alt

Για το βιβλίο του François Rabelais «Γαργαντούας και Πανταγκρυέλ» (εισαγωγή-μετάφραση-σχόλια: Φίλιππος Δ. Δρακονταειδής, εκδ. Εξάντας).

Του Νίκου Ξένιου

Το βιβλίο Γαργαντούας και Πανταγκρυέλ είναι μια σειρά δύο εκ των πέντε ιστοριών που γράφτηκαν στον 16ον αιώνα από τον François Rabelais (1494-1553). Τα ανθρώπινα όντα παρουσιάζονται με σωματικές μεταμορφώσεις, τα αυτιά, οι ώμοι και η κοιλιά τους διογκώνονται και προσλαμβάνουν γιγαντιαίες διαστάσεις. Έτσι γεννιούνται οι γίγαντες, σαν τον Πανταγκρυέλ, τον γιο του Γαργαντούα.

Κείμενο που γλωσσικά ισορροπεί ανάμεσα σε δύο κόσμους, αυτόν της ανθρωπιστικής κουλτούρας και πολυμάθειας και αυτόν της λαϊκής γιορτής, επιτυγχάνοντας να τις ενώσει σε ένα λυρικό σύμπαν, στα πλαίσια του οποίου γίνεται ανεκτό ακόμη και το «θανάσιμο αμάρτημα» της λαγνείας. 

Μπουρλέσκ και φιλοσοφικό ως προς τη διάθεση, το κείμενο απηχεί τον Ουμανισμό αυτού του φραγκισκανού μοναχού, γιατρού και συγγραφέα που υπήρξε ο Φρανσουά Ραμπελαί: κείμενο που γλωσσικά ισορροπεί ανάμεσα σε δύο κόσμους, αυτόν της ανθρωπιστικής κουλτούρας και πολυμάθειας και αυτόν της λαϊκής γιορτής, επιτυγχάνοντας να τις ενώσει σε ένα λυρικό σύμπαν, στα πλαίσια του οποίου γίνεται ανεκτό ακόμη και το «θανάσιμο αμάρτημα» της λαγνείας. 

Το Γαργαντούας και Πανταγκρυέλ επανακυκλοφορεί από τις εκδόσεις Εξάντας («Λευκή σειρά») σε αναθεωρημένη μετάφραση και σχολιασμό του Φίλιππου Δ. Δρακονταειδή, που ήταν και ο πρώτος μεταφραστής του. Πραγματικά αξιόλογη είναι η εκτεταμένη εισαγωγή του μεταφραστή.

Πανταγκρυέλ (1532), βασιλιάς των βαρελοφρόνων

Ο Ραμπελαί στις 3 Νοεμβρίου του 1532, υπό το ψευδώνυμο Alcofrybas Nasier, εκδίδει το βιβλίο του Οι τρομερές και φοβερές πράξεις και ανδραγαθίες του ξακουστού Πανταγκρυέλ, βασιλέως των Διψωδών. Το έργο αφηγείται την παιδική ηλικία, την εφηβεία, τις σπουδές και τις περιπέτειες του Πανταγκρυέλ, ενός γίγαντα από βασιλική γενιά, και του πολυμήχανου αλλά δειλού φίλου του Πανούργου (Panurge). Πηγή του αποτελούν τα ιπποτικά μυθιστορήματα της εποχής, τα οποία περιγράφουν αναλυτικά την ανατροφή, τις αρετές καθώς και το ταξίδι του ήρωα, ο οποίος στο τέλος πρέπει να σώσει το βασίλειο από τον εχθρό. Στον «Πανταγκρυέλ» συναντούμε όλα τα παραπάνω χαρακτηριστικά, αλλά με μία παρωδική χροιά, ένα «ψευδοϊπποτισμό», που κυριαρχεί στη μεθόριο της τέχνης με την πραγματική ζωή.

