Κριτική για το «Βγαίνουν μέσα από τη Μάργκο» και συνοπτική αναδρομή σε όλες τις ταινίες του Αλέξανδρου Βούλγαρη - The Boy

Την εβδομάδα 19 έως 25 Μαρτίου, το σινεμά Άστορ πρόβαλε το τελευταίο φιλμ του Αλέξανδρου Βούλγαρη (The Boy), «Βγαίνουν μέσα απ' τη Μάργκο» και ορισμένα παλαιότερα φιλμ του. Ο σκηνοθέτης και μουσικός Αλ. Βούλγαρης έχει γυρίσει αρκετές ενδιαφέρουσες ταινίες.

Βγαίνουν μέσα από τη Μάργκο

Το «Βγαίνουν μέσα από τη Μάργκο» (2025) είναι ένα ποιητικό παζλ εικόνων, αναμνήσεων, αισθήσεων, συνειρμών, φαντασιών, συναισθημάτων, φοβιών, ψυχικών συμπλεγμάτων και –ευτυχώς– ωραίων μουσικών, τραγουδιών και χορών (εν είδη μιούζικαλ ή music video, videoclip). Η ταιριαστή, αξιοσημείωτη μουσική του The Boy και της Δεσποινίδας Τρίχρωμη καθιστούν τον χρόνο πιο ρευστό, συνδέουν τη μια σκηνή με την άλλη, τη μία αδελφή με την άλλη (είναι και οι δύο μουσικοί) και χρωματίζουν την ψυχική κατάσταση της ηρωίδας (Σοφία Κόκκαλη), τα τραγούδια λειτουργούν λίγο σαν ξόρκια. Τα πλάνα είναι πολύ ωραία φιλμαρισμένα, σύντομα (έχουν προκύψει μετά από ένα εμπνευσμένο, γρήγορο μοντάζ), με χρώματα, με αξελερέ ή slow motion στην κίνηση. Σε αρκετά πλάνα έχουμε speed ramping, δηλαδή το πλάνο αλλάζει ταχύτητα και ξαφνικά πάει πολύ γρήγορα ώστε η δράση φαίνεται σαν να πηδάει και κατόπιν προχωρά κανονικά, δηλαδή αργά (διαδικασία κατά την οποία αλλάζει η ταχύτητα της εικόνας μέσα στο ίδιο πλάνο, επιταχύνοντας και επιβραδύνοντας σε συγκεκριμένα σημεία).

Η ταινία, μελαγχολική, τρυφερή και νοσταλγική, ένα θρυμματισμένο πειραματικό, μουσικό και «διαφορετικό» φιλμ, εστιάζει στην απομόνωση της ηρωίδας και στη σχέση της με τη μνήμη και τους φόβους της, τη νεκρή αδελφή της και τους συνεργάτες της. Η Μάργκο, σαράντα ετών, πετυχημένη τραγουδοποιός που έχει αποσυρθεί κι απομονωθεί, στοιχειώνεται από τον προ ετών θάνατο της μεγαλύτερης αδελφής της, με την οποία μερικές φορές ταυτίζεται. Η Μάργκο αναρωτιέται αν θα έχει τη μοίρα της αδελφής της ή θα προχωρήσει στη ζωή της. Βιώνει πένθος και κατάθλιψη. Νομίζει πως απ’ το σώμα της βγαίνουν αλλόκοτες φιγούρες, που ενσαρκώνουν τους φόβους της.

Το πάρτι γενεθλίων για τα 40 χρόνια της κάνει τη Μάργκο να βγει παραέξω, να συνέλθει, να έρθει σε επαφή με δικούς της ανθρώπους, φίλους και μουσικούς, να βγει από το καβούκι της, την κατάθλιψη και το ψυχικό της πρόβλημα και να θελήσει να ξανασυνδεθεί με τη ζωή (γιατί είχε κλειστεί στο σπίτι της στην Αθήνα για επτά χρόνια). Η κατάληξη του φιλμ έχει μια θετική χροιά.

Ένας πρωτότυπος, ενδιαφέρων, «διαφορετικός» σκηνοθέτης.

Η γνώμη μου είναι πως ο Αλ. Βούλγαρης είναι ένας πρωτότυπος, ενδιαφέρων, «διαφορετικός» σκηνοθέτης. Ορισμένα σεναριακά δεδομένα ή μέρη των ταινιών του δεν είναι αρκετά ανεπτυγμένα (άρα ενυπάρχουν κάποια τρεναρίσματα ή επαναλήψεις). Είναι όμως ιδιαίτερος και πραγματικός στυλίστας, με ποιητική και μουσική φλέβα (ως καλός μουσικός). Στις ταινίες του δεν τον ενδιαφέρει ο ρεαλισμός. Στα φιλμ του βρίσκονται όμορφες, γοητευτικές εικόνες, λυρισμός, συναίσθημα, ποιητική και μουσική ατμόσφαιρα, εικαστικά πλάνα, αρκετά στοιχεία από avant garde, κάποιους αυτοσχεδιασμούς («Winona») και μια αμεσότητα που μοιάζει λίγο με docufiction (π.χ. «Winona», «Γυμναστήριο»).

