Εικαστική άνοιξη στην καρδιά του χειμώνα

Μια αναπάντεχη άνοιξη μοιάζει να περνά αυτό το διάστημα η αθηναϊκή εικαστική σκηνή, γεγονός που θυμίζει παλαιότερες ευημερούσες για την τέχνη εποχές, όταν –ειδικά τους μήνες Νοέμβριο και Δεκέμβριο– στις γκαλερί υπήρχε συνωστισμός καταξιωμένων καλλιτεχνών, ενώ τα μουσεία διοργάνωναν τις πιο δημοφιλείς εκθέσεις τους. Φέτος, χάρη σε μια ευτυχή συγκυρία που έφερε ξανά στο προσκήνιο καταξιωμένους εικαστικούς αλλά και εκθέσεις από το εξωτερικό, μπορούμε να κάνουμε ξανά λόγο για εικαστική άνοιξη. Σταχυολογώ ορισμένες εκθέσεις που θα «τρέχουν» και τις επόμενες εβδομάδες.

Christian Zervos & Cahiers d'Art – H Αρχαϊκή Στροφή 
Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138) 
Από 12/12/2019 έως 01/03/2020 

Αξιολογώ ως την έκθεση της χρονιάς το αφιέρωμα στον Christian Zervos (Αργοστόλι 1889 – Παρίσι 1970), έναν από τους μεγαλύτερους «αγνοημένους» της ιστορίας της τέχνης, τον βίο και τα έργα του οποίου πιστεύω ότι ελάχιστοι στην Ελλάδα γνωρίζουν με επάρκεια. Ως κριτικός τέχνης, γκαλερίστας και –κυρίως– εκδότης διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του πολιτιστικού κλίματος στο Παρίσι του Μεσοπολέμου. 

Η έκθεση φωτίζει το πολύπλευρο και βαρυσήμαντο έργο αυτής της μοναδικής πνευματικής προσωπικότητας: Ιδρυτής του περιοδικού Cahiers d ’Αrt (1926 - 1960), της ομώνυμης γκαλερί και του εκδοτικού οίκου, ο Zervos διακατεχόταν από άσβεστη δίψα για έρευνα και προβολή θεμάτων πολιτισμού και αρχαιολογίας. Έφερε την Ελλάδα στο προσκήνιο της τέχνης του Μεσοπολέμου, εστιάζοντας στην «Αρχαϊκή στροφή», ενώ ουσιαστικά είναι αυτός που συνέδεσε τη χώρα μας με τον μοντερνισμό – εικαστικές τέχνες, αρχιτεκτονική, φωτογραφία. Επίσης, μεταξύ άλλων δραστηριοτήτων του, υπήρξε για δεκαετίες ο αποκλειστικός εκδότης των ζωγραφικών έργων του Πικάσο. Από τη μακροχρόνια ενασχόληση και προβολή με το έργο του μεγάλου καλλιτέχνη προέκυψε ο εμβληματικός κατάλογος των ζωγραφικών έργων (συνολικά αριθμεί 33 τόμους), που παραμένει γνωστός ως σήμερα ως «le Zervos».

Οι 33 τόμοι του καταλόγου με τα ζωγραφικά έργα του Πάμπλο Πικάσο le Zervos.

Με όλη του τη δράση ο Zervos πρόσφερε ομολογουμένως στην πατρίδα του και στους καλλιτέχνες της εποχής του μεγάλες ευκαιρίες συνομιλίας με το διεθνές γίγνεσθαι, ενώ ταυτόχρονα έστρεψε το ενδιαφέρον της ευρωπαϊκής διανόησης τόσο προς την αρχαϊκή Ελλάδα όσο και προς τη σύγχρονη.

Πρωτοπόρος υπήρξε, επίσης, στις αρχαιολογικές εκδόσεις σχετικά με προϊστορικούς πολιτισμούς, για παράδειγμα της νεολιθικής ή μινωϊκής Κρήτης και των Κυκλάδων. Συγκεκριμένα η συμβολή του στη διάδοση ειδικότερα της προϊστορικής αρχαιοελληνικής τέχνης είναι μοναδικής σημασίας όπως και στον επαναπροσδιορισμό των αρχαίων πολιτισμών μέσα στο πλαίσιο του μοντερνισμού. Συγκεκριμένα ο Zervos «πρότεινε μία νέα οπτική πάνω στα αρχαιολογικά ευρήματα, η οποία τα ενεργοποιούσε στο παρόν, εγγράφοντας τη μοντέρνα τέχνη μέσα σε μια ιστορική προοπτική. Κατά το Μεσοπόλεμο η σχέση αυτή ενέπνευσε την αρχαϊκή στροφή της μοντέρνας τέχνης, η οποία θεμελιώθηκε σε έργα αντιπροσωπευτικά της "πρωτόγονης τέχνης του Αιγαίου", όπως τα κυκλαδικά ειδώλια». 

