nobel handke

Η ανακοίνωση του Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022 έχει προκαλέσει και πάλι σχόλια από μερίδα αναγνωστών και κριτικών, παρότι το όνομα της Γαλλίδας Ανί Ερνό ακούγεται διαρκώς τα τελευταία χρόνια μεταξύ των φαβορί για το βραβείο και κάθε άλλο παρά έκπληξη αποτέλεσε. Για πολλούς αντίθετα φαίνεται ότι συνιστά μια απάντηση σε όσους έχουν επικρίνει τη Σουηδική Ακαδημία για τις αστοχίες της στο παρελθόν, για την προτίμησή της σε ευρωπαίους άνδρες συγγραφείς, καθώς και για την αδιαφορία της παλιότερα για γίγαντες της λογοτεχνίας, όπως ο Τολστόι, ο Τσέχοφ, ο Τζόις, αλλά και για διάσημους συγγραφείς της σύγχρονης εποχής, όπως ο Ροθ, ο Κούντερα κ.ά. Μια σύντομη καταγραφή των βραβείων που προκάλεσαν τις περισσότερες αντιδράσεις και ενός σκανδάλου. Στη φωτογραφία, η Πολωνή Όλγκα Τορκάτσουκ με τον Αυστριακό Πέτερ Χάντκε.

Επιμέλεια: Σόλωνας Παπαγεωργίου

Σύμφωνα με τη διαθήκη του Άλφρεντ Νόμπελ, το Νόμπελ Λογοτεχνίας θεσπίστηκε για να τιμήσει τους πεζογράφους που «δημιούργησαν τα σπουδαιότερα έργα στον τομέα της λογοτεχνίας, με στόχο την προαγωγή ενός ιδεώδους». Βέβαια, οι επιλογές της Σουηδικής Ακαδημίας έχουν αμφισβητηθεί ουκ ολίγες φορές, ορισμένες αστοχίες της δε, έχουν προκαλέσει τη δυσαρέσκεια της κοινής γνώμης, καθώς και την αγανάκτηση ανθρώπων των γραμμάτων, της τέχνης και του πολιτισμού.

Η βράβευση του Πέτερ Χάντκε το 2019 είναι μία από τις περιπτώσεις που πυροδότησαν έντονες διαμαρτυρίες. Ο Χάντκε, συγγραφέας γνωστών έργων όπως το Η Αγωνία του τερματοφύλακα πριν από το πέναλτι, και το Σύντομο γράμμα για ένα μεγάλο αποχαιρετισμό, θεατρικός συγγραφέας και σεναριογράφος του σκηνοθέτη Βιμ Βέντερς, είχε εκφράσει τις διαφωνίες του με τον διαμελισμό της Γιουγκοσλαβίας και είχε κατακρίνει δημόσια τους νατοϊκούς βομβαρδισμούς του 1999. Ο Αυστριακός συγγραφέας έχει κατηγορηθεί ως φίλος και υποστηρικτής του ηγέτη Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, και αρνητής της Σφαγής της Σρεμπρένιτσα, δηλαδή του αφανισμού των οκτώ χιλιάδων μουσουλμάνων της πόλης από τους Σέρβους της Βοσνίας. Σε κατοπινή δημοσίευσή του στον γαλλικό τύπο, ο Χάντκε αναφέρθηκε στα γεγονότα στη Σρεμπρένιτσα, παραδεχόμενος τον αποτροπιασμό που προξενούν, μίλησε όμως και για τις αντίστοιχες επιθέσεις των Γιουγκοσλάβων μουσουλμάνων εις βάρος της τοπικής ορθόδοξης κοινότητας.