Tα σενάρια είναι βασισμένα σε μερικές ενδιαφέρουσες, καλές ιδέες, μα ενίοτε ανεπαρκώς ανεπτυγμένες. Γενικά τα φιλμ του The boy εμπεριέχoυν την αντιπαράθεση οπτικοηχητικής εφευρετικότητας, τόλμης και βραδύτητας. Βρίσκουμε ορισμένες ταινίες που τα σενάριά τους, έτσι όπως είναι, αντιστοιχούν σε συντομότερα φιλμ. Ο Αλ. Βούλγαρης διαθέτει εικαστικό μάτι, δεκτικό μουσικό αυτί κι ευαισθησία. Έχει υιοθετήσει ένα δουλεμένο κι ας πούμε "ιμπρεσιονιστικό" κινηματογραφικό στυλ μορφικής αναζήτησης, με πολλές λεπτές πινελιές, άλλοτε με αργό ρυθμό, όπως η «Winona», και άλλοτε γρηγορότερο.

Κλαις;

Το «Κλαις;» (2003), η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του, είναι ένας γνήσιος, κεφάτος κι ειλικρινής πίνακας της σύγχρονης νεολαίας του millenium, με αστείες νότες. Οι νέοι της ταινίας, κοπέλες και νεαροί, είναι καθημερινοί, συνηθισμένοι ή «διαφορετικοί». Οι σχέσεις τους είναι επαγγελματικές, κινηματογραφικές και μουσικές, φιλικές ή ερωτικές ή συγγενικές.

Το στυλ του «Κλαις;» είναι γρήγορο, ελεύθερο και μοντέρνο, με κάποια ρεαλιστική βάση ως προς την υπόθεση και την υποκριτική (πρωταγωνιστεί ο ζωηρός, μπριόζος Αργύρης Θανάσουλας). Με έντονο μοντάζ (με ρακόρ ή jump cuts που προσδίδουν γοργότερο ρυθμό, με split screen, χωρισμένη οθόνη, με μοντάζ φωτογραφιών), με κάμερα στο χέρι και καλές μουσικές.

Ροζ

Το δεύτερο μεγάλου μήκους φιλμ του Αλέξανδρου Βούλγαρη, το ζεστό, γλυκό, ρομαντικό και συνάμα τολμηρό, γοητευτικό φιλμ «Ροζ» (2006) αναπτύσσεται με άξονα την τρυφερή σχέση συμπάθειας, έλξης, αγάπης, παρέας και φιλίας ενός συνεσταλμένου τριαντάρη νέου –τον υποδύεται ο σκηνοθέτης– με ένα κορίτσι δώδεκα ετών, ουκρανικής καταγωγής, που ασχολείται με τα εικαστικά και τον χορό. Η υπολανθανόντως ερωτική σχέση και η επικοινωνία του νέου και του κοριτσιού προχωρούν κάπως δύσκολα, κυρίως λόγω της διαφοράς ηλικίας.

Δίπλα από την κεντρική ιστορία περνούν κι άλλες ανθρώπινες καταστάσεις του κεντρικού ήρωα, με την οικογένειά του, με τον λιγομίλητο και κλεισμένο στον εαυτό του συνταξιούχο πατέρα του και με τον αδελφό του που παίζει στο θέατρο τον Άμλετ (τον διάλογο Άμλετ και Οφηλίας). Με τη μητέρα του με την οποία αλληλογραφεί, που τους έχει αφήσει προ καιρού και τους επισκέπτεται ξαφνικά με τον νεαρό εραστή της, για να πουλήσει ένα διαμέρισμά της. Με την προσπάθειά του ήρωα να συλλέξει και να φιλμάρει τραγούδια μεταναστών στην Ελλάδα, και με την εκτέλεση μουσικής. Με μια σχέση του στο Βερολίνο, η οποία τον επισκέπτεται στην Αθήνα. Με γιαγιάδες και παππούδες, παρόντες ή απόντες στην εικόνα, γιατί ενίοτε απλά αναφέρονται στις νοσταλγικές αναμνήσεις του πρωταγωνιστή. Το φιλμ διανθίζουν οι μνήμες (ή φαντασιώσεις) του κεντρικού χαρακτήρα, σχετικές με το Ευρωμπάσκετ του 1987, την παιδική ηλικία του στο δημοτικό και τη μικρή Ουκρανή, στο ίδιο δημοτικό το οποίο τελειώνει το κορίτσι.

Νήμα

Το «Νήμα» (2016), με πρωταγωνίστρια τη Σοφία Κόκκαλη, είναι ένα εναλλακτικό, ενδιαφέρον προσωπικό φιλμ για μια φυλακισμένη νέα, την εποχή της δικτατορίας των «οραματιστών» φασιστών, για μια αντιστασιακή μητέρα. Και για τη σχέση με το αγόρι της, ακόμη και μετά την επάνοδο της δημοκρατίας. Η Νίκη είναι ηθοποιός, ακόμη κυνηγημένη από τα φαντάσματα και τους εφιάλτες της. Η μυθοπλασία μας παρουσιάζει την τωρινή, δύσκολη σχέση με το αριστερό κόμμα της, που της ζητά ακόμη πολλά (την κατεβάζει υποψήφια στις εκλογές ως αντιστασιακή). Υποβόσκει η κριτική στην αριστερά. Το κινηματογραφικά κι αισθητικά πρωτότυπο σύνολο είναι φιλτραρισμένο μέσα απ΄ τη δημιουργία μιας ιδιότυπης εικονιστικής κι ηχητικής, ποιητικής ατμόσφαιρας, όπως συμβαίνει σε όλα τα φιλμ του The Boy. Οι αφηγηματικοί χρόνοι μπερδεύονται.

