alt

Για την παράσταση του κολομβιανού θιάσου Mapa Teatro «Οι αγνοούμενοι: ένα τρίπτυχο», η οποία παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών.

Του Νίκου Ξένιου

Είδαμε την εκρηκτική παράσταση «Οι αγνοούμενοι: ένα τρίπτυχο» του κολομβιανού θιάσου Mapa Teatro, ένα αρχείο εγκαταστάσεων εικαστικού χαρακτήρα που ως τρίπτυχο σχολιάζει τα υπολείμματα και τα ίχνη πολιτικών συνθημάτων και ιδεολογιών που ήδη έχουν περάσει στο παρελθόν. Φιλαρμονικές αυτοσχέδιες, αθώα παιδιά που παρακολουθούν καθισμένα στον καναπέ του σαλονιού τους, η οργιώδης βλάστηση που εισβάλλει στη σκηνή και ένας καθρέφτης προς το κοινό είναι οι καινοτομίες μιας εκστατικής παράστασης, που με υπερρεαλιστικά εργαλεία παραπέμπει στις απολεσθείσες σημασίες των λέξεων και με άγρια επιθετικότητα ανακεφαλαιώνει τον παραλογισμό της σύγχρονης ιστορίας της Λατινικής Αμερικής.

Εορτασμός και αίμα

Η Επανάσταση είναι ένα κενό φώνημα, ποτέ δεν ξεκινά, και η Λατινική Αμερική μένει με το φάσμα της βίας στη θέση της, επιστολισμένο με σερπαντίντες και κομφετί. Ο Εσκομπάρ έχει ανοίξει τον δρόμο για αυτές τις ραδιοφωνικές μεταδόσεις, όταν απηύθυνε τον δημόσιο λόγο του στις φτωχογειτονιές του Μεντεγίν.

Αφορμή για αιματοχυσία θα μπορούσε να είναι ένα παιδικό πάρτι γενεθλίων, μια οικογενειακή γιορτή στο λίβινγκ ρουμ ενός μικροαστικού σπιτιού, εκεί όπου το ραδιόφωνο συνεχίζει να παίζει επίμονα τη φράση «Η Επανάσταση είναι γιορτή» ή τη φράση «Το καρναβάλι τέλος. Ώρα για Επανάσταση!»: όμως η Επανάσταση είναι ένα κενό φώνημα, ποτέ δεν ξεκινά, και η Λατινική Αμερική μένει με το φάσμα της βίας στη θέση της, επιστολισμένο με σερπαντίντες και κομφετί. Ο Εσκομπάρ έχει ανοίξει τον δρόμο για αυτές τις ραδιοφωνικές μεταδόσεις, όταν απηύθυνε τον δημόσιο λόγο του στις φτωχογειτονιές του Μεντεγίν.

Δεύτερη αφορμή εορτασμού είναι η εθνική γιορτή σε κάποιο απόμακρο χωριό των Γκουάπι των ακτών του Ειρηνικού. Ή η θρησκευτική γιορτή: των «Αγίων Αθώων», στις 28 Δεκεμβρίου (Los santos inocentes, με τις χαρακτηριστικές αφροαμερικανικές του τελετές, γκροτέσκο μάσκες και αμφίφυλες εμφανίσεις, το γνώρισμα της έκστασης και το γνώρισμα της μέθης, με το σκηνικό μιας οργιώδους ζούγκλας να ανοίγεται στο βάθος και να κυριαρχεί στη σκηνή). Η διάνοιξη των οριζόντων του θεατή από τα ελάχιστα τετραγωνικά του συμβατικού καθολικού διαμερίσματος στη χαρακτηριστική βλάστηση της κολομβιανής ζούγκλας είναι το κύριο γνώρισμα αισθητικής που διακρίνει την παράσταση αυτήν.