Ο Χάντκε παραμένει μέχρι σήμερα μια αμφιλεγόμενη φιγούρα. Πολλοί καταξιωμένοι συγγραφείς παραδέχονται την αξία του έργου του, όπως η Αυστριακή Ελφρίντε Γέλινεκ, η οποία τιμήθηκε με Νόμπελ το 2004, και αργότερα δήλωσε πως ο ομοεθνής ομότεχνός της κανονικά θα έπρεπε να είχε βραβευτεί πριν από την ίδια. Ανάμεσα στους πολέμιους του Χάντκε βρίσκεται και ο Σαλμάν Ρούσντι, ο οποίος δεν δίστασε να τον χαρακτηρίσει «Παγκόσμιο Ηλίθιο της Χρονιάς» μετά από τη βράβευσή του. Μια πιο ψύχραιμη τοποθέτηση ήταν αυτή του δημοσιογράφου του Der Spiegel, Sebastian Hammelehle, που εξήγησε πως η εικόνα που παρουσιάζει ο Χάνκτε για τη Γιουγκοσλαβία είναι σαφώς ωραιοποιημένη, και πως θα έπρεπε να τον διαβάζουμε έχοντας υπόψη μας πως είναι συγγραφέας μυθοπλασίας κι όχι πολεμικός ανταποκριτής.

Πάντως, όσον αφορά στον θεσμό των Νόμπελ, ο ίδιος ο Χάντκε είχε παλαιότερα δηλώσει πως «θα έπρεπε να ‘χει ήδη καταργηθεί, εφόσον είναι ένα τσίρκο».

Η περίπτωση Ντίλαν

Άλλη μια βράβευση που είχε διχάσει λίγα χρόνια νωρίτερα, ήταν αυτή του Μπομπ Ντίλαν, του πρώτου μουσικού και τραγουδοποιού που έλαβε το βραβείο στην ιστορία του θεσμού. Πολλοί είχαν αναρωτηθεί αν ο Ντίλαν πληροί τα κριτήρια για το Νόμπελ αλλά και για οποιοδήποτε λογοτεχνικό βραβείο, ενώ άλλοι θεώρησαν πως η επιτροπή διέπραξε ύβρη, εφόσον ο Φίλιπ Ροθ βρισκόταν ακόμα εν ζωή το 2016.

Ο Ντίλαν χειρίστηκε το θέμα με περίσσεια διακριτικότητα. Στην ομιλία που έγραψε για την τελετή απονομής, την οποία δεν εκφώνησε ο ίδιος εφόσον δεν παρευρέθη, αποκάλυψε πως εξεπλάγη όταν έμαθε την απόφαση της Σουηδικής Ακαδημίας, και πως δεν είχε αναρωτηθεί ποτέ αν οι στίχοι του είχαν κάποια λογοτεχνική αξία.

Ένα σκάνδαλο ταράζει την Ακαδημία

Ένα σκάνδαλο που κηλίδωσε το κύρος της Ακαδημίας ξέσπασε το 2017, στις απαρχές του κινήματος MeToo, όταν δεκαοκτώ γυναίκες κατηγόρησαν τον συγγραφέα Jean-Claude Arnault, σύζυγο της ποιήτριας και μέλους της Ακαδημίας Katarina Frostenson, για σεξουαλική κακοποίηση. Αργότερα ήρθαν στο φως επιπρόσθετες κατηγορίες, που αποκάλυψαν πως το ζευγάρι έχει καταχραστεί πόρους της Ακαδημίας και προκάλεσαν την παραίτηση σε ένδειξη διαμαρτυρίας έξι εκ των δεκαοκτώ μελών, τον ανασχηματισμό της Ακαδημίας και την αναβολή της βράβευσης της Όλγκα Τοκάρτσουκ.

