Η Philharmonia Orchestra του Λονδίνου στο Ηρώδειο

Μια ορχήστρα που απαρτίζεται στην πλειονότητά της από νέους σε ηλικία μουσικούς οφείλει να προτείνει νέες αναγνώσεις και νέες προσεγγίσεις, όχι τόσο σε έργα σύγχρονης μουσικής, όσο κυρίως σε έργα κλασικά, δημοφιλή και πολυπαιγμένα. Διαφορετικά, ποιος ο λόγος μια ορχήστρα που εν πολλοίς θυμίζει πάμπολλες άλλες να βρεθεί στο επίκεντρο του διεθνούς μουσικού στερεώματος; Ο ερμηνευτικός της ρόλος θα πρέπει να είναι προσανατολισμένος στον ορίζοντα της ανανέωσης, ώστε η ερμηνεία των έργων να εμφορείται από την ανάγκη νεωτερισμού που θα κάνει την εν λόγω ορχήστρα να ξεχωρίζει.

Μια τέτοια περίπτωση είναι η Philharmonia Orchestra του Λονδίνου με τον Έσα-Πέκκα Σάλονεν στο «τιμόνι». Ο Φινλανδός μαέστρος γεννήθηκε στο Ελσίνκι το 1958 και είναι ένας από τους σημαντικότερους αρχιμουσικούς της γενιάς του, με συνθετική δραστηριότητα και παραμένοντας επικεφαλής εδώ και αρκετά χρόνια –από το 2006– της Ορχήστρας Φιλαρμόνια. Η ορχήστρα εξελίσσεται διαρκώς και ξεχωρίζει για την ποιότητα των μουσικών της, για τον υψηλό αριθμό των ηχογραφήσεών της, για τους έξυπνους τρόπους με τους οποίους διευρύνει το κοινό της σε διεθνές ακροατήριο και για τη χρήση των νέων τεχνολογιών.

Ανανεωμένος Μπετόβεν

Η απογοήτευση του Μπετόβεν ήταν ολοκληρωτική όταν ο Ναπολέων αυτοανακηρύχθηκε Αυτοκράτορας: η αντίδρασή του ήταν να σκίσει την πρώτη σελίδα της συμφωνίας. Η σελίδα αυτή ξαναγράφτηκε αργότερα και τότε η συμφωνία τιτλοφορήθηκε «Ηρωική». 

Στο πρώτο μέρος της συναυλίας απολαύσαμε την 3η Συμφωνία, τη λεγόμενη «Ηρωική», την οποία ο Μπετόβεν συνέθεσε το 1803-1804 και η οποία ανέβηκε για πρώτη φορά στο Κάστρο Άισενμπεργκ της Βοημίας με τον ίδιο τον συνθέτη στο πόντιουμ. Ο Μπετόβεν αντλεί έμπνευση από την περιρρέουσα ατμόσφαιρα της εποχής: τα αιτήματα της Γαλλικής Επανάστασης –Ελευθερία, Ισότητα, Αδελφοσύνη– επηρέασαν έντονα τον τότε άπορο αλλά ανεξάρτητο συνθέτη, που ζούσε στη Βόννη της Γερμανίας και οραματιζόταν την σύνθεση μιας ηρωικής συμφωνίας για να τιμήσει τον Ναπολέοντα. Μολονότι η εξέλιξη της Επανάστασης δεν τον ικανοποιούσε ιδιαίτερα, εκείνος συνέχισε την σύνθεση του έργου, το οποίο δεν αποτύπωνε πλέον τον ηρωισμό του Ναπολέοντα αλλά την έννοια του ηρωισμού εν γένει. Η απογοήτευση του Μπετόβεν ήταν ολοκληρωτική όταν ο Ναπολέων αυτοανακηρύχθηκε Αυτοκράτορας: η αντίδρασή του ήταν να σκίσει την πρώτη σελίδα της συμφωνίας. Η σελίδα αυτή ξαναγράφτηκε αργότερα και τότε η συμφωνία τιτλοφορήθηκε «Ηρωική». 