Επίσης, υπήρξε εκ των διοργανωτών του Διεθνούς Συνεδρίου Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής (CIAM 4), στην Αθήνα (1933) και ιθύνων νους της περίφημης κρουαζιέρας στα αιγαιοπελαγίτικα νησιά με προσκεκλημένους όλη την αφρόκρεμα της ευρωπαϊκής πνευματικής ελίτ – διάσημους αρχιτέκτονες και κορυφαίους εικαστικούς. Οι υψηλοί επισκέπτες εντυπωσιάστηκαν από το φως, το τοπίο, την αιγαιοπελαγίτικη παράδοση στην αρχιτεκτονική και συναισθάνθηκαν ότι στον τόπο μας το παρελθόν μπορεί να ενωθεί με το μοντέρνο. Με όλη του τη δράση ο Zervos πρόσφερε ομολογουμένως στην πατρίδα του και στους καλλιτέχνες της εποχής του μεγάλες ευκαιρίες συνομιλίας με το διεθνές γίγνεσθαι, ενώ ταυτόχρονα έστρεψε το ενδιαφέρον της ευρωπαϊκής διανόησης τόσο προς την αρχαϊκή Ελλάδα όσο και προς τη σύγχρονη. 

'Eκθεση με μοναδικής ομορφιάς πίνακες και γλυπτά

Η εξαιρετική έκθεση διοργανώνεται από το Μουσείο Μπενάκη, τη Γαλλική Σχολή Αθηνών και το Μουσείο Zervos, που στεγάζεται στο σπίτι του μεγάλου Γάλλου συγγραφέα Ρομάν Ρολάν στο χωριό Vézelay της Γαλλίας. Ένα Μουσείο το οποίο, στην κυριολεξία έχει αδειάσει, ώστε το σύνολο των καλλιτεχνικών έργων και του αρχειακού υλικού να μεταφερθεί στην έκθεση της Αθήνας η οποία διαρθρώθηκε σε δύο παράλληλες διαδρομές. Η πρώτη προβάλει την πορεία του Zervos αλλά και τη σημασία των εκδόσεων, των εκθέσεων, της κριτικής και της αρχαιολογίας στο Παρίσι και στην Αθήνα μέχρι το 1970. Η δεύτερη διαδρομή, που κλείνεται κυριολεκτικά στην αγκαλιά της πρώτης, αφορά την παρουσίαση εμβληματικών πινάκων και γλυπτών κορυφαίων καλλιτεχνών του μοντερνισμού από την προσωπική του συλλογή. Η συλλογή αυτή, που ταξιδεύει για πρώτη φορά εκτός της έδρας της, μας συναρπάζει με την ανυπέρβλητη ομορφιά των έργων που, ομολογουμένως, επιδεικνύουν ό,τι καλύτερο έχει κατακτήσει η υψηλή τέχνη των διάσημων δημιουργών τους. Αυτή την έκθεση να μην την χάσετε, είναι λαμπρή και λαμπερή!

Γιάννης Ψυχοπαίδης 
Ποιητικά - Η ζωγραφική συναντάει την ποίηση 
Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος 
Εθνική Βιβλιοθήκη - Αίθριο 4ου ορόφου 
Από 09/10/19 έως 12/01/20 

Από τη δεκαετία του ’80 o καλλιτέχνης δεν έπαψε να μελετά και να ανιχνεύει τις πτυχές της ελληνικής ποίησης.

Στο αίθριο του 4ου ορόφου της Εθνικής Βιβλιοθήκης στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, με φυσικό φωτισμό, παρουσιάζεται η μεγάλη αναδρομική έκθεση του ζωγράφου Γιάννη Ψυχοπαίδη με έργα που αναφέρονται, εμπνέονται και συνομιλούν με τον ποιητικό λόγο. Πίνακες, χαρακτικά, ακουαρέλες, πορτρέτα συνθέτουν την θαυμάσια συνομιλία του ζωγράφου με την Οδύσσεια του Ομήρου, τον Παρμενίδη του Ηρώνδα, το έργο και την προσωπικότητα των: Λόρδου Βύρωνα, Κάλβου, Καβάφη, Καρυωτάκη, Λόρκα, Σεφέρη, Ελύτη, Ρίτσο, Δημουλά, Φωστιέρη, Βλαβιανό, Κυπαρίσση, Μεταξά, Σιώτη. Από τη δεκαετία του ’80 ο καλλιτέχνης δεν έπαψε να μελετά και να ανιχνεύει τις πτυχές της ελληνικής ποίησης αναζητώντας τη λέξη, τον στίχο, το κρυφό νόημα, που θα δώσει φτερά στη δική του ζωγραφική εικόνα. Μια σημαντική έκθεση που αντιπροσωπεύει επάξια την υψηλή ποιότητα και το καλλιτεχνικό ύφος του γνωστού ζωγράφου, πνευματικού ανθρώπου, του ομότιμου καθηγητή της ΑΣΚΤ, Γιάννη Ψυχοπαίδη.