Πηγή του αποτελούν τα ιπποτικά μυθιστορήματα της εποχής, τα οποία περιγράφουν αναλυτικά την ανατροφή, τις αρετές καθώς και το ταξίδι του ήρωα, ο οποίος στο τέλος πρέπει να σώσει το βασίλειο από τον εχθρό.

Την επόμενη χρονιά ο Ραμπελαί δημοσιεύει το «πανταγκρυελίνειον προγνωστικάρειον», ένα είδος λαϊκού καζαμία [1]. Το Τρίτο Βιβλίο (Tiers Livre) εκδίδεται το 1546 στο Παρίσι και είναι το πρώτο που φέρει το αληθινό όνομα του συγγραφέα, καθώς και τη σφραγίδα του βασιλιά και την άδειά του για την έκδοση. Τελειώνει με την απόφαση του Πανούργου να βρει το θρυλικό μαντείο του Μπακμπίκ (της Θείας Μπουκάλας) και να πάρει από εκεί συμβουλή για το αν θα πρέπει να παντρευτεί ή όχι. Ο Πανταγκρυέλ επιστρατεύει κάθε πιθανή εκδοχή μαγείας για να τον βοηθήσει. Οι πρωταγωνιστές ξεκινούν ένα μακρύ ναυτικό ταξίδι το οποίο θα αποτελέσει και τον κορμό του Τέταρτου Βιβλίου: μια κωμική εκδοχή της Οδύσσειας ή της Αργοναυτικής Εκστρατείας, όπου ο Ραμπελαί, με ένα γκροτέσκο ρεαλισμό, σατιρίζει την υπεροψία και τον πλούτο της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, πολλούς πολιτικούς και διανοούμενους της εποχής του (λόγου χάριν, τον «μαστροφρανσουά Βιγιόν»), καθώς και τις προλήψεις και δεισιδαιμονίες του όχλου. 

«Πανταγκρυελίνο» (ή απλώς χασίς) και γλώσσα rabelaisienne

Το ραμπελαισιανό μυθιστόρημα απηχεί κάποια υπαίθρια φιέστα με έντονες οσμές, με χαρακτηριστική γαλλική δυσοσμία, συνθέτει ένα μείγμα της επίσηµης και της ανεπίσηµης εκδοχής της κοινωνικής ζωής, παίρνει ύφος αδιάκριτο, χαρακτηριστικά σαρκαστικό ως προς την παρακμή της φεουδαρχίας και το διανθίζει με την πιο vulgaire εκδοχή του λαϊκού χιούµορ, μέσα από το πρίσμα μιας κρασοκανάτας ασκεί δριμεία κριτική στη στενότητα αντίληψης των χριστιανών, παρουσιάζοντας τα άτομα που ακολούθησαν τον Ιωάννη Καλβίνο ως «κανιβάλους». Είναι δύσκολη η γλώσσα του Ραμπελαί: «Ο κοντοπεοφόρος ελλογιμώτατος Ιωαννίκειος, κουρεμένος καισαρικά, ντυμένος με το λειριπιπιόνι του, με καλά ανοσιοποιημένο το στομάχι του με κυδωνόπαστο ψητό και κελαρίσιο αγιασμό... »

Ο θάνατος του Φραγκίσκου του Α’ (1547) θα σημάνει και το τέλος της εύνοιας προς τον Ραμπελαί, που θα πεθάνει τον Μάρτιο του 1553, πέντε χρόνια πριν από την αναρρίχηση στον θρόνο της Βρετανίας της Μεγάλης Ελισάβετ.

