alt

Για το μυθιστόρημα του Honoré De Balzac «H Μοντέστ Μινιόν» (μτφρ. Έφη Κορομηλά, εκδ. Gutenberg).

Της Διώνης Δημητριάδου

Το χειμαρρώδες κείμενο του Μπαλζάκ διαβάζεται με την απόλαυση που προσφέρουν τα κλασικά έργα – κυρίως αυτά που καθόρισαν την εποχή τους και τη γραφή των νεότερων. Για να μιλήσεις, ωστόσο, για ένα τέτοιο έργο (με την πολυσημία του, την ποιητικότητά του, τις ιδεολογικές του παραμέτρους αλλά και την απολαυστική του «φλυαρία») θαρρώ πως πρέπει να επιλέξεις έναν πιο ορθολογιστικό και δομημένο τρόπο παρουσίασης. 

Η αφορμή

Περιγράφοντας με έναν ιδιαίτερα γλαφυρό τρόπο την ηρωίδα του, η σκέψη του συγγραφέα πηγαίνει στην ερωμένη του, όσο για τη σκέψη του αναγνώστη, αυτή ταξιδεύει στις προσωπικές του πηγές έμπνευσης. Ο γόνιμος λογοτεχνικός διάλογος ανάμεσα στον συγγραφέα και το κοινό του.

Δεν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι το μυθιστόρημα «προλογίζεται», εν είδει αφιέρωσης, με το κείμενο «Για μια Πολωνή», που γράφτηκε για την κόμισσα Χάνσκα, γνωστή και ως «Η Ξένη», γυναίκα με την οποία ο Μπαλζάκ είχε μακροχρόνια σχέση και με την οποία παντρεύτηκε λίγους μήνες πριν από τον θάνατό του. Κόρη μιας σκλαβωμένης γης, που σε κάνει άγγελο η αγάπη, δαίμονα τα καπρίτσια, παιδί η πίστη, γέρο η πείρα, άντρα το μυαλό. Γυναίκα η καρδιά, γίγαντα η ελπίδα, μάνα η οδύνη και ποιήτρια τα όνειρά σου· σ’ εσένα, που είσαι επίσης η Ομορφιά, αυτό το έργο […]

Στην πραγματικότητα ήταν ένα δικό της κείμενο (εν πολλοίς αυτοβιογραφικό) που ώθησε τον Μπαλζάκ να γράψει τη Μοντέστ Μινιόν. Γνωστή συνθήκη αυτή στη συγγραφή. Οι αφορμές, πάντα προσωπικές, δίνουν την ώθηση σε έργα που τις υπερβαίνουν· έτσι οι μυθοπλασίες βρίσκουν τον δρόμο τους για το αναγνωστικό κοινό, που μέσα τους συναντά τις δικές του αφορμές με βάση τα δικά του δεδομένα ζωής. Περιγράφοντας με έναν ιδιαίτερα γλαφυρό τρόπο την ηρωίδα του, η σκέψη του συγγραφέα πηγαίνει στην ερωμένη του, όσο για τη σκέψη του αναγνώστη, αυτή ταξιδεύει στις προσωπικές του πηγές έμπνευσης. Ο γόνιμος λογοτεχνικός διάλογος ανάμεσα στον συγγραφέα και το κοινό του.

Η ένταξη στο ευρύτερο έργο – Ο στόχος

Η Μοντέστ Μινιόν αποτελεί κομμάτι της «Ανθρώπινης Κωμωδίας» («La Comédie humaine»), του εμβληματικού έργου του Μπαλζάκ, μέσα στο οποίο ο συγγραφέας (ένας από τους σημαντικότερους της Ευρωπαϊκής λογοτεχνίας) θέλησε να δείξει τα ήθη της κοινωνίας του 19ου αιώνα και να προσδιορίσει τις κοινωνικές συνθήκες που τα διαμόρφωσαν. Με καυστικότητα και χιούμορ (όπου χρειάζεται) φτιάχνει τα πορτραίτα των ανθρώπων, που ακολουθούν την εποχή τους, συμβιβάζονται ή επαναστατούν, εμπαίζουν το περιβάλλον τους ή υποτάσσονται καρτερικά σ’ αυτό. Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε πως με το έργο αυτό ο Μπαλζάκ καταγράφει την ιστορία της κοινωνίας του ασκώντας ταυτόχρονα κριτική στις παραμέτρους που τη διαμορφώνουν, στα δεινά και στις πηγές τους. Το ενδιαφέρον έγκειται στο γεγονός πως, αν και η αναφορά του φυσικά γίνεται στη γαλλική κοινωνία από τη Γαλλική Επανάσταση ως τις μέρες του, οι κρίσεις του τείνουν να έχουν μια ενδιαφέρουσα διαχρονική σημασία. Ο λογοτεχνικός ρεαλισμός, αν μπορούμε να προσδιορίσουμε (άρα και να περιορίσουμε) τον τρόπο γραφής σε ένα μόνον είδος, επιτρέπει στους χαρακτήρες του να γίνουν περίοπτοι και  διαφανείς, εύκολα αναγνωρίσιμοι και προσεγγίσιμοι και από τον σημερινό αποδέκτη της γραφής του. Όπως γράφει ο ίδιος, οι ήρωές του είναι Υποχρεωμένοι να μιλούν ακατάπαυστα, όλοι αντικαθιστούν την ιδέα με τα λόγια, το συναίσθημα με τη φράση, και έτσι η ψυχή τους γίνεται λάρυγγας, φθείρονται και εξαχρειώνονται. Και στον Πρόλογό του από τις «Σκηνές Ιδιωτικής Ζωής» (κομμάτι, επίσης, από την «Ανθρώπινη Κωμωδία») κάνει μια εύστοχη παρομοίωση για τα πρόσωπα του έργου του: Οι διαφορές ανάμεσα σε έναν στρατιώτη, έναν εργάτη, έναν υπάλληλο, έναν δικηγόρο, έναν φυγόπονο, έναν σοφό, έναν πολιτικό, έναν έμπορο, έναν ναυτικό, έναν ποιητή, έναν φτωχό, έναν ιερέα, μολονότι συλλαμβάνονται πιο δύσκολα, είναι εξίσου σημαντικές μ’ εκείνες που διακρίνουν τον λύκο, το λιοντάρι, τον γάιδαρο, το κοράκι, τον καρχαρία, τη φώκια, το πρόβατο κ.τ.λ. Υπήρχαν λοιπόν και θα υπάρχουν εσαεί κοινωνικά είδη όπως υπάρχουν τα ζωολογικά είδη.