Το φιλμ γλιστράει σε μια κατοπινή, φανταστική εποχή, μέσα στον «καθρέφτη», όταν ο γιος της Νίκης, ο Λευτέρης, είναι πια νεαρός (τον υποδύεται πάλι η Κόκκαλη). Παρακολουθούμε σχεδόν φαντασιωσικές, παραληρηματικές σκηνές ερωτικής, πολιτικής κι επιστημονικής φαντασίας σε έναν δυστοπικό και δεσποτικό, κοκκινωπό τόπο, την Αθήνα ενός σκοτεινού μέλλοντος. (Όπου οι «οραματιστές» έχουν επανέλθει, υπάρχουν λαβύρινθοι, γίνονται θυσίες, τα παιδιά χωρίζουν από τις μητέρες τους και εμφανίζονται ασθένειες, μάσκες και ομφάλιοι λώροι).

Winona

Σκηνοθέτησε την αισθαντική, ατμοσφαιρική «Winona» (2019), για τέσσερις ωραίες, αισθησιακές και δροσερές κοπέλες στην ακρογιαλιά με μπικίνι (Δάφνη Πατακιά, Ηρώ Μπέζου, Σ.Κόκκαλη, A.Ευστρατιάδου), που χοροπηδάνε, βουτάνε στη θάλασσα, διασκεδάζουν, κουβεντιάζουν, τραγουδάνε (όχι σπουδαία τραγούδια), σχολιάζουν, τρέχουν ανέμελα, παραληρούν και κατασκευάζουν ιστορίες. Ο αυτοσχεδιασμός τους είναι έντονα παρών. Όλα αυτά συμβαίνουν εν τη απουσία μιας φίλης τους που πνίγηκε στη θάλασσα, γεγονός το οποίο τις σημάδεψε και τις τραυμάτισε. Το φιλμ βασίζεται στην αρμονία των τεσσάρων θηλυκών σωμάτων και της σχέσης τους με την παραθαλάσσια φύση (και υποβόσκει ο χαμός της πνιγμένη φίλης). Όμως τραβάει σε μάκρος, «τρενάρει».

Γυμναστήριο

Γύρισε, ακόμη, το μινιμαλιστικό «Γυμναστήριο» το 2020, επί καραντίνας λόγω covid, πολύ μεγάλης διάρκειας 2 ωρών και 46΄. Το φιλμ περιέχει 17 χαμηλότονους, προσωπικούς, ενδιαφέροντες και αρκετά ποιητικούς μονολόγους 17 διαφορετικών, νέων ηθοποιών. Ο κάθε μονόλογος σχετίζεται με τον προηγούμενο. Μιλούν χαμηλόφωνα, με περίεργες παύσεις, σε κοντινό πλάνο εμπρός από ένα μαύρο φόντο, για τους ρόλους τους σε μια ταινία που δεν γυρίστηκε και για ένα γυμναστήριο που δεν υπάρχει (όπου θα γυριζόταν η ταινία). Οι ηθοποιοί δίνουν την αίσθηση πως συνδιαμορφώνουν κάποια στοιχεία του συνολικά πολύ εκτεταμένου, μα ενδιαφέροντος κειμένου και της εκφοράς των μονολόγων.

Πολύδροσο

Στο φιλμ «Πολύδροσο» (2023), για την τρυφερή, νοσταλγική σχέση μητέρας (Βίκυ Καγιά) και κόρης (Σοφία Κόκκαλη) στο βόριο προάστιο Πολύδροσο, εκδηλώνονται οι αρετές και τα μειονεκτήματα (επαναλήψεις) του σινεμά του Αλέξανδρου Βούλγαρη. Σε αυτή την ταινία συναντάμε το ξετύλιγμα μιας επίμονης, μερικές φορές υπερβολικής ευαισθησίας.

Σκηνοθέτησε επίσης το ατελέσφορο, μικρού δυναμικού, σχετικά φτωχό πειραματικό φιλμ «Χιγκίτα» (2012).

Ο ιδιοσυγκρασιακός σκηνοθέτης δημιουργεί αξιόλογες ταινίες όταν αναπτύσσει τις ιδέες και την ιστορία του («Ροζ», «Νήμα», «Κλαις;», «Βγαίνουν μέσα απ' τη Μάργκο»). Άλλο προτέρημά του είναι πως έχει γυρίσει πολλές ταινίες, οκτώ, κάτι που του δίνει τη δυνατότητα να ψάχνει, να διορθώνει και να βελτιώνεται.