Αν κανείς λάβει υπόψιν του και το γεγονός ότι η διαλογική μορφή του Τρίτου Βιβλίου είναι επηρεασμένη από το Συμπόσιο και τον Τίμαιο του Πλάτωνα, τα πράγματα περιπλέκονται κι άλλο. Ο μεταφραστής καλείται να αποδώσει την εκπεπτωκυία εκδοχή της πλατωνικής διαλεκτικής ώστε να αποδώσει τον γήινο νατουραλισμό του Ραμπελαί: Το κείμενο σοκάρει, κυριαρχεί η σκατολογία, ενώ σε κάποιο σημείο πλέκεται το εγκώμιο ενός μαγικού βοτάνου, του «πανταγκρυελίνου», που φαίνεται να αντιστοιχεί στην ινδική κάνναβη [2]. Αναγκαστικά ο μεταφραστής υιοθετεί ένα κατά το μάλλον ή το ήττον δημώδες ιδίωμα ή ιδιόλεκτο εκλαϊκευσης παρασύνθετων νεολογισμών του Ραμπελαί (π.χ. βρεγμενογουρουνομούρης, φωτοεμφανοδιαφανής κ.ο.κ.), που συντηρεί το δυσπρόσιτο του κειμένου, ιδιαίτερα στα έμμετρα σημεία του.

Το Τέταρτο Βιβλίο (Quart Livre) εκδόθηκε το 1552, επίσης με βασιλική σφραγίδα, αλλά η κυκλοφορία του διακόπηκε για δεκαπέντε ημέρες, έπειτα από νέο αίτημα της Θεολογικής Σχολής της Σορβόννης και λίγο μετά από τον θάνατο του Λούθηρου. Ο θάνατος του Φραγκίσκου του Α’ (1547) θα σημάνει και το τέλος της εύνοιας προς τον Ραμπελαί, που θα πεθάνει τον Μάρτιο του 1553, πέντε χρόνια πριν από την αναρρίχηση στον θρόνο της Βρετανίας της Μεγάλης Ελισάβετ. Έντεκα χρόνια μετά από τον θάνατό του (1564) θα εμφανιστεί το υποτιθέμενο Πέμπτο Βιβλίο (Cinquiesme Livre), η πατρότητα του οποίου θα αμφισβητηθεί έντονα. 

alt
Ξυλογραφία του Gustave Doré (1854)

Τερψιλαρύγγια στο στόμα του Γαργαντούα

Το 1534-35 ο Ραμπελαί δημοσίευσε τη Θαυμαστή ζωή του Μεγάλου Γαργαντούα, όπου η περιφρόνηση των εγκόσμιων (contemptus mundi) τέθηκε οριστικά υπό αίρεσιν και στη θέση της αναδύεται μια νέα αντίληψη για τη σωματικότητα και την αξία της εγκόσμιας ζωής. Οι πράξεις του Γαργαντούα ξεκινούν από τη γέννησή του, στον ενδέκατο μήνα κύησης της μάνας του, της Γκαργκαμέλ, μιας κύησης τόσο δύσκολης ώστε η μητέρα απειλεί να ευνουχίσει τον πατέρα του, Λόρδο Γκρανγκουσιέ. Δεκαοκτώ χιλιάδες αγελάδες αρμέγονται καθημερινά για να εξασφαλιστεί το γάλα του μικρού γίγαντα. 

Ο Ραμπελαί γράφει με τρόπο γκροτέσκο και το πλάσμα που κατασκευάζει είναι δύσμορφο, παράδοξο, υπερβολικό. Όμως το τερατάκι του δεν χαρακτηρίζεται μόνο από αχαλίνωτη σωματική βουλιμία, αλλά και από βουλιμία για γνώση.

Σε ένα άλλο σημείο του βιβλίου, ο Αδελφός Τζων αναχαιτίζει τους απεργούς στη Σεβίλη με τη βοήθεια του Γαργαντούα και παίρνει ως ανταμοιβή το Αββαείο του «Thélème» («Θελήματος»). Ο κανονισμός του Αββαείου του «Θελήματος» δεν υπακούει στο ειθισμένο της ιεραρχίας ή του μοναστικό βίου (όπως μαρτυρεί και η επονομασία «Θέλημα» του αββαείου, λέξη που στην Καινή Διαθήκη υποδηλώνει τη Θεία Βούληση), αλλά είναι διαλεκτικός, παιγνιώδης, συμφιλιωτικός. Πρόκειται για επανασυγγραφή της Ουράνιας Ιερουσαλήμ της Αποκάλυψης του Ιωάννη. Είναι μια ευτοπία που ενεργοποιεί την «καλή» φύση του ανθρώπου. Οι κάτοικοι του «Θελήματος» έχουν υψηλό αίσθημα τιμής και υπευθυνότητας λόγω της ευζωίας και της πολύπλευρης ανθρωπιστικής τους ανατροφής, ενώ η κοινωνία τους συντίθεται από μιαν ελίτ των δύο φύλων, της οποίας η κομψότητα, η ευγένεια και η εμβρίθεια είναι τα κύρια χαρακτηριστικά. 

