alt

Για τη νουβέλα του S. Yizhar «Ήταν το Χιρμπέτ Χιζέ» (μτφρ. Ίων Βασιλειάδης, εκδ. Μελάνι).

Του Νίκου Ξένιου

H νουβέλα Ήταν το Χιρμπέτ Χιζέ του Σ. Γιζάρ (ψευδώνυμο του Yizhar Smilansky) κυκλοφορεί στην ιδιαίτερα αισθαντική μετάφραση του Ίωνα Βασιλειάδη από τις εκδόσεις Μελάνι. Το 1948 οι άραβες κάτοικοι του χωριού Χιρμπέτ Χιζέ δέχονται τη βίαιη επίθεση μιας ισραηλινής ομάδας κρούσης και διώχνονται από τα σπίτια τους. Το βιβλίο γράφεται το 1949, έναν χρόνο μετά από την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ, και θέτει έντονο ζήτημα σύγκρουσης ανάμεσα στην εθνική και την ατομική συνείδηση. Ο αφηγητής, ένας νέος ισραηλινός στρατιώτης, διχάζεται ανάμεσα στο καθήκον και στη συνείδησή του που τον τύπτει.

Πλήξη, ανοησία και καταστροφή

Οι κίνδυνοι για ένα στρατιώτη είναι μήπως έρθουν οι σκέψεις και τον καταλάβουν, γι’ αυτό προτιμά να μην σκέφτεται. Βλέποντας τα χαλάσματα του συνοικισμού, η συνείδηση του αφηγητή γνωρίζει πως «κάποτε εδώ υπήρχε ένα χωριό που λεγόταν Χιρμπέτ Χιζέ».

O αφηγητής είναι μια φωνή συνείδησης ενός αυτόπτη μάρτυρα της εκδίωξης των Αράβων. Ο στρατιώτης προχωρεί στην εκτέλεση της διαταγής μηχανικά, μέσα από μια μακρά διαδικασία πλήξης και δισταγμού. Ο στρατιώτης είναι παθητικός εκτελεστής και δεν φέρει ευθύνη για όσα πρόκειται να συμβούν. Δεν φέρει ευθύνη για τον γάιδαρο που σκοτώνει, για την καμήλα που ξεκοιλιάζει, για το τοπίο που ερημώνει. Οι κίνδυνοι για ένα στρατιώτη είναι μήπως έρθουν οι σκέψεις και τον καταλάβουν, γι’ αυτό προτιμά να μην σκέφτεται. Βλέποντας τα χαλάσματα του συνοικισμού, η συνείδηση του αφηγητή γνωρίζει πως «κάποτε εδώ υπήρχε ένα χωριό που λεγόταν Χιρμπέτ Χιζέ». Ξέρει πως με τους δικούς του κάποτε ήρθαν εδώ, έκαψαν, βομβάρδισαν, έδιωξαν τον κόσμο από τα σπίτια του.

Η νουβέλα είναι ένας ύμνος στη δύναμη της κριτικής σκέψης και μια άμεση κριτική στην αδικία της Ιστορίας, σε συνεχή αναφορά προς την παλαιστινιακή λέξη «nakba», που σημαίνει καταστροφή. Υπάρχει, μάλιστα, και ο Νόμος «Nakba» που εισηγείται ότι η ισραηλινή κυβέρνηση δεν χρηματοδοτεί καμιά πρωτοβουλία, ατομική ή ομαδική, που ενεργεί ενάντια στα συμφέροντα της χώρας – πρόκειται για μια ποινικοποίηση του δικαιώματος των Παλαιστινίων να διατηρούν την ιστορική μνήμη των τραυμάτων τους. 

Το τοπίο διαδραματίζει ρόλο κλειδί στην αφήγηση. Είναι το χαρτί «όπου καταγράφονται τα πάντα, και το οποίο κάποια στιγμή σκίζεται και κανείς δεν μπορεί να το δει πια». Η γνώση που έχει ο συγγραφέας, της πανίδας, της βλάστησης, της γεωμορφολογίας και της ιδιοσυστασίας του τοπίου αυτού αποτελεί κυρίαρχο στυλιστικό γνώρισμα της λογοτεχνίας του. Η σχέση ανθρώπου και τοπίου καθιερώνει μιαν ιδιότυπη ανθρωπολογία στα πλαίσια της οποίας η ιστορία καταγράφεται στο περιβάλλον με όλη την υγρή της ενέργεια. Με τολμηρή χρήση εσωτερικού μονολόγου, ο αφηγητής/πρωταγωνιστής του βιβλίου του Γιζάρ περιγράφει τη φύση σε λογοτεχνική πρόζα ποιητικής εικονοπλασίας. Λογοτεχνικά εβραϊκά και ένα δικό του ιδιόλεκτο («jargon») πλαισιώνουν τη συνειδησιακή ροή της πολύ αναγνωρίσιμης λογοτεχνίας του.

