«Μακάρι να περιφρονούσαμε περισσότερο τους κανόνες»: Οι 10 συγγραφικές συμβουλές του Καζούο Ισιγκούρο

Ακολουθούν οι δέκα συγγραφικές συμβουλές του Καζούο Ισιγκούρο, αποσπάσματα από συνεντεύξεις και άρθρα του. Τα βιβλία του κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Ψυχογιός. 

Μη γράφετε για αυτά που ξέρετε.

Η συμβουλή «γράψε για αυτά που ξέρεις» είναι ένα από τα πιο ανόητα πράγματα που έχω ακούσει ποτέ μου. Ωθεί τους ανθρώπους στο να γράφουν βαρετές αυτοβιογραφίες. Με αυτόν τον τρόπο, δεν απελευθερώνεται η φαντασία του συγγραφέα και δεν αξιοποιεί όλες τις δυνατότητές του.

— από συνέντευξή του στο ShortList

Μη δίνετε βάση στους περιορισμούς που επιβάλλει το λογοτεχνικό κατεστημένο.

Νομίζω πως τα γνωρίσματα που χρησιμοποιούμε για να προσδιορίσουμε τα λογοτεχνικά είδη έχουν εφευρεθεί λίγο πολύ από τους εκδότες. Το ότι υπάρχουν ορισμένα επαναλαμβανόμενα μοτίβα, και το ότι μπορείς να ταξινομήσεις τις ιστορίες με βάση αυτά τα μοτίβα, το δέχομαι. Όμως προβληματίζομαι όταν οι αναγνώστες και οι συγγραφείς παίρνουν πολύ στα σοβαρά τα «όρια» του κάθε είδους, και πιστεύουν πως θα συμβεί κάτι πολύ κακό αν τα ξεπεράσεις, και πως θα πρέπει να σκεφτείς πολύ σοβαρά πριν το κάνεις. Μακάρι να περιφρονούσαμε περισσότερο τους κανόνες. Υποθέτω πως είμαι αντίθετος προς την αστυνόμευση της φαντασίας, είτε αυτή συμβαίνει για λόγους μάρκετινγκ είτε για λόγους σνομπισμού.

— από συνομιλία του με τον Neil Gaiman στο New Statesman

Να γράφετε για τα ανθρώπινα συναισθήματα, όχι για την ανθρώπινη ηθική.

Δεν με ενδιαφέρουν οι ηθικές αρχές, δεν με αφορούν όταν γράφω. Αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο είναι να τονίσω τις πτυχές της ανθρώπινης φύσης. Στα μυθιστορήματά μου δεν προσπαθώ να σας αποτρέψω από το να κάνετε κάτι ή να σας προτρέψω να κάνετε κάτι άλλο. Γράφω για το πώς νιώθω για ένα θέμα. Δίνω μεγάλη βάση στα ανθρώπινα συναισθήματα.

— από συνέντευξή του στο HuffPost 

Οι ανθρώπινες σχέσεις είναι το κλειδί.

Αναρωτιόμουν πώς να γράψω για τους χαρακτήρες μου, πώς να αναπτύξω τις ιδιορρυθμίες τους. Τότε αντιλήφθηκα πως είναι προτιμότερο να επικεντρωθώ στις μεταξύ τους σχέσεις, πως μέσα από τις σχέσεις τους, θα αναδεικνύονταν και οι ίδιοι οι χαρακτήρες.

Οι σχέσεις μεταξύ των χαρακτήρων θα πρέπει να είναι φυσικές, στα καλά βιβλία υπάρχει αυθεντικό, ανθρώπινο δράμα. Είμαι λίγο καχύποπτος με τις ιστορίες που είναι πολύ εγκεφαλικές, τις ιστορίες που οι χαρακτήρες ρητορεύουν προτού δράσουν.

Αναρωτιέμαι: Πότε είναι μια σχέση ενδιαφέρουσα; Είναι κάθε σχέση και ένα ταξίδι; Είναι κάτι τυπικό και κλισέ ή μήπως είναι κάτι πιο βαθύ, εξεζητημένο, γεμάτο ανατροπές; Οι άνθρωποι μιλούν για ρηχούς και σύνθετους λογοτεχνικούς χαρακτήρες• κάτι αντίστοιχο μπορεί να ειπωθεί και για τις σχέσεις μεταξύ των λογοτεχνικών χαρακτήρων.

