«Το Μπλουζ του Μικρού Πρίγκιπα» του Γιάννη Αγγελάκα, στη Στέγη – Ένα αντιπολεμικό οπτικοακουστικό ποίημα

Είδα, στην κεντρική σκηνή της Στέγης Ιδρύματος Ωνάση, την πρεμιέρα της τρυφερής performance «Το Μπλουζ του Μικρού Πρίγκιπα» του Γιάννη Αγγελάκα, σε σκηνοθεσία Γιώργου Γούση (ο τίτλος παραπέμπει στα «Μπλουζ του Πρίγκηπα», έναν μεταθανάτιο δίσκο του Παύλου Σιδηρόπουλου με δώδεκα τραγούδια που θύμιζαν ρεμπέτικο, γραμμένα μεταξύ 1979-1983): επί σκηνής ο ίδιος ο Αγγελάκας, που στον ρόλο του Πιλότου απαγγέλλει ρυθμικά το βιβλίο Le petit Prince (Ο Μικρός Πρίγκιπας) του Antoine de Saint-Exupery (Αντουάν ντε Σανιτ-Εξυπερύ).

«Όλοι κατά βάθος ξέρουν ότι ο Μικρός Πρίγκιπας μιλάει για την ηλιθιότητα της ενηλικίωσης».

Αυτή η συμβολική νουβέλα, που γράφτηκε το 1943 σαν προφητεία της μοίρας του ίδιου του Εξυπερύ και που μεταφράστηκε σε 361 γλώσσες (δεύτερο μετά τη Βίβλο σε αριθμό γλωσσών), ανοίγει με μια πράξη βίας: ένας βόας έχει καταπιεί έναν ελέφαντα. Και αυτό το βλέπει μόνο κάποιος με την ψυχή ενός μικρού παιδιού, σαν τον Γιάννη Αγγελάκα. Μαζί του επί σκηνής αφηγούνται, χορεύουν και τραγουδούν η Νάντια Μπαϊμπά, η Ειρήνη Μπουντάλη και ο Νικόλας Παπούλιας, ενώ την ορχήστρα αποτελούν ο Coti K., ο Νίκος Γιουσέφ, ο Περικλής Τσουκαλάς και ο Κωνσταντίνος Ζάμπος.

Όπως λέει ο Γιάννης Αγγελάκας: «Όλοι κατά βάθος ξέρουν ότι ο Μικρός Πρίγκιπας μιλάει για την ηλιθιότητα της ενηλικίωσης. Αυτό δηλαδή που οι άνθρωποι εννοούν ως ενηλικίωση, όχι την ουσιαστική. Μιλά για την ηλιθιότητα της ενηλικίωσης των σοβαροφανών ανθρώπων». Μια όμορφη καλλιτεχνική πρόταση που είναι, σήμερα, με τον ολοένα και πιο γενικευόμενο πόλεμο, πιο επίκαιρη από ποτέ.

Ένα οπτικοακουστικό ποίημα

Το ταξίδι στους πλανήτες είναι έμμετρο και τραγουδιέται από την αρχή μέχρι το τέλος σε ύφος μελαγχολικό (εξ ού και τα μπλουζ του τίτλου). Ο εμπνευστής του όλου εγχειρήματος, εκτός από την μουσική σύνθεση και την καλλιτεχνική επιμέλεια, συνυπογράφει με τη Θεοδώρα Καπράλου την ελεύθερη διασκευή της μετάφρασης του Στρατή Τσίρκα, προσθέτοντας έντεχνα στίχους. Ένας αεροπόρος με ψυχή μικρού παιδιού πέφτει με το αεροπλάνο του στην έρημο, και το κοινό παρακολουθεί ένα οπτικό κομψοτέχνημα: τα κινούμενα σχέδια των animation artists Χρυσούλας Κοροβέση (σε ιδιόχειρο σχέδιο), του Αριστοτέλη Μαραγκού και του Γεώργιου Χερουβείμ (σε κομπιούτερ) παρουσιάζουν μια φωτεινή γραμμή που μεταμορφώνεται στα naïve σχέδια του ίδιου του Εξυπερύ, μεταμορφώνεται στη γραμμή του ορίζοντα με πουλιά και με αεροπλάνα, γίνεται βομβαρδιστικό σκάφος και στηλιτεύει άμεσα τον πόλεμο. Τον πόλεμο που τον ζούμε ξανά στις μέρες μας σε όλη του τη φρίκη.