Η ιστορία φτάνει στην κλιμάκωσή της, ενώ η γραφή παραμένει αργή και βασανιστική, ανάλογη με την ατέρμονη αναμονή των στρατιωτών πριν από τη διαταγή επίθεσης. Η έκρηξη που συνοδεύει την εκτέλεση της διαταγής εικονοποιείται με την εικόνα ενός σπιτιού που τινάζεται στον αέρα και γκρεμίζεται σε στάχτες. Η γυναίκα που κατοικούσε σε αυτό το βομβαρδισμένο σπίτι συνειδητοποιεί, αίφνης, ότι το μέλλον δεν της επιφυλάσσει πλέον τίποτε. Ότι δεν θα μπορέσει ποτέ να ξανακαθίσει στη συκιά του κήπου και να περιμένει. Ότι το σκοτάδι είναι πλέον μόνιμο. Αυτή είναι η δηλητηριώδης ρητορική της εχθρότητας, του «νείκους», της σκληρότητας, της σωματικής τυραννίας, αυτού του μονόδρομου που λέγεται πολεμική βία. Ο αναγνώστης βιώνει το συναίσθημα αυτό σαν βιασμό της ανθρώπινης φύσης, παρακολουθώντας τη φρίκη του αναίτιου πολέμου υπό το «πλάγιο», ταραγμένο βλέμμα του αφηγητή.

Mια «oblique» ματιά στον πόλεμο

Ακολουθώντας τις διαταγές ανωτέρων οι στρατιώτες ολοκληρώνουν την επιχείρησή τους σε ένα εικοσιτετράωρο. Σκόπιμα στο βιβλίο δεν διευκρινίζεται εάν το χωριό με το συγκεκριμένο όνομα πράγματι υπήρξε, ποιος ήταν ο λόγος της εκκένωσής του, εάν οι κάτοικοί του επέζησαν της εκκένωσης ή όχι. Επιπλέον, το επεισόδιο παρουσιάζεται απομονωμένο από τη γενικότερη εικόνα του Ισραήλ της χρονιάς εκείνης. Ούτε συγκεκριμένα ονόματα πολιτικών αναφέρονται, ούτε συγκεκριμένα περιστατικά που θα μπορούσαν, πιθανόν, να διασταυρωθούν με τα ιστορικά καταγεγραμμένα γεγονότα. 

Η νουβέλα έκανε μεγάλη αίσθηση, ήδη από την πρώτη στιγμή της δημοσίευσής της, και από τότε συνεχίζει να είναι ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα βαθύτατα λυρικής και ειρηνιστικής λογοτεχνίας, εμβληματική της εβραϊκής λογοτεχνικής παρουσίας του εικοστού αιώνα.

Τα εκτεταμένα περιγραφικά μέρη εναλλάσσονται με τα σύντομα μέρη πλοκής και η λεπτομερής παρουσίαση του τοπίου «εσωτερικεύεται» από τους χαρακτήρες. Ηθικά διλήμματα, δισταγμός, προσωπική απόκλιση από το κοινωνικά προσδοκώμενο, ψυχισμός που παραλύει στην εντολή που παραβιάζει τον ηθικό κώδικα του ατόμου. Δικαιούνται οι Εβραίοι αυτήν τη γη; Σύμφωνα με το Δευτερονόμιο ναι: «ἴδετε, παραδέδωκεν ἐνώπιον ὑμῶν τῆν γῆν· εἰσπορευθέντες κληρονομήσατε τὴν γῆν, ἣν ὤμοσα τοῖς πατράσιν ὑμῶν, τῷ Ἁβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ δοῦναι αὐτοῖς καὶ τῷ σπέρματι αὐτῶν μετ᾿ αὐτούς».

