alt

Για το μυθιστόρημα της Donatella Di Pietrantonio «Αρμινούτα» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος).

Του Διονύση Μαρίνου

Ακόμη κι αν δεχθούμε, που οφείλουμε να το κάνουμε, πως ο προσδιορισμός «γυναικεία λογοτεχνία» είναι αν μη τι άλλο μειωτικός, πολιτικά μη ορθός και, σαφώς, λογοτεχνικά ατελής, δεν γίνεται να μην παραδεχθούμε πως κάποια βιβλία είναι περισσότερο γυναίκεια από κάποια άλλα. Με την έννοια ότι διερευνούν/εξερευνούν τη γυναίκεια φύση με τρόπο απαράμιλλα ευθύ αναζητώντας εκείνα τα κίνητρα που την καθορίζουν. Το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια τα περισσότερα από αυτά τα μυθιστορήματα είναι γραμμένα από γυναίκες σημαίνει πολλά. 

Γυναικείο χέρι γράφει για γυναίκες πρωταγωνίστριες (όλων των ηλικιών) αφήνοντας στην άκρη του οπτικού πεδίου την ανδρική παρουσία. Ακόμη κι αν δεν την διαγράψει εντελώς, σίγουρα δεν την θέτει στο κέντρο της προβληματικής.

Είτε προφανώς δεν υπάρχει στις μέρες μας κάποιος Τρούμαν Καπότε να μιλήσει για τις γυναίκες όπως στο Πρόγευμα στο Τίφφανυς  (μτφρ. Ανδρέας Αποστολίδης, εκδ. Πατάκη) είτε λείπει κάποιος άλλος λεπταίσθητος Κολμ Τοϊμπίν να μεταφέρει στο χαρτί την ιδιαίτερη ψυχοσύνθεση γυναικών που αναζητούν την ταυτότητά τους σε έναν κόσμο που τις δεσμεύει και τις περιζώνει. Η λογοτεχνία, όπως και η ζωή, δεν αγαπάει τα «κενά». Πάντα υπάρχει κάποιος που θα βρεθεί να μιλήσει για τα ανθρώπινα από την πλευρά των γυναικών. Αν μη τι άλλο, τούτο το χρειάζονται και οι άρρενες αναγνώστες – ως εκ τούτου η καλή λογοτεχνία απορροφά το ενδιαφέρον των πάντων (ανεξάρτητα από το φύλο τους). 

Να, όμως, που η έλευση της Έλενα Φερράντε και της Ρέιτσελ Κασκ έθεσαν επί τάπητος το ζήτημα σε άλλες βάσεις. Γυναικείο χέρι γράφει για γυναίκες πρωταγωνίστριες (όλων των ηλικιών) αφήνοντας στην άκρη του οπτικού πεδίου την ανδρική παρουσία. Ακόμη κι αν δεν την διαγράψει εντελώς, σίγουρα δεν την θέτει στο κέντρο της προβληματικής. Εκεί παραμένει μόνο η γυναικεία φιγούρα, τα πάθη, οι εσωτερικές της περιδινήσεις και τα ουσιαστικά ζητούμενά της. 

Το μυθιστόρημα της Ντονατέλα Ντι Πιετραντόνιο Αρμινούτα (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος) εντάσσεται στη χορεία αυτών των βιβλίων που αναφέραμε προηγουμένως. Η κεντρική ηρωίδα είναι ένα μικρό κορίτσι που ξαφνικά χάνει το έδαφος κάτω από τα πόδια της. Είναι ένα κορίτσι που το γυρίζουν πίσω (εξ ου και το προσωνύμιο Αρμινούτα που της «κόλλησαν»). Η μικρή μεγάλωσε σε μια οικογένεια που δεν ήταν δική της κι όταν αναγκάστηκε να επιστρέψει στους φυσικούς της γονείς, ο υπαρξιακός πυρήνας που την συνείχε διαλύθηκε αυτοστιγμεί. 

Στην ουσία αυτό που υπέστη ήταν ένα ψυχολογικό και πολιτισμικό σοκ. Από την ηρεμία μιας οικογένειας που της παρείχε όλες τις ανέσεις βρέθηκε, αίφνης, σε μια πολυπληθή οικογένεια –την πραγματική της– όπου κυριαρχούσε η απάθεια, η αδιαφορία και ο σκληρός νόμος του ισχυρού. Από την βολή της πόλης μεταπήδησε στην αγριότητα του χωριού. Και, τελικά, χάνοντας το οικείο περιβάλλον των φίλων και της ασφάλειας, βίωσε την ανοικείωση και την ανασφάλεια στον υπέρτατο βαθμό. Πάνω από όλα, όμως, το αίσθημα της προδοσίας την φυλάκισε σε ένα παρελθόν που δεν θα μπορούσε να το αποκτήσει ξανά και σε ένα παρόν που δεν γινόταν να το αποδεχθεί και να γίνει οργανικό μέλος της. 

alt
Η Donatella Di Pietrantonio

Τι καταφέρνει η Πιετραντόνιο; Να μας μεταφέρει πολλά στοιχεία της ηρωίδα της με άμεσο και ευθύ τρόπο. Δεν υπερβάλλει στο συναίσθημα, δεν χρησιμοποιεί πληθωριστικά σχήματα να μας κάνει στανικά να την αγαπήσουμε.

