ένας αρχετυπικός φόβος των ανδρών ήταν ανέκ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...
Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Θέατρο, χορός, σινεμά, instalations, προβολές, λογοτεχνία, κοινωνικός προβληματισμός και «μια υπόσχεση ευτυχίας που δεν έρχεται αλλά είναι ωραίο να την περιμένεις σαν να φτάνει», όπως σημείωσε η Αφροδίτη Παναγιωτάκου, Διευθύντρια Πολιτισμού του Ιδρύματος Ωνάση στην παρουσίαση του προγράμματος της Στέγης για το 2021-...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