Τρίτη αφορμή για φιέστα είναι ένα ιδιωτικό πάρτι όπου ο ηγέτης (ή το φάντασμα του ηγέτη) ενός από τα πιο διάσημα καρτέλ ναρκωτικών βγάζει δημόσιο λόγο υπέρ της νομιμοποίησης των παραισθησιογόνων ουσιών, ενώ από πίσω μια μπάντα παίζει μουσική. Η αγαπημένη μπάντα του Πάμπλο Εσκομπάρ (Los Incontados).

Ο εκφερόμενος λόγος και η παραφθορά της ιδεολογίας

Στους δρόμους της Μπογκοτά για δυο συνεχείς δεκαετίες τα ξεκοιλιασμένα πτώματα κυριαρχούσαν. Ο λόγος της πολιτικής είχε ήδη υποσκελιστεί από το άλεκτο του πένθους, αλλά το κυρίαρχο συναίσθημα ήταν ένας φόβος που άγγιζε τα όρια της τρέλας.

Ο δημόσιος λόγος αυτού του είδους ναρκεμπόρων όπως ο Εσκομπάρ, η ανάμειξη των οποίων στην πολιτική υπήρξε βεβιασμένη και παρελκόμενη, χαρακτηρίζει και τη γενικότερη παθητικότητα των λαϊκών μαζών σε ό,τι αφορά την άσκηση βίας. Αυτά ισχύουν ως μια γενική παρατήρηση της κολομβιανής πραγματικότητας μέχρι και σήμερα. Επίσης, πολύ ενδιαφέρουσα είναι η αντιπαράθεση, από την εκφωνήτρια, των διαφορετικών εννοιολογικών φορτίσεων που προσδίδει η μεγαλοαστική τάξη της Κολομβίας σε λέξεις που οι μάζες τις προσλαμβάνουν πολύ διαφορετικά: «Επανάσταση», «Αντιπολίτευση», «Κοινοβουλευτισμός», «Συμβιβασμός», «Κόμμα», «Ειρήνη», «Πόλεμος», «Αξιοπρέπεια», λέξεις που συστηματικά απονοηματοδοτούνται.

Υπό μικροπολιτική σκοπιά, όπως και υπό το πρίσμα της ποίησης, το Mapa Teatro έρχεται καχύποπτα να καταγράψει και έρχεται με θάρρος και παρησία να ανακοινώσει για μιαν ακόμη φορά τον δημόσιο, τον ιδιωτικό και τον απόλυτα εμπιστευτικό λόγο διαφορετικών ειδών ανθρώπων που συγκεντρώνονται, με τη μια ή την άλλη ευκαιρία, «θεατροποιώντας» με υπερρεαλιστικό τρόπο τη βία και τα αποτελέσματά της. Ο λόγος του «βαρώνου» των ναρκωτικών ηχεί και σε εκείνα τα ιδιωτικά πάρτι των ναρκεμπόρων στη Hacienda Nápoles, όπου ένα σωρό κόσμος σφαγιάστηκε: τα νούμερα είναι τεράστια. Στους δρόμους της Μπογκοτά για δυο συνεχείς δεκαετίες τα ξεκοιλιασμένα πτώματα κυριαρχούσαν. Ο λόγος της πολιτικής είχε ήδη υποσκελιστεί από το άλεκτο του πένθους, αλλά το κυρίαρχο συναίσθημα ήταν ένας φόβος που άγγιζε τα όρια της τρέλας.

Οι μορφές παρουσίασης αυτών των διαφορετικών μορφών εκφερόμενου λόγου (παραστασιακές, θεατρικές, οπτικοακουστικές), τα οπτικά και ακουστικά αρχεία, τα ντοκουμέντα και οι μαρτυρίες, τα τσιτάτα των θεωρητικών κοινωνιολόγων και τα αποσπάσματα από τα media παράγουν ένα νέο είδος, που αποκαλείται από τους ίδιους τους δημιουργούς ethno-fiction ή θεατρ-ουργία με υλικό την επικαιρότητα και την καθημερινότητα (αυτό που εμείς αποκαλούμε «θέατρο-ντοκουμέντο»). Ο σαρκασμός και ο ωμός, ανεπεξέργαστος ρεαλισμός προφανώς ανταποκρίνεται στον μέσο κολομβιανό νου, όσο δε για την περαιτέρω κοινοποίησή του, όλες οι μαρτυρίες ήδη από το δεύτερο ήμισυ του περασμένου αιώνα συνθέτουν μια τεράστια αλληγορική φιέστα αίματος και υστερίας που παίρνει μορφή εφιάλτη.