— από συνέντευξή του στον Richard Beard

Καμιά φορά, απαιτούνται δραστικά μέτρα…

Πολλοί άνθρωποι εργάζονται πολλές ώρες. Ωστόσο, όσον αφορά στη συγγραφή μυθιστορημάτων, οι περισσότεροι θεωρούν πως οι τρεις ή οι τέσσερις ώρες καθημερινής δουλειάς αποδίδουν καρπούς. Αυτή η θέση με έβρισκε σύμφωνο, όμως το καλοκαίρι του 1987 χρειάστηκε να πάρω πιο δραστικά μέτρα. Η Λόρνα, η σύζυγός μου, συμφώνησε... Έτσι, η Λόρνα και εγώ καταστρώσαμε ένα σχέδιο. Για μια περίοδο τεσσάρων περίπου εβδομάδων, εφάρμοσα τη μυστηριώδη μέθοδο που αποκαλώ «Crash», δηλαδή έγραφα συνεχώς, με βάση τις σημειώσεις που είχα κρατήσει. Κατά τη διάρκεια του «Crash», δεν έκανα τίποτα άλλο πέρα από το να γράφω από τις 9 π.μ. ως τις 22:30, από τη Δευτέρα ως το Σάββατο. Έκανα ένα διάλλειμα μίας ώρας για μεσημεριανό γεύμα και ένα διάλλειμα δύο ωρών για δείπνο. Ούτε διάβαζα τα e-mail μου, ούτε απαντούσα σε αυτά, και δεν πλησίαζα το τηλέφωνο. Δεν δεχόμασταν καλεσμένους. Παρά το πολυάσχολο πρόγραμμά της, η Λόρνα δέχτηκε να αναλάβει το μερίδιο από τις δουλειές του σπιτιού που μου αναλογούσε. Με αυτόν τον τρόπο ελπίζαμε πως θα κατάφερνα να γράψω περισσότερο, αλλά και πως θα έφτανα σε μια ψυχική κατάσταση στην οποία ο φανταστικός μου κόσμος θα ήταν πιο πραγματικός από τον κόσμο γύρω μου... Κάπως έτσι έγραψα τα Απομεινάρια μιας μέρας. Καθ' όλη τη διάρκεια του «Crash», έγραφα άναρχα, δεν έδινα σημασία στο ύφος της γραφής, δεν με απασχολούσε αν όσα έγραφα το απόγευμα αναιρούσαν όσα είχα ήδη γράψει το πρωί. Η βασική προτεραιότητά μου ήταν να αναδυθούν οι ιδέες μου στην επιφάνεια και να αναπτυχθούν. Απαίσιες προτάσεις, φρικιαστικοί διάλογοι, ανούσιες σκηνές - δεν έσβηνα τίποτα, απλώς συνέχιζα να γράφω.

— από το «How I Wrote The Remains of the Day in Four Weeks», όπως δημοσιεύτηκε στον Guardian

Πρέπει να προσχεδιάζετε τις ιστορίες σας.

Έχω δύο γραφεία. Στο ένα φυλώ τα χειρόγραφά μου και στο άλλο έχω έναν υπολογιστή. Ο υπολογιστής χρονολογείται από το 1996. Δεν έχει πρόσβαση στο διαδίκτυο. Προτιμώ να δουλεύω με στυλό όταν δημιουργώ τα αρχικά προσχέδιά μου. Θέλω όσα γράφω να είναι δυσανάγνωστα για οποιονδήποτε άλλον πέρα από εμένα. Τα προσχέδιά μου είναι χαοτικά. Δεν δίνω σημασία σε οτιδήποτε έχει να κάνει με το ύφος ή με τη συνοχή. Απλώς πρέπει να αποτυπώσω στο χαρτί όσα έχω μέσα μου. Αν μου έλθει μια νέα, ενδιαφέρουσα ιδέα, που όμως δεν ταιριάζει απαραίτητα με όσα έχω ήδη γράψει, θα την κάνω κομμάτι της ιστορίας μου. Απλώς γράφω μια υποσημείωση, και έπειτα επιστρέφω στο συγκεκριμένο σημείο για να την εντάξω πιο αρμονικά στην ιστορία. Κάπως έτσι γράφω τα μυθιστορήματά μου. Απαριθμώ τα στοιχεία τις ιστορίας, τα επεξεργάζομαι. Όταν φτάσει η ώρα για το επόμενο προσχέδιό μου, έχω ήδη μια ξεκάθαρη ιδέα για το πού πηγαίνω. Το δεύτερο προσχέδιο το γράφω πιο προσεκτικά. Συνήθως το τρίτο προσχέδιο είναι και το τελικό. Βέβαια, υπάρχουν συγκεκριμένα κομμάτια που απαιτούν περισσότερη δουλειά.

