Ο William H. Gass ήταν Αμερικανός πεζογράφος και ακαδημαϊκός. Έγραψε σύνθετα, δαιδαλώδη έργα, με γλωσσικούς πειραματισμούς, δίνοντας πάντα έμφαση στο ύφος των αφηγήσεών του. Στα ελληνικά κυκλοφορεί το πολυσέλιδο μυθιστόρημά του με τίτλο «Το Τούνελ» (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Καστανιώτη). Ο Gass χρειάστηκε τριάντα ολόκληρα χρόνια για να το ολοκληρώσει.
Επιμέλεια: Book Press
Ακολουθούν οι δεκαεπτά συγγραφικές συμβουλές του Γουίλιαμ Χ. Γκας, αλιευμένες από συνεντεύξεις και κείμενά του.
Αξιοποιήστε τις κακές σας σκέψεις:
«Αν κάποιος με ρωτήσει: ‘’Για ποιον λόγο γράφεις;’’, μπορώ να του απαντήσω επισημαίνοντάς του πως αυτή είναι μια πολύ χαζή ερώτηση. Ωστόσο, έχω μια απάντηση. Γράφω επειδή μισώ. Πολύ. Παθιασμένα. Και αν κάποιος μου κάνει την επόμενη αναπόφευκτη χαζή ερώτηση: "Γιατί γράφεις με τον τρόπο που γράφεις;", θα του απαντήσω πως μόνο με αυτόν τον τρόπο οι άνθρωποι μπορούν να αποδεχτούν το μίσος μου, και πως το μίσος που τρέφω είναι ένα μεγάλο κομμάτι του εαυτού μου - κατά πάσα πιθανότητα, το καλύτερο κομμάτι του εαυτού μου. Γράφοντας, ο συγγραφέας καταφέρνει να γίνει αποδεκτός - κάθε φτηνή, ανόητη, άσχημη σκέψη του, κάθε ποταπή επιθυμία του, κάθε αγνό συναίσθημά του, κάθε ακριβό του γούστο, όλα αυτά γίνονται αποδεκτά».
από μια συνέντευξή του, το 1976, στο The Paris Review
Η επιμονή είναι πιο σημαντική από το ταλέντο:
«Για δέκα χρόνια με απέρριπταν. Δεν κατάφερα να εκδώσω τίποτα. Οι προσπάθειές μου να γράψω δεν οδηγούσαν πουθενά. Υποθέτω πως πρέπει να είσαι επίμονος. Το ταλέντο είναι μονάχα ένα χαρακτηριστικό που πρέπει να έχει ένας συγγραφέας. Πρέπει επίσης να είναι πεισματάρης. Αυτό είναι πιο σπάνιο ακόμα κι απ’ το ταλέντο, νομίζω. Πρέπει να είσαι εντελώς αποφασισμένος. Ασφαλώς και απογοητεύτηκα. Στεναχωρήθηκα. Όμως, πρέπει να επιστρέφεις ξανά στο γραφείο σου, στο γραμματοκιβώτιό σου για ακόμα μια φορά, περιμένοντας την επόμενη απόρριψη από τους εκδότες.»
από μια συνέντευξή του, το 1995, στο BOMB
Εξετάστε το κάθε θέμα σφαιρικά:
«Ένας καλός καλλιτέχνης, ακόμα κι αν ενστερνίζεται κάποια συγκεκριμένη ιδεολογία, οφείλει να εξετάζει το κάθε θέμα σφαιρικά. Σε κάθε περίπτωση, θα είναι σε θέση να δημιουργήσει έναν χαρακτήρα που μιλά ωραία εκφράζοντας τη μία μόνο πλευρά, αλλά δεν θα μπορέσει να δημιουργήσει μια δραματική αντιπαράθεση απόψεων αν δεν καταφέρει να μπει στη θέση των άλλων... Κάθε έργο τέχνης θα μπορούσε να κριθεί επικίνδυνο, αν το εξετάζαμε μονάχα από μία συγκεκριμένη πλευρά. Αν είσαι καλλιτέχνης, δεν πρέπει απλώς να καταλαβαίνεις τους λόγους για τους οποίους δεν μπορείς να περπατήσεις στον αέρα: θα πρέπει, επίσης, να καταλαβαίνεις πώς σκέφτονται οι άνθρωποι που πιστεύουν πως μπορούν να το κάνουν. Η τέχνη δεν πρέπει να εκφράζει μόνιμες αλήθειες. Οι άνθρωποι που αισθάνονται την ανάγκη να προστατέψουν τις αλήθειες τους δεν αντέχουν να ασχοληθούν με την τέχνη».