Βρισκόμενη σε διαρκή κατάσταση σύγχυσης και εντελώς έξω από τα νερά της, η ηρωίδα της Ντι Πιετραντόνιο μεγαλώνει μέσα σε εσωτερικά τραντάγματα που την μετατοπίζουν συνεχώς. Είναι το καλομαθημένο κορίτσι μέσα σε μια «αγέλη» χωριατόπαιδων που δεν έχουν ζέση για τα γράμματα και η τραχύτητά τους της φαντάζει ξένη και απόκοσμη. Ζει το φούντωμα του έρωτα (με τον μεγάλο της αδελφό που της είναι επίσης ξένος), της γυναίκειας φιλίας (με την μικρή της αδελφή, επίσης ξένη), των ονείρων για το μέλλον, τη στιγμή που τελεί υπό καθεστώς πλήρους αμφιβολίας. Γιατί την άφησε η πρώτη της μητέρα; Αρρώστησε ή πέθανε; Οι αρχικοί της φόβοι εξατμίζονται, όταν το «φάντασμα» της πρώτης μητέρας επεμβαίνει στη ζωή της με τη δεύτερη, τη φυσική, και προσπαθεί με δώρα και νουθεσίες να διορθώσει ένα μεγάλο λάθος που κόστισε στη ζωή του κοριτσιού. 

Δεν είναι, δα, και κανένα φοβερό spoiler αν πούμε πως η θετή μητέρα της έμεινε έγκυος με άλλον άντρα, οπότε αναγκάστηκε να επιστρέψει την υιοθετημένη κόρη στην κούρνια που τη γέννησε. Για την Αρμινούτα, η γνώση των πραγματικών γεγονότων θα είναι η απαρχή της συνειδητοποίησης και της αποδοχής. Η ζωή της ποτέ δεν θα είναι όπως πρώτα, αλλά με κάποιο τρόπο, αυτή η νέα διευθέτηση δεν είναι δυνατό να αλλάξει. Ως εκ τούτου, οφείλει να τη δεχθεί και να προχωρήσει. 

Προφανώς έχουμε να κάνουμε με μυθιστόρημα σταδιακής ωρίμασης του ήρωα και περάσματος από την αφέλεια της παιδικότητας στην πρώιμη ωριμότητα της εφηβείας. Τι καταφέρνει η Πιετραντόνιο; Να μας μεταφέρει πολλά στοιχεία της ηρωίδα της με άμεσο και ευθύ τρόπο. Δεν υπερβάλλει στο συναίσθημα, δεν χρησιμοποιεί πληθωριστικά σχήματα να μας κάνει στανικά να την αγαπήσουμε. Επίσης, η διαχείριση του περιβάλλοντος στο οποίο κινείται το μυθιστόρημα είναι δομημένο με στέρεο και γλαφυρό τρόπο. Ο κλειστός κόσμος της ιταλικής επαρχίας, τα σφραγισμένα στόματα, η ενοχή και η μπρουταλιτέ που κυριαρχούν εντός των τειχών, γίνονται απαραίτητο υλικό στο μυθιστόρημα και πλέκονται άρρηκτα με τη δομή του.

Τι δεν καταφέρνει η Πιετραντόνιο; Να ξεφύγει από το προφανές. Η Αρμινούτα δεν έχει το εύρος και το βάθος της Νόρα Γουέμπστερ ή των ηρωίδων της Χάνα Κεντ. Το βάθεμα στα ψυχολογικά κίνητρα, εδώ, είναι περιορισμένο και μη επαρκές.

Τι δεν καταφέρνει η Πιετραντόνιο; Να ξεφύγει από το προφανές. Η Αρμινούτα δεν έχει το εύρος και το βάθος της Νόρα Γουέμπστερ (μιας και μιλούσαμε για τον Τοϊμπίν) ή των ηρωίδων της Χάνα Κεντ. Το βάθεμα στα ψυχολογικά κίνητρα, εδώ, είναι περιορισμένο και μη επαρκές. Η ανάδευση των συναισθημάτων δεν καταφέρνει να ξεφύγει πολύ από την επιφάνεια των πραγμάτων. Τα γεγονότα είναι –ή γίνονται εν προόδω– δεδομένα κι εκεί που αναμένεις να δεις τον βυθό της ηρωίδας να εμφανίζεται στα μάτια σου, αυτός ολοένα θαμπώνει και χάνεται. Ναι, την κατανοήσεις την Αρμινούτα, ακούς τη μουσική της ψυχής της, σε κάποια σημεία οι νότες αποκτούν ένα κάποιο βάθος, αλλά την επόμενη στιγμή, στο μουσικό μέτρο που ακολουθεί, εκεί που περιμένεις την κορύφωση, τα πνευστά σιωπούν. 

