Πέμπτη μεσημέρι 7 Οκτωβρίου ο συνταξιούχος καθηγητής πανεπιστημίου Αμπντουλραζάκ Γκούρνα βρίσκεται στην κουζίνα του σπιτιού του στο Μπράιτον όταν δέχεται ένα τηλεφώνημα που αρχικά πιστεύει πως είναι φάρσα. Η φήμη πως «παίζει» για το Νόμπελ Λογοτεχνίας δεν του είναι άγνωστη, αλλά δεν το περιμένει. Λίγα μόλις λεπτά αφού έχει ενημερωθεί επισήμως και αρμοδίως, δίνει μια πρώτη σύντομη αλλά περιεκτική και διαυγέστατη συνέντευξη για τον ιστότοπο του Βραβείου Νόμπελ.
Επιμέλεια: Ελένη Κορόβηλα
Γεννημένος το 1948 στο τότε Σουλτανάτο της Ζανζιβάρης και σήμερα Τανζανία, έφυγε πρόσφυγας από τη χώρα του στις αρχές της δεκαετίας του '60. Σπούδασε, έγινε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Κεντ όπου δίδαξε Αγγλική και Μεταποικιακή Λογοτεχνία, και άρχισε να εκδίδει τα βιβλία του, διηγήματα, μυθιστορήματα αλλά και δοκίμια, από την δεκαετία του 1980. Κορυφαία αναγνώρισή του, μέχρι το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2021, η συμμετοχή στη βραχεία λίστα του Booker το 1994 με το μυθιστόρημα Paradise. Ασχολείται με την αποικιοκρατία, με το τι σημαίνει να είσαι πρόσφυγας και συνολικότερα με το θέμα της ταυτότητας. Στην Αμερική, όπου δεν έχει καν εκδότη, έχει κάνει ελάχιστες πωλήσεις, ενώ στη Γαλλία ορισμένα βιβλία του που κάποτε κυκλοφόρησαν είναι εξαντλημένα. Στην Ελλάδα δεν τον έχουμε ανακαλύψει (ακόμα).
Η απομαγνητοφώνηση της τηλεφωνικής συνέντευξης που παραχώρησε στον Άνταμ Σμιθ, Chief Scientific Officer of Nobel Prize Outreach, αναρτήθηκε στον επίσημο ιστότοπο των Βραβείων Νόμπελ.
Αμπντουλραζάκ Γκούρνα: Γεια
Άνταμ Σμιθ: Γεια σας, μιλάω με τον Αμπντουλραζάκ Γκούρνα;
Α.Γκ: Ναι, ναι, μιλάτε.
Α.Σ: Γεια, το όνομά μου…
Α.Γκ: Μόλις τώρα έβλεπα την ανακοίνωση στον υπολογιστή μου, Ποιος είστε παρακαλώ;
Α.Σ: Το όνομά μου είναι Άνταμ Σμιθ. Τηλεφωνώ από τον ιστότοπο του Βραβείου Νόμπελ. Μπορείτε να μιλήσετε ή παρακολουθείτε την ανακοίνωση; Δεν θέλω να σας διακόψω.
Α.Γκ: Πώς θέλετε να το κάνουμε, έτσι κι αλλιώς δεν έχει νόημα να ακούσω τους δημοσιογράφους, είμαι βέβαιος ότι θα μιλήσω μαζί τους σύντομα.
Α.Σ: Αυτό ισχύει. Και αυτό είναι το ζήτημα, έτσι δεν είναι, ότι η ζωή για μια σύντομη περίοδο πρόκειται να αλλάξει. Θα γίνει κατακλυσμός. Πώς αισθάνεστε με αυτή την προοπτική;
Α.Γκ: Ακόμα το χωνεύω. Φαντάζομαι είναι αναπόφευκτο, πρόκειται για ένα τόσο μεγάλο βραβείο οπότε είναι αναπόφευκτο. Είμαι βέβαιος ότι θα βρω τον βηματισμό μου.
Α.Σ: Πώς το μάθατε;
Α.Γκ: Πήρε τηλέφωνο ο, με συγχωρείτε, ποιο είναι το όνομα του μόνιμου γραμματέα;
Α.Σ: Ματς Μαλμ.
Α.Γκ: Ακριβώς. Πήρε πριν από δέκα με δεκαπέντε λεπτά και σκέφτηκα ότι είναι φάρσα. Αλήθεια έτσι σκέφτηκα, Διότι όπως γνωρίζετε αυτά τα πράγματα κυκλοφορούν επί εβδομάδες ή και μήνες νωρίτερα για το ποιος τελικά θα είναι, ποιοι είναι οι υποψήφιοι. Δεν είναι κάτι που το είχα στο μυαλό μου, απλώς σκεφτόμουν “αναρωτιέμαι ποιος θα το πάρει”.
Α.Σ: Έτσι είναι. Χρειάστηκε να σας πείσει. Πώς σας έπεισε;
Α.Γκ: Συνέχισε να μιλάει ήρεμα και εγώ…, και μετά μου είπε για μένα και για τον ιστότοπο, τον ιστότοπο της Σουηδικής Ακαδημίας και είπα “θα μπω να δω σε λίγο αλλά πείτε μου λίγο περισσότερα”. Συνέχισε να μιλάει με ηρεμία και νομίζω πως προς το τέλος εγώ ακόμη σκεφτόμουν “θα περιμένω να το δω ή να το ακούσω”. Και αυτό ακριβώς κάνω αυτή τη στιγμή.
Α.Σ: Να το λοιπόν. Είναι αλήθεια.
Α.Γκ: Ναι, πράγματι. Πράγματι είναι.