Ο Ραμπελαί γράφει με τρόπο γκροτέσκο και το πλάσμα που κατασκευάζει είναι δύσμορφο, παράδοξο, υπερβολικό. Όμως το τερατάκι του δεν χαρακτηρίζεται μόνο από αχαλίνωτη σωματική βουλιμία, αλλά και από βουλιμία για γνώση. Το κωμικό πάνω του αποκλίνει από τα γνωρίσματα του κωμικού στην αρχαιοελληνική ή τη λατινική λογοτεχνία [3]: είναι πλησιέστερο στη notion του γέλιου που έχουν τα πάνδημα, λαϊκά καρναβάλια, η ελευθεροστομία του δεν ορρωδεί προ ουδεμίας εξουσίας, κοσμικής ή εκκλησιαστικής. Και, το κυριότερο, έχει τη δύναμη να γκρεμίζει την παλιά τάξη ώστε να γεννηθεί το νέο, συνιστώντας, έτσι, πανίσχυρο κίνητρο ανατροπής του παλιού κόσμου των «βλοσυρών αγέλαστων» χριστιανών [4].

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η νουβέλα «Το κυνήγι του βασιλιά Ματθία» (εκδ. Κριτική).


[1] Στο ιστορικό τοπίο έχει προηγηθεί η αποκήρυξη των ανθρωπιστών διανοουμένων από τον Φραγκίσκο τον Πρώτο και η αντεπίθεση της καθολικής εκκλησίας στη Μεταρρύθμιση (η γνωστή ως «αντιμεταρρύθμιση», κύριο τάγμα προάσπισης της οποίας ήταν το τάγμα των φανατικών Ιησουϊτών του Ιγνάθιο δε Λογιόλα).
[2] Στο Τρίτο βιβλίο του «Πανταγκρυέλ» το αφηγηματικό ύφος γίνεται παρωδία φιλοσοφικού διαλόγου χωρίς μεγαλοσχημοσύνες, όπου ο ρεαλιστής Πανούργος κηρύττει ενάντια στους ηθικούς φραγμούς, επηρεασμένος (όπως διευκρινίζει ο Φίλιππος Δρακονταειδής στην Εισαγωγή του βιβλίου) από την «Πραγματεία περί της μετριοπαθείας των ποινών» του Αντρέ Τιρακώ.  
[3] Εκτός του συγγραφικού του έργου, ο Ραμπελαί ασχολήθηκε και με τις μεταφράσεις αρχαίων κειμένων (τον Αύγουστο του 1532 μετέφρασε έργα του Ιπποκράτη και του Γαληνού στα λατινικά) και δημοσίευσε πολλούς καζαμίες, για να σατιρίσει την πεποίθηση των ανθρώπων ότι μπορούν να γνωρίζουν το μέλλον. Επίσης, διετέλεσε προσωπικός γιατρός και γραμματέας του κληρικού και διπλωμάτη Jean du Bellay και τον ακολούθησε σε διπλωματικές αποστολές στην Ιταλία, η πρώτη από τις οποίες πραγματοποιήθηκε το 1534.
[4] Η αθυρόστομη λογοτεχνία του Ραμπελαί σηματοδοτεί την εγκατάλειψη του ασκητικού Μεσαίωνα και την ανάδυση της ιστορικής συνείδησης του νεωτερικού ανθρώπου: επιστρατεύει το γέλιο ως αντίθεση της λαϊκής κουλτούρας προς την επίσηµη ιδεολογία, ως έµβληµα του ενωµένου σώµατος του λαού, ως συνεκτικό δεσµό µεταξύ των διαφόρων κοινωνικών τάξεων. Μέσω της σάτιρας και της σκατολογίας, ασκεί κριτική σε πρόσωπα (όπως στον Ιωάννη Καλβίνο, που αντεπιτέθηκε στον Ραμπελαί στην «Πραγματεία Σκανδάλων» του) και σε κοινωνικές δομές της Αναγέννησης, αποκαλώντας τους Καθολικούς «θρησκομανείς, σαλιγκαρομανείς, υποκριτές, ψευδευλαβείς, πορνευλαβείς...»