Τα πολιτικά Νόμπελ

Στο πρόσφατο παρελθόν, ορισμένες βραβεύσεις που έκαναν αίσθηση ήταν αυτές του Μάριο Βάργας Λιόσα (2010), του Χάρλοντ Πίντερ (2005) και του Ντάριο Φο (1997). Επιλέγοντας τον Λιόσα, η Ακαδημία θεωρήθηκε ότι «επανόρθωσε» για ακόμα μια φορά για τις παλαιότερες παραλείψεις της όσον αφορά στη λατινοαμερικανική πεζογραφία - ο Μπόρχες, ο Κορτάσαρ κι ο Μπολάνιο δεν τιμήθηκαν ποτέ με ένα Νόμπελ που, κατά πολλούς, τους αναλογούσε δικαιωματικά. Η ανάμειξη του Λιόσα με την πολιτική, η αποκήρυξη του αριστερού του παρελθόντος, οι αιχμές του περί «αριστερών δικτατοριών» και η εναντίωση του στις κρατικοποιήσεις του Περού γέννησαν αμφιβολίες σε κάποιους για το αν άξιζε να λάβει το Νόμπελ. Αντίστοιχα, η επιλογή του Πίντερ, ο οποίος είχε ταχθεί κατά της Αμερικανικής εισβολής στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ, προκάλεσε αντιδράσεις από τις συντηρητικές ομάδες. Τέλος, ο Ντάριο Φο θεωρήθηκε από κάποιους πολύ «εύπεπτος» για ένα τέτοιο βραβείο, ενώ πολεμήθηκε και από τη Ρωμαιοκαθολική εκκλησία, τη δράση της οποίας καυτηρίαζε στα έργα του. Τα αρνητικά σχόλια πλήθυναν ύστερα από τις δηλώσεις ενός μέλους της Ακαδημίας, που ισχυρίστηκε πως, εκείνη τη χρονιά, η επιτροπή απέφυγε να τιμήσει τον Σαλμάν Ρούσντι ή τον Άρθουρ Μίλερ, καθώς δεν ήθελαν να καταφύγουν σε «προβλέψιμες και δημοφιλείς επιλογές».

Ίσως μία από τις πιο αναπάντεχες βραβεύσεις στην ιστορία του θεσμού να είναι αυτή του Ουίνστον Τσώρτσιλ το 1953, ο οποίος τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας «για τα υψηλού επιπέδου ιστορικά και βιογραφικά κείμενά του, καθώς και για τη σπουδαία ρητορεία του όσον αφορά στην υπεράσπιση των υψηλών ανθρώπινων αξιών».

Τέλος, αξίζει να αναφερθούμε και στις μεγάλες παραβλέψεις της Ακαδημίας, στους σπουδαίους συγγραφείς του 20ου αιώνα που δεν έλαβαν ποτέ το βραβείο Νόμπελ. Η λίστα με τις «αδικίες» θα μπορούσε να περιλαμβάνει πολλά ονόματα, από τον Τζέιμς Τζόις και τον Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ ως τον Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ και τη Βιρτζίνια Γουλφ.

Μια σημαντική παράβλεψη είναι αυτή του Λέοντα Τολστόι, ο οποίος μάλιστα ήταν υποψήφιος κάθε έτος από το 1902 ως το 1906 μα δεν τιμήθηκε ποτέ με το βραβείο – ο Τολστόι ήταν επίσης υποψήφιος τρεις φορές για το Νόμπελ Ειρήνης δίχως να βραβευτεί.

Τα ελληνικά Νόμπελ και ο Καζαντζάκης

Όσον αφορά στην Ελλάδα, εκτός από τα Νόμπελ στους ποιητές Γιώργο Σεφέρη (1963) και Οδυσσέα Ελύτη (1979), αξιοσημείωτη είναι η περίπτωση του Νίκου Καζαντζάκη, ο οποίος λέγεται ότι ήταν υποψήφιος συνολικά εννέα φορές για το βραβείο.

Η ορθόδοξη εκκλησία αλλά και ορισμένοι συμπατριώτες μας, πολιτικοί και διανοούμενοι υψηλού κύρους, θρυλείται ότι υπόγεια πολέμησαν τον Καζαντζάκη για να αποτρέψουν τη βράβευσή του. Μετά από τον θάνατό του, ο Γάλλος φιλόσοφος Αλμπέρ Καμύ έγραψε στη χήρα του Καζαντζάκη πως ο σύζυγός της «άξιζε το Νόμπελ εκατό φορές περισσότερο από τον ίδιο».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Διαδραστικό workshop με τη Λαμπρινή Λαδά, στη ΒιβλιοΠρόταση, το Σάββατο 9 Μαρτίου, την επομένη της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας.