— από συνέντευξή του στο The Paris Review

Μείνετε προσηλωμένοι στο έργο σας.

Διαπιστώνω πως όταν γράφεις δίνεις μεγάλη μάχη ώστε να διατηρήσεις ανέπαφο τον φανταστικό σου κόσμο. Στην πραγματικότητα, καθώς γράφω, σχεδόν σκόπιμα αποφεύγω να δω ή να διαβάσω οτιδήποτε έχει να κάνει με τον τομέα της μυθοπλασίας. Για παράδειγμα, όταν έγραφα τον Θαμμένο γίγαντα, δεν είδα ούτε ένα επεισόδιο του Game of Thrones. Τα επεισόδια κυκλοφόρησαν, και εγώ είχα ήδη προχωρήσει με τη συγγραφή του βιβλίου μου, οπότε σκέφτηκα: «Αν παρακολουθήσω τη σειρά, μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο οραματίζομαι μια σκηνή ή να παραβιάσω τους κανόνες του κόσμου που έχω δημιουργήσει».

— από συνέντευξή του στο Electric Literature

Κάντε συνειδητές επιλογές.

Οι περισσότεροι συγγραφείς αποφασίζουν κάποια πράγματα συνειδητά και κάποια άλλα λιγότερο συνειδητά. Στην περίπτωσή μου, η επιλογή του αφηγητή και η επιλογή του σκηνικού της δράσης μου είναι πάντα συνειδητές. Πρέπει να επιλέξετε το σκηνικό με μεγάλη προσοχή, καθώς έχει να κάνει με τον συναισθηματικό κόσμο των πρωταγωνιστών, αλλά και με το ιστορικό υπόβαθρο της ιστορίας σας. Από εκεί και πέρα, αφήνω πάντα αρκετά περιθώρια αυτοσχεδιασμού.

— από συνέντευξή του στο The Paris Review

Να είστε φειδωλοί με τις αναφορές σε άλλα λογοτεχνικά έργα.

Δεν μου αρέσει να χρησιμοποιώ πολλές αναφορές σε άλλα λογοτεχνικά έργα. Δεν θέλω να ισχυρίζομαι: «Θα πρέπει να έχετε διαβάσει πολλά βιβλία, προτού διαβάσετε τα δικά μου», ή «Θα πρέπει να έχετε καλή λογοτεχνική παιδεία, ώστε να κατανοήσετε όσα γράφω»… Πραγματικά, αντιπαθώ τις νύξεις περισσότερο από τους αντιπαθητικούς ανθρώπους. Είναι δείγμα σνομπισμού, ελιτισμού. Όμως, πέρα από αυτό, με πετάνε έξω από την ίδια την ιστορία. Ενώ μια ιστορία με έχει απορροφήσει, ξαφνικά με υποχρεώνει να σκεφτώ κάποιο άλλο κείμενο, να τη συγκρίνω με αυτό. Χάνω έτσι το ενδιαφέρον μου, καθώς αναγκάζομαι να χρησιμοποιήσω τον εγκέφαλό μου με διαφορετικό τρόπο, κάνοντας συγκρίσεις. Δεν μου αρέσει όλο αυτό.

— από συνέντευξή του στην Guernica

Η λογοτεχνία δεν είναι απλή υπόθεση.

Η αρχή είναι πολύ σημαντική. Είναι σημαντικό να σκεφτείτε πολύ προτού αποφασίσετε να ξεκινήσετε ένα έργο, όπως επίσης είναι σημαντικό να σκεφτείτε πολύ προτού παντρευτείτε κάποιον. Είναι διαφορετικό για τον καθένα: θα πρέπει να βασιστείτε στις εμπειρίες σας; Θα πρέπει να περιμένετε, ώστε να αποστασιοποιηθείτε συναισθηματικά από ένα γεγονός; Θα πρέπει να επιλέξετε ένα συγκεκριμένο λογοτεχνικό είδος; Η λογοτεχνία δεν είναι απλή υπόθεση.

— από συνέντευξή του στον Richard Beard

Βρείτε τα βιβλία του συγγραφέα εδώ.