Η έρημος και ο ορίζοντάς της φιλοξενούν το όραμα του Μικρού Πρίγκιπα, που με τα μάτια του βλέπει καθαρά τα πράγματα. Η σκέψη των ενηλίκων είναι διεφθαρμένη και αλλοιώνει την πραγματικότητα: ο Μικρός Πρίγκιπας θα εγκαταλείψει, «επί πτερύγων ονείρων», τον μακρινό και μικροσκοπικό αστεροειδή B612 με τα μπαομπάμπ, τα αμέτρητα ηλιοβασιλέματα και το αγαπημένο του λουλούδι, για να προσγειωθεί στη γήινη έρημο, να συναντήσει τον Αφηγητή/Αεροπόρο και να νοσταλγήσει την οριστική επιστροφή σε αυτό το ποιητικό επέκεινα, δηλητηριασμένος από το δάγκωμα ενός φιδιού.

Σαφής πολιτική/ηθική αλληγορία

Το διαπλανητικό αφήγημα του Μικρού Πρίγκιπα περιλαμβάνει τους ανθρωποτύπους του Βασιλιά που κυβερνά χωρίς υπηκόους καλύπτοντας με τον μανδύα του όλον τον πλανήτη του, του Ματαιόδοξου που αποζητά το μάταιο χειροκρότημα, του Μεθύστακα που πίνει για να ξεχάσει τη ντροπή του, του Επιχειρηματία που καταμετρά άσκοπα τα αστέρια μαγνητισμένος από τους αριθμούς, του Γεωγράφου που δεν γνωρίζει ούτε τον ίδιο του τον πλανήτη: ξεκάθαρες αναφορές σ’αυτούς που κυβερνούν τον δικό μας πλανήτη, που σπαράσσεται από πολέμους. Μορφές σε τεράστιο μέγεθος που κατοικούν σε μικροσκοπικούς πλανήτες: αρκεί κανείς να σκεφτεί σήμερα τον κυνικό και αδίστακτο πλανητάρχη, τους μουλάδες στο Ιράν, τον δικτάτορα του Ισραήλ και τόσους άλλους. Στο γήινο έδαφος ο φανταστικός μικρός ήρωας του Εξυπερύ δεν μπορεί να προστατεύσει το αγαπημένο του λουλούδι, παρά μόνο μέσω της ποίησης. Δεν μπορεί να αγαπήσει την αλεπού, παρά μόνο αν καταφέρει να την προσεγγίσει με τη διαδικασία της «εξημέρωσης».

Μακριά από κάθε ηθική ωρίμανση, στον δικό μας, πολύπαθο πλανήτη η ανθρωπότητα έχει χάσει τον στόχο της: παραπαίει βομβαρδίζοντας τον αντίπαλο και εισπράττοντας την τοξικότητα και την ατμόσφαιρα του θανάτου ως αντίτιμο. Σαν τον τύπο του υπαλλήλου που ανάβει τους λαμπτήρες του δρόμου (αllumeur de réverbères), οι άνθρωποι σήμερα επιδίδονται σε μάταιο μόχθο για να νοηματοδοτήσουν μια ζωή εφήμερη και βραχεία, περιχαρακωμένη σε άχαρους ρόλους. Αυτή που πραγματικά θα αποκαλύψει στον Μικρό Πρίγκιπα το νόημα της ενσυναίσθησης θα είναι η αλεπού.

Η μαγική αφήγηση του Γιάννη Αγγελάκα

«Μπορείτε να μου σχεδιάσετε ένα αρνί;» Η αφελής, αποστομωτική φράση του Μικρού Πρίγκιπα φαίνεται πως είχε στοιχειώσει τον Αγγελάκα από τα παιδικά του χρόνια. Το ουσιώδες είναι αυτό που τα μάτια των ανθρώπων (των ενήλικων ανθρώπων) αδυνατούν να δουν. Αποτίοντας φόρο τιμής στον Εξυπερύ, σχολιάζοντας με καυστικό τρόπο την κακή διαχείριση του πλανήτη από τους πολιτικούς και φιλοτεχνώντας ένα ποίημα σε πρόζα, ο καλλιτέχνης απευθύνει ένα μήνυμα ειρήνης, ψυχικής γαλήνης, πραότητα και συναδέλφωσης με λιτά μέσα. «Δεν μου αρέσει να παίρνουν οι άλλοι αψήφιστα την ιστορία μου», είχε πει ο Εξυπερύ, και το εννοούσε. Ο Μικρός του Πρίγκιπας λέει: «Δεν έχει τίποτα σπουδαίο ο πλανήτης μου. Μόνο ένα λουλουδάκι, που για την ομορφιά του, το αγάπησα, το πόνεσα και τρέχω μακριά του», και ο Γιάννης Αγγελάκας προτείνει αυτήν την περιεκτική φράση σε μια υποβλητική, παρηγορητική performance που συνδυάζει το συναυλιακό ύφος με το «ραπ» ρετσιτατίβο.