alt

Σουρρεαλιστική ανατομία της βίας: οι καλλιτέχνες

Στις 2 Δεκεμβρίου 1993 οι κυβερνητικοί σκοτώνουν τον πρώτο ναρκέμπορα, τον Πάμπλο Εσκομπάρ. Για τους Κολομβιανούς το φάσμα είναι οικείο, για το παγκόσμιο κοινό επίσης. Η πραγματικότητα είναι οδυνηρή και απογοητευτική, ενώ η Τέχνη έρχεται να απεικονίσει, να υπαινιχθεί, να ερμηνεύσει όλα αυτά.

Από το 1964 και στο εξής η ζωή στην Κολομβία, δημόσια και ιδιωτική, σφραγίζεται από τις φιγούρες των μεγαλεμπόρων κοκαΐνης. Στην πρόσφατη ιστορία της χώρας όσοι άσκησαν βία (οι αριστεροί γκερίλας του ανταρτοπόλεμου, οι διακινητές ναρκωτικών και οι δεξιές παραστρατιωτικές οργανώσεις) άντλησαν από τον εορταστικό κι εξωστρεφή χαρακτήρα της ζωής στη Λατινική Αμερική το ερέθισμα για να οργανώσουν τεράστια, εντυπωσιακά στη φρίκη τους μοτίβα εορτασμού αιματοχυσίας που παραπέμπουν σε διονυσιακή φιέστα. Στις 2 Δεκεμβρίου 1993 οι κυβερνητικοί σκοτώνουν τον πρώτο ναρκέμπορα, τον Πάμπλο Εσκομπάρ. Για τους Κολομβιανούς το φάσμα είναι οικείο, για το παγκόσμιο κοινό επίσης. Η πραγματικότητα είναι οδυνηρή και απογοητευτική, ενώ η Τέχνη έρχεται να απεικονίσει, να υπαινιχθεί, να ερμηνεύσει όλα αυτά.

Το Mapa Teatro ιδρύθηκε στο Παρίσι το 1984 από τους αδελφούς Abderhalden. Η Heidi Abderhalden σπούδασε θέατρο στην Μπογκοτά, στη Λοζάννη και στο Παρίσι, καθώς και στο πλευρό της Monika Pagneux, ερευνήτρια στο κέντρο θεατρικής έρευνας του Peter Brook. Ο Rolf Abderhalden σπούδασε στο Παρίσι, στη Διεθνή Σχολή Θεάτρου και ντιζάιν Jacques Lecoq και οπτικοακουστικές τέχνες στο Πανεπιστήμιο της Μπογκοτά. Στο Παρίσι τα δυο αδέλφια συνεργάστηκαν με τον Simon McBurney και τον William Kentridge. Επέστρεψαν στην Κολομβία το 1986 και από τότε η θεατρική κολεκτίβα Mapa Teatro (που εδράζει σε παλιό κεντρικό κτίριο της Μπογκοτά) μετατράπηκε σε εργαστήριο μελέτης όλων των μορφών σκηνικής και παραστασιακής τέχνης. Τριάντα πέντε χρόνια δουλειάς που αναμειγνύει την όπερα, το θέατρο, το καμπαρέ, το ραδιόφωνο και το βίντεο, κείμενα του Μπέκετ και της Σάρα Κέιν, θέατρο του Παραλόγου εν γένει και, κυρίως, σκηνές παραλογισμού από την καθημερινότητα της Κολομβίας. Κέρδισαν το βραβείο Γκαίτε το 2018.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η νουβέλα «Το κυνήγι του βασιλιά Ματθία» (εκδ. Κριτική).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

Για τις παραστάσεις «Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη σε σκηνοθεσία Μάνου Καρατζογιάννη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα» του Γουστάβο Οτ σε σκηνοθεσία Δημήτρη Αποστολόπουλου, που ανεβαίνουν στη σκηνή του θεάτρου «Σταθμός». Κεντρική εικόνα: Από την παράσταση «Η κασέτα» © Αγγ. Παπαδόπουλος.&nb...