από μια συνέντευξή του, το 1991, στον Arthur M. Saltzman
Να ξέρετε τι θέλετε να πείτε:
«Ως έναν βαθμό, όταν γράφουμε λογοτεχνία, κάνουμε δηλώσεις. Υπάρχουν φορές που το μόνο που χρειάζεται να δηλώσουμε είναι πως βρέχει, παρόλο που συμβαίνουν πολλά ακόμα πράγματα. Κι υπάρχουν κάποιες άλλες φορές που πρέπει να μιλήσουμε για κάθε σταγόνα βροχής. Και μερικές φορές μια πρόταση πρέπει να έχει τη δύναμη να το κάνει αυτό».
από μια συνέντευξή του, το 1991, με τον Arthur M. Saltzman
Να γράφετε πολλές ώρες την ημέρα – και μετά να ξεκουράζεστε και να διαβάζετε την εφημερίδα σας:
«Πιέστε τον εαυτό σας να γράφει πολλές ώρες κάθε μέρα, ανεξαρτήτως από το πόσο άσχημα αισθάνεστε. Να τρώτε καλά τρεις φορές την ημέρα. Να το γιορτάζετε. Να ανάβετε κεριά την ώρα του δείπνου σας. Αυτές είναι συνήθειες που πρέπει να τηρούνται. Θα είναι μια ανταμοιβή για το ό,τι γράφετε κάθε μέρα, για πολλές ώρες, χωρίς να λογαριάζετε πόσο απαίσια αισθάνεστε. Διαβάστε εφημερίδα. Θα εξοργιστείτε. Να το κάνετε τακτικά».
από το Publisher's Weekly
Να γράφετε από το στόμα για το αυτί:
«Νομίζω πως μπορούμε να κατατάξουμε τους σημερινούς συγγραφείς σε δυο κατηγορίες: σε αυτούς που γράφουν σαν να δίνουν παράσταση και σε αυτούς που δεν γράφουν με αυτόν τον τρόπο. Το να γράφεις για μια φωνή, σαν να παίζεις σε μια παράσταση την οποία μπορείς να ακούσεις, είναι μια παραδοσιακή, παλαιομοδίτικη τεχνική που σιγά σιγά εκλείπει. Η νέα μόδα δεν έχει να κάνει με την παράσταση, με την ακοή. Οι προτάσεις είναι απλώς ένα μέρος της σελίδας, και υποτίθεται πως πρέπει να τις διαβάζουμε χρησιμοποιώντας τις μεθόδους που μας διδάσκουν στα μαθήματα ταχείας ανάγνωσης. Υποτίθεται πως πρέπει να διαβάζουμε γρήγορα την κάθε σελίδα, συγκρατώντας κάποιες αναφορές και κάποια βασικά στοιχεία. Έτσι, η ανάγνωση κυλάει γρήγορα και δεν ακούμε τις λέξεις στο κεφάλι μας. Αν τις ακούμε, αυτό είναι κάτι κακό, καθώς μας εμποδίζει απ’ το να συνεχίσουμε να διαβάζουμε. Δεν γίνεται όλα αυτά τα βιβλία να έχουν γραφτεί από τον Ντράιζερ, όμως εντέλει έτσι φαίνεται. Το Ουράνιο τόξο της βαρύτητας γράφτηκε απλώς για να υπάρχει στο χαρτί, το JR γράφτηκε από το στόμα για το αυτί. Από το στόμα για το αυτί: αυτός είναι ο τρόπος που θα ήθελα να γράφω».
από μια συνέντευξή του, το 1976, στο The Paris Review.
Η τέχνη για την τέχνη:
«Για εμένα, ένας συγγραφέας μπορεί να ανακαλύψει πράγματα που έχουν να κάνουν αποκλειστικά και μόνο με την τέχνη. Αν ποτέ μου ανακαλύψω κάτι καινούριο, το οποίο αμφιβάλλω πως θα συμβεί, θα ήταν κάτι σχετικό με την τέχνη, και ο λόγος που γράφω είναι για να προωθήσω την ίδια την τέχνη της γραφής, και αυτό, για παράδειγμα, μου φαίνεται πως επιθυμεί και ο Ναμπόκοφ και ο Μπέκετ».