Το βιβλίο έγινε best seller και, όντως, κατέκτησε το κοινό και τους κριτικούς της Ιταλίας. Τίποτα το μη αναμενόμενο. Είναι άλλωστε ένα βιβλίο που διαβάζεται άνετα. Ίσως αυτό είναι, τελικά, το θέμα: διαβάζεται «άνετα». Οι αναγκαίες αμυχές του δεν δίνουν «πλούσια» τραύματα. Η μετάφραση ανήκει στην πολύπειρη Δήμητρα Δότση, η οποία έχει φέρει στα μέρη μας –χάρη στη μεταφραστική της προσπάθεια– και την τετραλογία της Έλενα Φερράντε. Άρα, γνωρίζει πολύ καλά τους κώδικες και τις αναφορές στη χώρα και την εποχή που πάνω κάτω κινούνται και οι δύο συγγραφείς.

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η συλλογή διηγημάτων «Όπως και αν έρθει αυτό το βράδυ» (εκδ. Μελάνι).


altΑρμινούτα
Donatella Di Pietrantonio
Μτφρ. Δήμητρα Δότση
Ίκαρος 2018
Σελ. 216, τιμή εκδότη €13,30

alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) –  Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) – Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

Για το βραβευμένο με Πούλιτζερ 2022 μυθιστόρημα του Τζόσουα Κοέν [Joshua Cohen] «Οι Νετανιάχου» (μτφρ. Παναγιώτης Κεχαγιάς, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Η οικογένεια Netanyahu (ο μικρός αριστερά είναι ο «Μπίμπι» - Μπένιαμιν Νετανιάχου, ενώ από τη φωτογραφία απουσιάζει ο τρίτος γιος της οικογένειας, ο Ίντο)...

«Το νησί των χαμένων δέντρων» της Ελίφ Σαφάκ (κριτική) – Για τις πληγές του παρελθόντος και τη διαιώνισή τους στις επόμενες γενιές

«Το νησί των χαμένων δέντρων» της Ελίφ Σαφάκ (κριτική) – Για τις πληγές του παρελθόντος και τη διαιώνισή τους στις επόμενες γενιές

Για το μυθιστόρημα της Ελίφ Σαφάκ [Elif Şafak] «Το νησί των χαμένων δέντρων» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, εκδ. Ψυχογιός).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Το παρελθόν είναι ένας σκοτεινός, παραμορφωτικός καθρέφτης. Το κοιτάζεις και το μόνο που βλέπεις είνα...

«Οι κίνδυνοι του να καπνίζεις στο κρεβάτι» της Μαριάνα Ενρίκες (κριτική) – Μια εθιστική συλλογή διηγημάτων

«Οι κίνδυνοι του να καπνίζεις στο κρεβάτι» της Μαριάνα Ενρίκες (κριτική) – Μια εθιστική συλλογή διηγημάτων

Για τη συλλογή διηγημάτων της Μαριάννα Ενρίκες [Mariana Enriquez] «Οι κίνδυνοι του να καπνίζεις στο κρεβάτι» (μτφρ. Χριστίνα Θεοδωροπούλου, εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: (© Unsplash). 

Γράφει η Φανή Χατζή

Πέντε χρόνια μετά τη σαγηνευτική συλ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) –  Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) – Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

Για το βραβευμένο με Πούλιτζερ 2022 μυθιστόρημα του Τζόσουα Κοέν [Joshua Cohen] «Οι Νετανιάχου» (μτφρ. Παναγιώτης Κεχαγιάς, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Η οικογένεια Netanyahu (ο μικρός αριστερά είναι ο «Μπίμπι» - Μπένιαμιν Νετανιάχου, ενώ από τη φωτογραφία απουσιάζει ο τρίτος γιος της οικογένειας, ο Ίντο)...

Πέθανε ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Δημήτρης Φύσσας – Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων

Πέθανε ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Δημήτρης Φύσσας – Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων

«Ο θάνατος του συγγραφέα, δημοσιογράφου και μέλους της Εταιρείας μας, Δημήτρη Φύσσα, ήρθε ως κεραυνός εν αιθρία και γέμισε θλίψη όλους όσους τον γνώριζαν, προσωπικά ή μέσω των κειμένων του.« 

Επιμέλεια: Book Press

Ο Δημήτρης Φύσσας, «Μήτσος» για τ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Αγνής Ιωάννου «Ο λευκός ελέφαντας», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ανήμερα των γενεθλίων μου, στο διάλειμμα της δεύτερης ώρας, ήμουν σ...

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μπέτι Σμιθ [Betty Smith] «Το αύριο θα είναι καλύτερο» (μτφρ. Μαρία Φακίνου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πιο παγωμένο, πιο μοναχι...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...
Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Πώς το ψυχικό τραύμα επηρεάζει το σώμα; Τι κρύβεται πίσω από σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος ή οι διαταραχές διατροφής; Ποιο είναι το «αμετάφραστο μήνυμα» που μας καλούν να αποκωδικοποιήσουμε και πώς μπορούμε να περάσουμε από τη νόσο στη θεραπεία; Τρία βιβλία, τα δύο από αυτά διακεκριμένων Ελλήνων ψυχαναλυτών, μα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