Επιμέλεια: Book Press

Η ομάδα της ΒιβλιοΠρότασης, διοργανώνει το Σάββατο 9 Μαρτίου και ώρα 12:00, ένα διαδραστι...

Διαμαρτυρία των εκδοτών για υπέρογκη αύξηση του κόστους συμμετοχής-εγγραφής στη φετινή Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης (ΔΕΒΘ)

Διαμαρτυρία των εκδοτών για υπέρογκη αύξηση του κόστους συμμετοχής-εγγραφής στη φετινή Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης (ΔΕΒΘ)

«Αναβρασμός και αγανάκτηση στο χώρο του βιβλίου από την παράλογη και υπέρογκη αύξηση για τη συμμετοχή στην 20ή ΔΕΒΘ» είναι ο τίτλος που βάζουν οι εκδότες στην μεγάλη αύξηση του τέλους συμμετοχής στη φετινή Έκθεση. Την ανακοίνωση υπογράφει η ΠΟΕΒ (Πανελλήνια Ομοσπονδία Εκδοτών Βιβλιοχαρτοπωλών), μία από τις συλλογικό...

«Βίος και Πολιτεία»: Ο καθηγητής αρχιτεκτονικής και συγγραφέας Βασίλης Κολώνας, ζωντανά από το «υπόγειο»

«Βίος και Πολιτεία»: Ο καθηγητής αρχιτεκτονικής και συγγραφέας Βασίλης Κολώνας, ζωντανά από το «υπόγειο»

Στο 29ο επεισόδιο της σειράς ζωντανών συζητήσεων με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας, o Κώστας Κατσουλάρης θα συνομιλήσει με τον καθηγηγή αρχιτεκτονικής και συγγραφέα Βασίλη Κολώνα με αφορμή το τελευταίο του βιβλίο-μελέτη «Σμύρνη, 1870-1922 - Πόλη και αρχιτεκτονική, η συμβολή των Ελλή...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

Για το βιβλίο του Μπενχαμίν Λαμπατούτ [Benjamín Labatut] «Maniac» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, ο φυσικός Τζον Φον Νόυμαν. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αυτό το βιβλίο ιστορεί τη μήνι του Προμηθέα....

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

Μέσα στην πληθώρα των ελληνικών έργων που ανεβαίνουν για βραχύ διάστημα στις αθηναϊκές σκηνές ξεχώρισαν τα έργα «The Dreamers» σε σκηνοθεσία Πέρη Μιχαηλίδη, «Παγώνια» σε σκηνοθεσία Τάσου Πυργιέρη και «Μάλο Μόμε σε σκηνοθεσία Νάντιας Δαλκυριάδου. Κεντρική εικόνα: από την παράσταση «The Dreamers».  

...
Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Διαδραστικό workshop με τη Λαμπρινή Λαδά, στη ΒιβλιοΠρόταση, το Σάββατο 9 Μαρτίου, την επομένη της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας.

Επιμέλεια: Book Press

Η ομάδα της ΒιβλιοΠρότασης, διοργανώνει το Σάββατο 9 Μαρτίου και ώρα 12:00, ένα διαδραστι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ελάχιστοι συγγραφείς στις μέρες μας έχουν την απήχηση ενός «ποπ σταρ» όσο η Ντόνα Ταρτ [Donna Tartt]. Γύρω από το όνομά της σωρεύονται φήμες και «τρελές» ειδήσεις. Ωστόσο τα βιβλία της διαβάζονται με πάθος, πυροδοτούν πάντα συζητήσεις και αποτελούν σημαντική συνεισφορά στη σύγχρονη αμερικανική λογοτεχνία. Kεντρική ε...

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