Με διάθεση ροκ πειραματισμού, μας δίνει μιαν ακόμη υβριδική παράσταση μετά τη «Νέκυια»: η πολυσυνεργατική, πρωτότυπη σκηνοθεσία του Γιώργου Γούση μετατρέπει την κεντρική σκηνή της Στέγης σε ένα μικροσύμπαν πλανητών: ένα εικαστικό αποτέλεσμα υψηλής αισθητικής στο οποίο, πέραν της έξοχης video art, συνέβαλαν το «μεταλλικό» σκηνικό της Γης και το ευφάνταστο μετέωρο «μπαλόνι» του Λουκά Μπάκα, της Φιλάνθης Μπουγάτσου και του Βαγγέλη Ξενοδοχίδη, οι καταπληκτικοί φωτισμοί της Ελίζας Αλεξανδροπούλου, τα φουτουριστικά κοστούμια της Κατερίνας Ζούρα, οι φανταστικές προβολές του Μάριου Γαμπιεράκη και της Κάκιας Κωνσταντινάκη και, φυσικά, η συναρπαστική σκηνική παρουσία των μουσικών και των ηθοποιών. Είμαι βέβαιος πως στο αρμονικό αποτέλεσμα συνέτεινε, επίσης, η δραματουργική σύμπραξη του Αντώνη Τσιοτσιόπουλου. Πέρα από τη συγκινητική παρουσία και φωνή του Γιάννη Αγγελάκα, θα επισημάνω την πολύ δυνατή παρουσία της Νάντιας Μπαϊμπά (την είχα απολαύσει και στο «Βαδίζοντας» του Μπέρνχαρντ, υπό τη μπαγκέτα της Αλεξάνδρας Καζάζου): άλλωστε κι εδώ η κα Καζάζου έχει έξοχα επιμεληθεί την κινησιολογία των ερμηνευτών.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός, συγγραφέας και κριτικός θεάτρου.

Συντελεστές
Βασισμένο στο κείμενο του Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ σε μετάφραση Στρατή Τσίρκα
Σύλληψη, Μουσική Σύνθεση, Καλλιτεχνική Επιμέλεια: Γιάννης Αγγελάκας
Σκηνοθετική Επιμέλεια: Γιώργος Γούσης
Ελεύθερη Διασκευή & Πρωτότυποι Στίχοι: Γιάννης Αγγελάκας, Θεοδώρα Καπράλου
Ενορχήστρωση: Γιάννης Αγγελάκας, Coti K.
Δραματουργική Επεξεργασία: Γιώργος Γούσης, Αντώνης Τσιοτσιόπουλος
Σκηνικά: Λουκάς Μπάκας
Φωτιστικός Σχεδιασμός: Ελίζα Αλεξανδροπούλου
Animation Direction: Αριστοτέλης Μαραγκός
Επιμέλεια Κίνησης: Αλεξάνδρα Καζάζου
Ενδυματολογική Επιμέλεια: Κατερίνα Ζούρα
Διεύθυνση Παραγωγής: Κάσση Καφέτση
Βοηθός Σκηνοθέτη: Αρσένης Πολυμενόπουλος
Συνεργάτες Σκηνογράφοι: Φιλάνθη Μπουγάτσου, Βαγγέλης Ξενοδοχίδης
Hand-drawn Animation: Χρυσούλα Κοροβέση
Computer Animation: Γεώργιος Χερουβείμ
Technical & Live Projection Queues: Μάριος Γαμπιεράκης
Additional Frames: Rebecca Marshall, Jordan Behnan, Νικόλας Γαμπιεράκης
Βοηθός Ενδυματολόγου: Χαρά Τζερεφού
Μετάφραση για τους αγγλικούς υπέρτιτλους: Μέμη Κατσώνη
Χειρισμός υπέρτιτλων: Γιάννης Παπαδάκης
Εκτέλεση Παραγωγής: ΠLANKTON – Κωνσταντίνος Κουκούλης, Wild Rose Productions / Γιώργης Δραγατάκης, Ευαγγελία Πετράκη

Μουσικοί
Παραγωγή ήχου, μπάσο & ηλεκτρονικά: Coti K.
Μουσικό πριόνι: Νίκος Γιούσεφ
«Μέδουσα» (custom ηλεκτρικό, βαρύτονο έγχορδο εμπνευσμνο απο το Cümbüş), ηλεκτρική κιθάρα εναλλακτικών κουρδισμάτων με εφέ: Περικλής Τσουκαλάς
Κρουστά, synths: Κωνσταντίνος Ζάμπος
Παραγωγή ήχων, προηχογραφημένο modular synthesizer: Δημήτρης Σαλεπάκης

Αφήγηση & Τραγούδι: Γιάννης Αγγελάκας, Νάντια Μπαϊμπά, Ειρήνη Μπούνταλη, Νικόλας Παπούλιας

Ανάθεση & Παραγωγή: Στέγη Ιδρύματος Ωνάση
Πρεμιέρα Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Υποστηρίζεται απά το Onassis Stegi Touring Program