Το βιβλίο έδωσε την αφορμή σε έναν άραβα δημοσιογράφο να σχολιάσει πως «οι Εβραίοι έχουν συνείδηση» και πως αυτό το γεγονός «διανοίγει την πιθανότητα μιας συνθηκολόγησης». Η νουβέλα έκανε μεγάλη αίσθηση, ήδη από την πρώτη στιγμή της δημοσίευσής της, και από τότε συνεχίζει να είναι ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα βαθύτατα λυρικής και ειρηνιστικής λογοτεχνίας, εμβληματική της εβραϊκής λογοτεχνικής παρουσίας του εικοστού αιώνα. Από το 1964 το βιβλίο έχει ενταχθεί στη διδακτέα ύλη του ισραηλινού Γυμνασίου.

Είναι κι αυτός ένας ειρμός της  σκέψης...

Τα γεγονότα, όπως παρουσιάζονται στη νουβέλα, χαράσσουν ανεξίτηλα την ψυχή του αφηγητή. Οι κραυγές απελπισίας των ξεσπιτωμένων και ερημωμένων χωρικών του Χιρμπέτ Χιζέ αποτυπώνουν την κραυγή απελπισίας όλης της ανθρωπότητας, σαν καθρέφτης πολλαπλών αντανακλάσεων. Ο αφηγητής/συνεκτελεστής των Αράβων βιώνει το σκοτεινό αυτό συναίσθημα ως εξορία: εξορία από την πατρίδα, εξορία από το πατρικό σπίτι, εξορία από το δικαίωμα στη ζωή, αποξένωση από τον πραγματικό εαυτό. Θέλει να αποποιηθεί την ευθύνη για μια τόσο παράλογη ενέργεια και προτιμά κάποιος άλλος να ολοκληρώσει το δαιμονικό αυτό έργο. Όπως γράφει και ο Σεφέρης στον «Τελευταίο Σταθμό»:

Ο άνθρωπος είναι μαλακός και διψασμένος σαν το χόρτο,
άπληστος σαν το χόρτο, ρίζες τα νεύρα του κι απλώνουν.
σαν έρθει ο Θέρος
προτιμά να σφυρίξουν τα δρεπάνια στ' άλλο χωράφι

Ο αφηγητής θέτει το ηθικής τάξεως ζήτημα της α-δυνατότητας ανάληψης τέτοιας ευθύνης και γεύεται τη βαθύτατη μοναξιά της συνειδητοποίησης αυτής.

Η βία και ο σπαραγμός που είναι γνωστά στο εβραϊκό έθνος, καταχωρημένα στον γενετικό του κώδικα, τώρα ασκούνται από το ίδιο το εβραϊκό έθνος εις βάρος ενός άλλου έθνους. Ο αφηγητής θέτει το ηθικής τάξεως ζήτημα της α-δυνατότητας ανάληψης τέτοιας ευθύνης και γεύεται τη βαθύτατη μοναξιά της συνειδητοποίησης αυτής. Είναι ένας συνειδητός σιωνιστής που όμως ξέρει πως το έθνος του, σφετεριζόμενο τον Λόγο του Κυρίου, υφαρπάζει ένα δικαίωμα άσκησης εξουσίας και βίας με τον τρόπο που είναι κωδικοποιημένος στο Δευτερονόμιο (6:7): «καὶ ἔσται τὰ ῥήματα ταῦτα, ὅσα ἐγὼ ἐντέλλομαί σοι σήμερον, ἐν τῇ καρδίᾳ σου καὶ ἐν ψυχῇ σου· καὶ προβιβάσεις αὐτὰ τοὺς υἱούς σου, καὶ λαλήσεις ἐν αὐτοῖς καθήμενος ἐν οἴκῳ καὶ πορευόμενος ἐν ὁδῷ καὶ κοιταζόμενος καὶ διανιστάμενος». 

Αυτή η εύφορη γη που ήταν κάποτε δική τους

Το σύγχρονο μεσανατολικό ζήτημα ξεκινά το 1948, μετά από την αποχώρηση των Βρετανών από την περιοχή και μετά από την πρόταση των Ηνωμένων Εθνών να διακριθούν οι περιοχές των Ισραηλινών από τις περιοχές των Παλαιστινίων. Οι στρατοί της Αιγύπτου, της Ιορδανίας, του Ιράκ και άλλων αραβικών κρατών επιτίθενται κατά του ισραηλινού κράτους. Οι Ισραηλινοί, με την εμπειρία του Ολοκαυτώματος του Β’ Παγκοσμίου καταγεγραμμένη στην ιστορική τους μνήμη, αντεπιτίθενται και εκδιώκουν επτακόσιες χιλιάδες περίπου Παλαιστινίους. Όλοι θυμούνται τα αιματηρά περιστατικά εις βάρος άμαχων παλαιστινίων στα οχυρά Σάμπρα και Σατίλα: ακριβώς αυτό που οι Παλαιστίνιοι κατέγραψαν στη μνήμη τους ως «καταστροφή» (al Nakba). Η Δυτική Όχθη (το μόνο μέρος που έχει πια απομείνει σήμερα στους Παλαιστινίους) είναι και η πατρίδα 350.000 ισραηλινών εποίκων, για να μην αναφέρουμε τους τριακόσιες χιλιάδες Ισραηλινούς που κατοικούν στη Δυτική Ιερουσαλήμ μετά από τον πόλεμο του 1967.