Μανώλης Χάρος – Το νησί των θησαυρών 
Μουσείο Μπενάκη (Κουμπάρη 1 & Βασ. Σοφίας) 
Από 04/12/2019 έως 26/01/2020 

Πάντα αφαιρετικής γραφής, οι πίνακες του ζωγράφου μάς γεφυρώνουν με το πνεύμα σπουδαίων λογοτεχνών.

Καλή ζωγραφική ανεξάρτητα από την πηγή έμπνευσης, σκέφτηκα, ενώ απολάμβανα τα 50 εικαστικά έργα που εκθέτει ο ζωγράφος κάνοντας σαφή αναφορά στον κινηματογράφο αλλά και στο θέατρο σκιών – ιδιαίτερα στην εγκατάσταση με την οποία συνοδεύει την έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη. Επειδή όμως η αρχική ιδέα είναι σημαντική στην τέχνη και συχνά διευκολύνει τον «διάλογο» του θεατή με το έργο, προσθέτω ότι ο Μανώλης Χάρος έχει αντλήσει έμπνευση «από φράσεις σε κλασικά αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, μύθους, αστυνομικές νουβέλες, ποιήματα, με παράλληλη αναφορά στην αλληγορία του Σπηλαίου, το γνωστό χωρίο από το έβδομο κεφάλαιο της Πολιτείας του Πλάτωνα, τον θεμέλιο λίθο της δυτικής φιλοσοφικής παράδοσης».

Πάντα αφαιρετικής γραφής, οι πίνακες του ζωγράφου μάς γεφυρώνουν με το πνεύμα των: Νίκου Καρούζου, Robert Stevenson, Ezra Pound, Jules Verne, T.S. Eliot, P.D. James, Andre Gide, Italo Calvino, Fyodor Dostoyevsky, Gabriel García Márquez, Κωνσταντίνο Θεοτόκη, Thomas Mann, Lawrence Durrell, Herman Melville, Friedrich Nietzsche, Aldous Huxley κ.ά. Και το κυριότερο, μας πλημμυρίζουν με συναίσθημα καλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα θεμάτων από το προσωπικό και ποιητικό ως το αλληγορικό, φιλοσοφικό και κοινωνικοπολιτικό.

Μάκης Θεοφυλακτόπουλος – Νέα έργα 
Γκαλερί Citronne (Πατρ. Ιωακείμ 9) 
Από 28/11/2019 έως 25/01/2020 

Ο Μάκης Θεοφυλακτόπουλος, από τη δεκαετία του '60 παλεύει με τη φιγούρα και το υπαρξιακό βάθος του ατόμου καταφέρνοντας να διαμορφώσει μια ιδιότυπη εξπρεσιονιστική γραφή.

Ο Μάκης Θεοφυλακτόπουλος, από τη δεκαετία του '60 παλεύει με τη φιγούρα και το υπαρξιακό βάθος του ατόμου καταφέρνοντας να διαμορφώσει μια ιδιότυπη εξπρεσιονιστική γραφή. Αυτή τη στιγμή παρουσιάζει στην Γκαλερί Citronne είκοσι ένα καινούργια έργα που επιχειρούν να ανανεώσουν τη γλώσσα της ζωγραφικής του μέσα από τη χρήση απρόσμενων υλικών, όπως είναι ο ανεξίτηλος μαρκαδόρος. Νέα έργα, λοιπόν, που ωστόσο εκτίθενται σε διάλογο με επιλεγμένους πίνακες της τελευταίας δεκαετίας. Σύμφωνα με τον επιμελητή της έκθεσης Θεόφιλο Τραμπούλη: «Τα καινούργια έργα του Θεοφυλακτόπουλου είναι έργα τομής για την ελληνική ζωγραφική. Έργα μιας αναπάντεχης νεότητας αλλά και έργα μιας στιβαρής ωριμότητας ενός καλλιτέχνη από τους σημαντικότερους της ελληνικής σύγχρονης ζωγραφικής».  

* Η ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ είναι δημοσιογράφος.

→ Στην κεντρική εικόνα (Επάνω αριστερά και δεξιόστροφα): Christian Zervos, Μάκης Θεοφυλακτόπουλος, Γιάννης Ψυχοπαίδης, Μανώλης Χάρος.