«Sadmen» του Θανάση Κριτσάκη στο Θέατρο Ροές (κριτική) – Θλιμμένοι «σούπερ ήρωες» που δεν πείθουν

«Sadmen» του Θανάση Κριτσάκη στο Θέατρο Ροές (κριτική) – Θλιμμένοι «σούπερ ήρωες» που δεν πείθουν

Για την παράσταση «Sadmen» του Θανάση Κριτσάκη που ανέβηκε στο Θέατρο Ροές. Κεντρική εικόνα: Ελ. Χούμου. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος 

Ο Θανάσης Κριτσάκης, μετά από την παράσταση «Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης», έρ...

«Κουαρτέτο» του Χάινερ Μίλερ σε σκηνοθεσία Θανάση Σαράντου στο Από Μηχανής Θέατρο (κριτική) – Μια παράσταση τολμηρή και αισθησιακή

«Κουαρτέτο» του Χάινερ Μίλερ σε σκηνοθεσία Θανάση Σαράντου στο Από Μηχανής Θέατρο (κριτική) – Μια παράσταση τολμηρή και αισθησιακή

Για την παράσταση «Κουαρτέτο» του Χάινερ Μίλερ σε σκηνοθεσία του Θανάση Σαράντου που παίζεται στο Από Μηχανής Θέατρο. Κεντρική εικόνα: © Κωνσταντίνος Λέπουρης. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Το «Κουαρτέτο» του Heiner Müll...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Καταθέσεις Πολιτισμού» – «Ιστορίες από μάρμαρο και ξερολιθιά στα αλώνια του χρόνου» με τον Μανόλη Κορρέ

«Καταθέσεις Πολιτισμού» – «Ιστορίες από μάρμαρο και ξερολιθιά στα αλώνια του χρόνου» με τον Μανόλη Κορρέ

Συνεχίζεται ο επιτυχημένος φετινός κύκλος εκδηλώσεων «Καταθέσεις Πολιτισμού» με συζητήσεις για σύγχρονη τέχνη, ιστορία και αρχαιολογία, από το Κέντρο Πολιτισμού, Έρευνας και Τεκμηρίωσης της Τράπεζας της Ελλάδος. Επόμενη εκδήλωση στις 24 Απριλίου με καλέσμένο τον ομότιμο καθηγητή Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ Μανόλη Κορρέ....

Μεγάλη εκδήλωση για τον Κ.Π. Καβάφη στη Σορβόννη

Μεγάλη εκδήλωση για τον Κ.Π. Καβάφη στη Σορβόννη

Εκδήλωση με θέμα τη ζωή και το έργο του Κ.Π. Καβάφη, διοργάνωσε το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού (ΕΙΠ) στο Παρίσι. Φωτογραφίες © Polyvios Anemoyannis / Hans Lucas.

Επιμέλεια: Book Press

Κατάμεστο το Αμφιθέατρο Richelieu του πανεπιστημίου της Σορβόννη...

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

Για τις παραστάσεις «Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη σε σκηνοθεσία Μάνου Καρατζογιάννη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα» του Γουστάβο Οτ σε σκηνοθεσία Δημήτρη Αποστολόπουλου, που ανεβαίνουν στη σκηνή του θεάτρου «Σταθμός». Κεντρική εικόνα: Από την παράσταση «Η κασέτα» © Αγγ. Παπαδόπουλος.&nb...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