Ο Yizhar Smilansky γεννήθηκε το 1916 στο Ρεχοβότ από οικογένεια συγγραφέων. Ως εκπαιδευτικός εργάστηκε από τα τέλη της δεκαετίας του ’30 ως τα τέλη της δεκαετίας του ’50, δημοσιεύοντας παράλληλα νουβέλες και συλλογές διηγημάτων. Στρατεύθηκε στον πρώτο αραβοϊσραηλινό πόλεμο και κατόπιν πολιτεύθηκε. Το 1938 δημοσιεύτηκε το πρώτο του κείμενο, «Ο Εφραίμ επιστρέφει στο Αλφάλφα» και από τότε συνέχισε συστηματικά να ασκεί πολεμική στον κυρίαρχο σιωνιστικό μύθο της χώρας του, μέχρι τον θάνατό του, το 2006. 

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η νουβέλα «Το κυνήγι του βασιλιά Ματθία» (εκδ. Κριτική).

altΉταν το Χιρμπέτ Χιζέ
S. Yizhar
Μτφρ. Ιων Βασιλειάδης
Μελάνι 2018
Σελ. 108, τιμή εκδότη €12,00

alt

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

Για το μυθιστόρημα της Μαρέντε ντε Μόορ (Marente de Moor) «Η Ολλανδή παρθένος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν σε μετάφραση του Γιάννη Ιωαννίδη. Το μυθιστόρημα έχει βραβευτεί στην Ολλανδία με το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014.

Της Χριστίνας ...

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

Για το μυθιστόρημα του Γιόν Φόσε [Jon Fosse] «Το άλλο όνομα – Επταλογία I-II» (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Υπήρξα από εκείνους τους τυχερούς που είδαν το έργο του Γιόν Φόσε «Κάποιος θα έρθει» που ανέβηκε τον Σεπτέμβριο...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας  – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

Σκέψεις, ερωτήματα και διαπιστώσεις με αφορμή το μυθιστόρημα «Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (William H. Gass), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Fredric Jameson στο βιβλίο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

 «Ο άνθρωπος του Νεάντερνταλ» - Το βιβλίο του Σβάντε Πάιμπο που τιμήθηκε με το Νόμπελ Ιατρικής 2022

«Ο άνθρωπος του Νεάντερνταλ» - Το βιβλίο του Σβάντε Πάιμπο που τιμήθηκε με το Νόμπελ Ιατρικής 2022

Στον Σουηδό γενετιστή Σβάντε Πάιμπο, ο οποίος κατάφερε να διαβάσει το DNA των Νεάντερταλ και άλλων εξαφανισμένων συγγενών του σύγχρονου ανθρώπου, θα απονεμηθεί το φετινό βραβείο Νόμπελ Ιατρικής-Φυσιολογίας. Στο βιβλίο του «Ο άνθρωπος του Νεάντερνταλ - Ιχνηλατώντας τα γονίδια μιας χαμένης μορφής ανθρώπου» (μτφρ. Ασπα...

Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022: Φαβορί ή έκπληξη; Ουελμπέκ, Ερνό ή Ρούσντι;

Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022: Φαβορί ή έκπληξη; Ουελμπέκ, Ερνό ή Ρούσντι;

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας θα απονεμηθεί την Πέμπτη 6 Οκτωβρίου 2022. Όπως κάθε χρόνο, τα προγνωστικά και τα διαδικτυακά στοιχήματα δίνουν και παίρνουν. Ουελμπέκ, Ερνό και Ρούσντι είναι μεταξύ των φαβορί. Θα επιβεβαιωθούν τα γραφεία στοιχημάτων ή η σουηδική Ακαδημία θα κάνει και πάλι την έκπληξη;

Επιμέλεια: ...

«Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

«Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

Για το βιβλίο «Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου (εκδ. Ζυγός, σελ. 668)

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ο Ανδρέας Καρακίτσιος αποτελεί μια ξεχωριστή παρουσία στον χώρο της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