Η Ηρωική Συμφωνία ξεχωρίζει από συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της: η έκθεση του πρώτου θέματος είναι ασυνήθιστα παρατεταμένη, σε αντίθεση με τα θέματα άλλων συμφωνιών του. Επίσης, στις συμφωνίες της κλασικής μουσικής δύσκολα συναντά κανείς πένθιμο εμβατήριο στο δεύτερο, αργό μέρος. Στο τρίτο μέρος, αντί για το κλασικό μινουέτο και τρίο, συναντάμε ένα δυναμικό σκέρτσο, ενώ στο τέταρτο μέρος ακούμε παραλλαγές σε ένα θέμα του Μπετόβεν από το μπαλέτο «Τα πλάσματα του Προμηθέα». 

Ο μαέστρος και καλλιτεχνικός σύμβουλος της ορχήστρας Έσα-Πέκκα Σάλονεν

Αποσπασματικός Βάγκνερ

Η διεύθυνση του Νορβηγού Έσα-Πέκκα Σάλονεν ήταν εξαιρετική, εξωστρεφής, ενθουσιώδης, λαμπερή, με μιαν ενέργεια νεανική. Όλα τα ποιοτικά στοιχεία του έργου αναδείχθηκαν με τον πιο έντονο τρόπο.

Τα χαρακτηριστικά που έκαναν τη Philharmonia να ξεχωρίσει στο πρώτο μέρος έμειναν αναλλοίωτα και στο δεύτερο μέρος, με την ορχήστρα να εμπλουτίζεται σε μέλη, εφόσον το έργο απαιτεί σχεδόν εκατό μουσικούς. Στο δεύτερο μέρος ερμηνεύτηκαν αποσπάσματα από το τελευταίο μέρος της τετραλογίας του Βάγκνερ «Το δαχτυλίδι των Νιμπελούνγκεν», με τίτλο «Το λυκόφως των θεών». Ξεκίνησε με τα μέρη «Αυγή» και «Το ταξίδι του Ζήγκφριντ», συνέχισε με τα μέρη «Ο θάνατος του Ζήγκφριντ» και «Πένθιμο εμβατήριο» και ολοκληρώθηκε με το μέρος «Η θυσία της Μπρουνχίλντε», με σολίστ την αμερικανίδα μετζοσοπράνο Μισέλ Ντε Γιάνγκ. Η εντυπωσιακή παρουσία της αποτέλεσε την κορύφωση του δεύτερου μέρους της συναυλίας. Η φωνή της διέθετε εξαιρετική δύναμη, ικανότητα για ευέλικτες μετατροπές, καθαρότητα και λάμψη, ειδικά στις ψηλές νότες, κι όλα αυτά σε συνδυασμό με τις εξαιρετικές εκφραστικές αρετές της. Πολυβραβευμένη, με πολλούς ρόλους στο ενεργητικό της στην όπερα, η διάσημη αμερικανίδα σολίστ ανταποκρίθηκε άψογα σε ένα υψηλών απαιτήσεων έργο. 

Η διεύθυνση του Νορβηγού Έσα-Πέκκα Σάλονεν ήταν εξαιρετική, εξωστρεφής, ενθουσιώδης, λαμπερή, με μιαν ενέργεια νεανική. Όλα τα ποιοτικά στοιχεία του έργου αναδείχθηκαν με τον πιο έντονο τρόπο. Ο μαέστρος δεν άφησε τίποτα στην τύχη του. Τα έντονα accents, οι λεπτές διαφορές στις χρωματικές αποχρώσεις, ακόμα και στην ίδια νότα, η ανάδειξη των δεύτερων και των τρίτων φωνών, που λόγω ερμηνείας αναδείχθηκαν σε πρωταγωνιστικές, δημιούργησαν ένα μουσικό λεπτοδουλεμένο υφαντό που αποδεικνύει πως η Philharmonia Orchestra έχει βρει τον τρόπο για να ξεχωρίζει.

* Η ΧΡΥΣΑ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ είναι μουσικός και εκπαιδευτικός.