από μια συνέντευξή του, το 1979, με τον GAM Janssens.
Ένας συγγραφέας ψάχνει για τη σάρκα που έγινε Λόγος:
«Στη λογοτεχνία, στην ποίηση και στη μυθιστοριογραφία, δεν ψάχνουμε για τον Λόγο που έγινε σάρκα, μα για τη σάρκα που έγινε Λόγος».
από το On Being Blue
Δουλειά, δουλειά, δουλειά:
«Κάτι γράφεται στο χαρτί, και μετά αναθεωρείται, και αναθεωρείται και αναθεωρείται. Και εντέλει είναι έτοιμο».
από μια συνέντευξή του, το 2005, στο The Believer
Μην σκέφτεστε τους αναγνώστες σας:
«Δεν πολυσκέφτομαι τον αναγνώστη. Αν σκέφτεσαι τους διάφορους, υποθετικούς τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε κανείς να διαβάσει τα γραπτά σου, θα αποπροσανατολιζόσουν. Όταν γράφω, αναγνώστες δεν υπάρχουν. Η δουλειά του συγγραφέα είναι κατά κάποιο τρόπο να δημιουργήσει ένα έργο που θα στέκει από μόνο του και θα εγείρει απαιτήσεις. Και αν ο συγγραφέας είναι αρκετά καλός, τότε ανακαλύπτει ποιες είναι αυτές οι απαιτήσεις, και τις ικανοποιεί, και δημιουργεί κάτι με το οποίο οι αναγνώστες μπορούν ύστερα να κάνουν ό,τι επιθυμούν. Η Γερτρούδη Στάιν είπε: ‘’Γράφω για τον εαυτό μου και για τους ξένους’’, μα εντέλει παραδέχθηκε πως έγραφε μόνο για τον εαυτό της. Νομίζω πως θα έπρεπε να το ‘χε πάει ένα βήμα παραπέρα. Δεν γράφεις για κανέναν. Οι άνθρωποι που σας στέλνουν λογαριασμούς το κάνουν αυτό. Οι άνθρωποι που θέλουν να σας πουλήσουν πράγματα για να σας στείλουν λογαριασμούς το κάνουν αυτό. Οι άνθρωποι που θέλουν να σας πουν πράγματα, για να σας πουλήσουν πράγματα, για να σας στείλουν λογαριασμούς το κάνουν αυτό. Εσείς εξελίσσετε μια τέχνη – μια τέχνη. Αυτό προσπαθείτε να κάνετε».
από μια συνέντευξή του, το 1976, στο The Paris Review.
Ο θυμός σας σας κινητοποιεί:
«Υποψιάζομαι πως κάνω καλύτερα τη δουλειά μου όταν είμαι θυμωμένος. Τουλάχιστον, αυτό είναι κάτι εύκολο. Είμαι μονίμως θυμωμένος».
από μια συνέντευξή του, το 1976, στο The Paris Review.
Μην γράφετε διδακτικά μυθιστορήματα:
«Δεν μου αρέσουν τα διδακτικά μυθιστορήματα. Όταν διδάσκεις, ασχολείσαι με όλα τα άλλα εκτός από τον εαυτό σου. Όταν γράφεις μυθιστορήματα, βγάζεις πράγματα κυρίως από τον εαυτό σου. Μπορείτε να προσπαθήσετε να φτιάξετε κάτι που δεν θα είναι αυτοβιογραφικό ή κάτι που δεν θα προκύπτει από τη διαδικασία του αναστοχασμού, αλλά και πάλι θα είναι φτιαγμένο από τον χαρακτήρα σας, όπως το κέικ από το αλεύρι. Η συνείδηση που κατασκευάζετε μπορεί να μην είναι η δική σας συνείδηση. Παρόλα αυτά, προέρχεται από τα βάθη της δικής σας ψυχής, και όχι από τα βάθη κάποιας άλλης. Από την άλλη, όταν διδάσκεις, ασχολείσαι με κείμενα. Είναι κάτι διαφορετικό».