altΓαργαντούας και Πανταγκρυέλ
François Rabelais
Μτφρ.-Εισ.-Σχόλ. Φίλιππος Δ. Δρακονταειδής
Εξάντας 2018
Σελ. 642, τιμή εκδότη €23,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ FRANÇOIS RABELAIS


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Οι εμπρηστές, της Ρ.Ο. Κουόν: Εξαιρετική θεματική, αδιέξοδη διαχείριση

Οι εμπρηστές, της Ρ.Ο. Κουόν: Εξαιρετική θεματική, αδιέξοδη διαχείριση

Για το μυθιστόρημα της Ρ.Ο. Κουόν «Οι εμπρηστές» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, η συγγραφέας. 

Του Νίκου Ξένιου

Δέκα χρόνια συγγραφικού μόχθου χρειάστηκαν μέχρι να δημοσιεύσει η κορεατικής ...

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Για το μυθιστόρημα του Πάβο Μάτσιν «Η ντίσκο του Γκόγκολ» (μτφρ. Τέσυ Μπάιλα, εκδ. Βακχικόν).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Επιστημονική φαντασία ή μαγικός ρεαλισμός; Δυστοπία ή αλληγορία; Παραμύθι ή προφητεία; Ή μήπως όλα αυτά μαζί; Πόση τόλμη, πρωτοτυπία, ευρηματικότητα και φαντασία πρ...

Ο μεγάλος απατεώνας, του Χέρμαν Μέλβιλ

Ο μεγάλος απατεώνας, του Χέρμαν Μέλβιλ

Για το μυθιστόρημα του Herman Melville «Ο μεγάλος απατεώνας» (μτφρ. Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος, εκδ. Πατάκη).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Αν ο κάθε άνθρωπος είναι ένα νησί, τότε η ανθρωπότητα (αν αποδεχτούμε αυτή την αφαίρεση) είναι ένα πλοίο. Ή, ακόμα καλύτερ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

5 λεπτά με τον Γρηγόρη Καλαϊτζή

5 λεπτά με τον Γρηγόρη Καλαϊτζή

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Γρηγόρης Καλαϊτζής με αφορμή το δίτομο βιβλίο του «fiction black - 3 Iστορίες».

Επιμέλεια: Book Press

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το βιβλίο σας; Θυμάστε το αρχικό ερέθισμα; ...

Θέατρο στη Στέγη: Ο ελληνικός «Παράδεισος» της Κατερίνας Γιαννοπούλου

Θέατρο στη Στέγη: Ο ελληνικός «Παράδεισος» της Κατερίνας Γιαννοπούλου

Η παράσταση «Παράδεισος» του Αυστριακού συγγραφέα Thomas Köck, σε σκηνοθεσία Κατερίνας Γιαννοπούλου, θα παρουσιαστεί στη Μικρή Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση από 29 Οκτωβρίου μέχρι και 7 Νοεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Κατ...

Ο Φραντς Κάφκα στο εργαστήρι του Αλέξανδρου Κυπριώτη

Ο Φραντς Κάφκα στο εργαστήρι του Αλέξανδρου Κυπριώτη

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας τα μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενος, ο μεταφραστής Αλέξανδρος Κυπριώτης, με αφορμή τη δίγλωσση έκδοση του αφηγήματος του Franz Kafka «Ο Μπλούμ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