Α.Σ: Ξέρετε, το Βραβείο Νόμπελ…
Α.Γκ: Με συγχωρείτε, άρχισαν τα τηλέφωνα.
Α.Σ: Προφανώς. Για αυτό προσπάθησα να σας μιλήσω τόσο γρήγορα. Κι ελπίζω να μην σας πειράζει να συνεχίζουμε για λίγα λεπτά, θα ήταν πολύ ωραίο.
Α.Γκ: Μπορώ να πω κάτι σε αυτόν που με καλεί;
Α.Σ: Και βέβαια μπορείτε, και βέβαια.
Α.Γκ: Γεια σας. Ναι, μόλις έμαθα τα νέα. Μιλάω με την Σουηδική Ακαδημία. Καλέστε με σε πέντε λεπτά. Αντίο. Ναι, είστε ακόμα εδώ; Ήταν το BBC.
Α.Σ: Ναι, βέβαια θα θέλουν να σας μιλήσουν όπως όλοι θα θέλουν να σας μιλήσουν. Η αναφορά στο σκεπτικό της Ακαδημίας λέει πως ασχολείστε με «τη μοίρα των προσφύγων» και το «ρεύμα μεταξύ πολιτισμών και ηπείρων». Είναι προφανώς μια ιδιαίτερη στιγμή τώρα καθώς βρισκόμαστε εν μέσω μιας προσφυγικής κρίσης. Μπορείτε όμως να μας πείτε πώς βλέπετε τις διαιρέσεις μεταξύ των πολιτισμών; Υπάρχουν τόσο πολλοί τρόποι για να ονομάσει κανείς τα πράγματα.
Ο λόγος για τον οποίο πιστεύω ότι στην Ευρώπη, πολλοί άνθρωποι στην Ευρώπη, πολλές ευρωπαϊκές χώρες δυσκολεύονται να συμβιβαστούν με αυτό είναι, κοντολογίς, ένα είδος τσιγκουνιάς, λες και ό,τι υπάρχει δεν φτάνει για όλους.
Α.Γκ: Δεν θεωρώ πως αυτές οι διαιρέσεις είναι είτε διαρκείς είτε, κατά κάποιον τρόπο, ανυπέρβλητες. Οι άνθρωποι μετακινούνται σε όλο τον κόσμο. Πιστεύω πως είναι ένα φαινόμενο, ειδικότερα οι μετακινήσεις ανθρώπων από την Αφρική προς την Ευρώπη που είναι σχετικά καινούργιο φαινόμενο, ενώ βέβαια, το αντίστροφο, οι Ευρωπαίοι να φεύγουν κατά κύματα προς τον υπόλοιπο κόσμο δεν είναι καθόλου καινούργιο. Το βλέπουμε εδώ και αιώνες. Ο λόγος για τον οποίο πιστεύω ότι στην Ευρώπη, πολλοί άνθρωποι στην Ευρώπη, σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, δυσκολεύονται να συμβιβαστούν με αυτό είναι, κοντολογίς, ένα είδος τσιγκουνιάς, λες και ό,τι υπάρχει δεν φτάνει για όλους. Την ώρα που πολλοί από όσους καταφθάνουν έρχονται εξαιτίας μεγάλης ανάγκης και επειδή, ξεκάθαρα, έχουν κάτι να προσφέρουν. Δεν έρχονται με άδεια χέρια. Πολλοί από αυτούς είναι ταλαντούχοι άνθρωποι γεμάτοι ενέργεια που έχουν κάτι να δώσουν. Αυτός λοιπόν είναι ίσως ένας τρόπος να σκεφτούμε τα πράγματα. Δεν παίρνεις ανθρώπους λες και είναι απλώς κάτι τιποτένιοι, χτυπημένοι από την ανέχεια. Δείτε το σαν παροχή βοήθειας σε ανθρώπους που έχουν ανάγκη αλλά και που μπορούν να συνεισφέρουν.
Α.Σ: Σας ευχαριστώ πολύ, πραγματικά. Και κάτι ακόμη – κάθε χρόνο, την εβδομάδα των ανακοινώσεων, το Βραβείο Νόμπελ καλούν επιστήμονες και καλλιτέχνες. Οι επιστήμονες έχουν την τάση να περιγράφουν την δουλειά τους ως παιχνίδι, ως την χαρά της ανακάλυψης. Εσείς πως αισθάνεστε όταν γράφετε;
Α.Γκ: Αισθάνομαι χαρά όταν έχω τελειώσει! Αλλά, το μεγαλύτερο μέρος της διαδικασίας έχει κάτι το παρορμητικό, το επιτακτικό. Ξέρετε, οι συγγραφείς γράφουν επί δεκαετίες, δεν μπορείς να το κάνεις αυτό αν το μισείς. Αλλά, φαντάζομαι πως είναι τόσο η χαρά του να κάνεις πράγματα, να δημιουργείς, να το κάνεις σωστά όσο και η χαρά να περνάς ένα μήνυμα, να δίνεις χαρά, να παρουσιάζεις θέσεις, απόψεις, να πείθεις, όλα αυτά τα πράγματα.
Α.Σ: Σας ευχαριστώ πολύ. Πρέπει να πω πως είστε εξαιρετικά διαυγής υπό συνθήκες πίεσης όταν όλος ο κόσμος προσπαθεί να μιλήσει μαζί σας αυτή τη στιγμή.
Α.Γκ: Οκ. Εντάξει, σας ευχαριστώ. Γεια σας.
Α.Σ: Ελπίζω να έχουμε και πάλι την ευκαιρία να συνομιλήσουμε. Για την ώρα συγχαρητήρια και σας ευχαριστώ.
Α.Γκ: Σας ευχαριστώ, σας ευχαριστώ πολύ. Ευχαριστώ.