από μια συνέντευξή του, το 1981, με τον Jan Garden Castro.
Δώστε σημασία στην κάθε πρόταση:
«Πρέπει να παίρνουμε την κάθε πρόταση στα σοβαρά, που σημαίνει πως πρέπει να την κατανοούμε φιλοσοφικά, και το περίεργο είναι πως οι λίγοι που το κάνουν αυτό, που παίρνουν τις προτάσεις εντελώς στα σοβαρά, έχοντας τη σοβαρότητα των ακροδεξιών εφημέριων και των πολιτικών σωτήρων, των ιδιοκτητών των πομεράνιαν, είναι οι ψεύτες που επιθυμούν να τους πιστέψουν, οι μυθιστοριογράφοι και οι ποιητές, που ξέρουν πως τα πλάσματα που φαντάζονται αποκτούν ζωή χάρη στις συλλαβές που αντηχούν στο κουρασμένο και αφηρημένο κεφάλι του αναγνώστη. Οι λέξεις, από μόνες τους, δεν είναι μαγικές. Όταν τις διαβάζουμε, γίνονται μαγικές».
από το The Ontology of the Sentence
Μην γράφετε για αυτά που ξέρετε:
«Πάρα πολλοί συγγραφείς γράφουν για τη ζωή τους. Είναι πιο εύκολο, πιο σαγηνευτικό, και μπορεί να αποδειχθεί καταστροφικό. ‘’Σε εμένα συνέβη, επομένως πρέπει να είναι ενδιαφέρον’’. Ξέρετε, αυτό είναι ολίγον απαίσιο».
από μια συνέντευξή του, το 2011, που δημοσιεύτηκε στο Tin House
Να έχετε υπομονή:
«Η συγγραφική διαδικασία έχει να κάνει με το να κάθεσαι και να πληκτρολογείς τις ίδιες, συνηθισμένες γραμμές ξανά και ξανά και ξανά και ξανά, μέχρι που το κάθε φύλλο έχει γεμίσει με τα ίδια σκατά. Μετά απορρίπτεις ή παρατάς το υλικό σου για εβδομάδες, για μήνες, και ξεκινάς να γράφεις κάτι καινούριο».
από μια συνέντευξή του, το 1976, στο The Paris Review
Μην μιλάτε απλώς για τα συναισθήματά σας – κάντε τον αναγνώστη να τα νιώσει:
«Οι περισσότεροι ποιητές αποτυγχάνουν... γιατί απλώς θρηνούν για την κατάσταση στην οποία βρίσκονται αντί να μας την περιγράψουν. Αξιολογούν τα συναισθήματά τους αντί να τους δώσουν μορφή. Και παρόλο που νομίζουν πως θέλουν να μας πουν για τις χαρές και για τις λύπες τους, δεν μπορούν ή δεν θέλουν να μιλήσουν για τις συνειδητοποιήσεις τους σε μια αρκετά καλή ποιητική γλώσσα, κι έτσι δεν καταφέρνουν να κάνουν το ποίημά τους να μοιάζει με ‘’ένα πράγμα’’ που θα μπορούσε πράγματι να υπάρξει στον κόσμο μας, που θα ήταν ογκώδες και γεμάτο ατμούς όπως μια τσαγιέρα, ή, στην περίπτωση του Peter Jaffe, που θα μπορούσε απλώς να σταθεί ακίνητο όπως ένα μήλο».
από το A Temple of Texts
Να θυμάστε πάντα πως οι καλλιτέχνες μπορούν να σώσουν τον κόσμο:
«Να θυμάστε πως οι καλλιτέχνες, σε αυτούς τους καταστροφικούς καιρούς στους οποίους ζούμε, μαζί με τους σοβαρούς επιστήμονες, είναι η μόνη σωτηρία μας, αν πράγματι μπορεί να υπάρξει κάποια μορφή σωτηρίας. Να είστε χαρούμενοι γιατί κανείς δεν ξέρει για αυτό που κάνετε, κανείς δεν σας ακούει, κανείς δεν ενδιαφέρεται πραγματικά για το τι μπορεί να επιτευχθεί, αλλά μερικές φορές συμβαίνουν ατυχήματα και γεννιέται η ομορφιά».
από το Publisher's Weekly
