Νόμπελ Λογοτεχνίας 2021: Στον Τανζανό Αμπντουλραζάκ Γκούρνα

Aποικιοκρατία, πρόσφυγες και ταυτότητα: αυτοί είναι οι τρεις βασικοί άξονες του έργου του γεννημένου το 1948 στη Ζανζιβάρη συγγραφέα που η Σουηδική Ακαδημία επέλεξε να τιμήσει με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας για το 2021. 

Ο Γκούρνα γεννήθηκε στο νησί της Ζανζιβάρης και το 1960, σε ηλικία 12 ετών, έφτασε στην Αγγλία ως πρόσφυγας. Έχει δημοσιεύσει δέκα μυθιστορήματα και πολλά διηγήματα. Το βασικό θέμα που διατρέχει το έργο του είναι «η αναστάτωση που επικρατεί στη ζωή ενός πρόσφυγα». 

Τα τρία πρώτα μυθιστορήματά του, Memory of Departure (1987), Pilgrims Way (1988) και Dottie (1990), φωτίζουν, από διαφορετικές οπτικές γωνίες, τη ζωή των μεταναστών στη σύγχρονη Βρετανία. Το τέταρτο μυθιστόρημά του, Paradise (1994), διαδραματίζεται στην αποικιακή Ανατολική Αφρική κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και ήταν υποψήφιο για το Βραβείο Booker. Το μυθιστόρημα Admiring Silence (1996) αφηγείται την ιστορία ενός νεαρού άνδρα, ο οποίος φεύγει από τη Ζανζιβάρη και μεταναστεύει στην Αγγλία, όπου παντρεύεται και γίνεται δάσκαλος. Είκοσι χρόνια μετά επιστρέφει στην πατρίδα του και το ταξίδι αυτό επηρεάζει βαθιά τη στάση του απενάντι στη ζωή και στον γάμο του. Στο By the Sea (2001), αφηγητής είναι ο Saleh Omar, ένας ηλικιωμένος, ο οποίος ζει σε μια αγγλική παραθαλάσσια πόλη κι έχει υποβάλει αίτηση για άσυλο.

Ο Abdulrazak Gurnah ζει στο Μπράιτον. Τα τελευταία του μυθιστορήματα είναι το Desertion (2005), που συμπεριλήφθηκε στη βραχεία λίστα για το Commonwealth Writers Prize 2006, και το The Last Gift (2011).

Το 2007 επιμελήθηκε το The Cambridge Companion to Salman Rushdie.

Εργάστηκε, έως την πρόσφατη συνταξιοδότησή του, ως καθηγητής Αγγλικής Λογοτεχνίας και Μεταποικιοκρατικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο του Κεντ. 

Η Σουηδική Ακαδημία κόντρα στα προγνωστικά

Η μέρα ξεκίνησε με μια σκέψη του Έρνεστ Χεμινγουέι, τιμημένου με Νόμπελ το 1954. Η Σουηδική Ακαδημία επέλεξε για το πρωινό της τιτίβισμα στα κοινωνικά δίκτυα εν αναμονή της ανακοίνωσης του νέου Νόμπελ Λογοτεχνίας την φράση: «Όλα τα βιβλία μοιάζουν κατά το ότι κρύβουν μεγαλύτερη αλήθεια σε σχέση με το τι πραγματικά συμβαίνει. Όταν τελειώνεις ένα βιβλίο αισθάνεσαι πως όλα όσα διάβασες συνέβησαν σε εσένα και μετά όλα αυτά σου ανήκουν». Η Ακαδημία ξέρει να δημιουργεί σασπένς όπως και να ανατρέπει προγνωστικά. Το φαβορί των γραφείων στοιχημάτων, η 81 ετών Γαλλίδα Ανί Ερνό, δεν ήταν η τελική επιλογή και δεν είναι καν γνωστό αν ήταν στην τελική πεντάδα. 

Νόμπελ Λογοτεχνίας σε αριθμούς

Το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας απονέμεται κάθε χρόνο σε εν ζωή συγγραφέα για το σύνολο του έργου του ο οποίος σύμφωνα με τη διαθήκη του Άλφρεντ Νόμπελ, παρήγαγε το «εξαιρετικότερο έργο στην κατεύθυνση της προαγωγής ενός ιδεώδους». 

Από το 1901 απονεμήθηκαν 113 Νόμπελ Λογοτεχνίας, ενώ τέσσερις φορές το βραβείο δόθηκε εξ ημισείας. Η αναλογία ανδρών - γυναικών δείχνει πως υπάρχει πολύς δρόμος να καλυφθεί. Μόλις δεκαέξι γυναίκες συγγραφείς έχουν τιμηθεί με το σημαντικότερο λογοτεχνικό βραβείο. Σε ό,τι αφορά την ηλικιακή ψαλίδα είναι μεγάλη αλλά όχι τεράστια, κάτι που επιβεβαιώνει πως η Σουηδική Ακαδημία αναζητεί ώριμους συγγραφείς που έχουν καταθέσει μεγάλο κομμάτι του έργου τους. Ο νεότερος ήταν το Ραντγιάρντ Κίπλινγκ που τιμήθηκε το 1907 σε ηλικία 41 ετών και η γηραιότερη η Ντόρις Λέσσινγκ έναν αιώνα αργότερα, το 2007, στα 88 της χρόνια. 

Πώς φτάνει όμως η επιτροπή της Σουηδικής Ακαδημίας στην τελική της απόφαση; Η διαδικασία είναι μακρά. Ακαδημαϊκοί, μελετητές, συγγραφείς από όλο τον κόσμο που έχουν πρόσκληση από την Ακαδημία υποβάλουν προτάσεις και έτσι δημιουργείται μια πρώτα μακρά λίστα διακοσίων είκοσι ονομάτων. Τα μέλη της Επιτροπής με την βοήθεια και τις υποδείξεις αυτών των εξουσιοδοτημένων συμβούλων τους αρχίζουν να αποκλείουν ονόματα μέχρι να καταλήξουν σε μια εικοσάδα. Μελετούν εξαντλητικά το έργο των είκοσι αυτών συγγραφέων για να καταλήξουν λίγο πριν την τελική επιλογή σε μια μικρή λίστα πέντε συγγραφέων.