Η πλοκή – Το παιχνίδι της παραπλάνησης

Οχυρωμένα τα πρόσωπα πίσω από τη μεταμφίεση της μάσκας, δρουν απελευθερωμένα, μιλούν απροκάλυπτα, συνεχίζουν το παιχνίδι που εμπνεύστηκε ο συγγραφέας. Έτσι στήνεται η κωμωδία που περιγελά και εμπαίζει τα αστικά ήθη αποκαλύπτοντας τις σαθρές ρίζες του κοινωνικού συστήματος.

Ο χώρος της αφήγησης είναι η Χάβρη και ο χρόνος στη μεταναπολεόντεια εποχή. Ο πατέρας της Μοντέστ, ο έμπορος Σαρλ Μινιόν, αναγκάζεται να αφήσει την πατρίδα του ψάχνοντας μια καλύτερη τύχη, λόγω της οικονομικής κρίσης που έχει ξεσπάσει και θέτει την καλή ως τότε ζωή της οικογένειάς του (σύζυγο και δύο κόρες) σε κίνδυνο ανατροπής. Η Μοντέστ έχοντας να αντιμετωπίσει τη δύσκολη οικογενειακή κατάσταση (τον θάνατο της αδελφής της και την τυφλότητα της μητέρας της) καταφεύγει στον κόσμο των βιβλίων και ελκύεται από το έργο ενός ποιητή, του Καναλίς, χωρίς να τον έχει γνωρίσει προσωπικά. Θα επικοινωνήσει μαζί του με επιστολή με μια ελπίδα να τον γνωρίσει καλύτερα και ίσως αργότερα και δια ζώσης. Από το σημείο αυτό θα αρχίσει το παιχνίδι της παραπλάνησης, που αποτελεί και το λάιτ μοτίφ του μυθιστορήματος. Ο Καναλίς θα αναθέσει στον Ερνέστ Λα Μπριέρ, τον γραμματέα του, να απαντήσει σαν να ήταν ο ίδιος. Έτσι θα αρχίσει η γραπτή επικοινωνία με την Μοντέστ, η οποία αγνοώντας φυσικά την αληθινή ταυτότητα του επιστολογράφου, θα θεωρήσει πολύ ελκυστική την προσωπικότητα του θεωρούμενου ποιητή. Και η ίδια, όμως, δεν θα αποκαλύψει την αλήθεια για την οικονομική κατάσταση της οικογένειάς της παρουσιάζοντας τον εαυτό της ως πλούσια κληρονόμο προσθέτοντας έτσι το δικό της μερίδιο στην κατασκευή της πλάνης. Το τρίτο μέρος της παραπλάνησης θα το επωμιστεί ο πατέρας, που επιστρέφει οικονομικά πάλι δυνατός. Εδώ κυριαρχεί το θεατρικό σκηνικό της κωμωδίας, έτσι όπως θα κληθούν από αυτόν οι φερέλπιδες μνηστήρες της Μοντέστ (έχουν αυξηθεί εν τω μεταξύ) προκειμένου  να επιδοθούν σε ένα παιχνίδι με μάσκες. Τα αρχαία μοτίβα σε άψογο χειρισμό από τον Μπαλζάκ. Οχυρωμένα τα πρόσωπα πίσω από τη μεταμφίεση της μάσκας, δρουν απελευθερωμένα, μιλούν απροκάλυπτα, συνεχίζουν το παιχνίδι που εμπνεύστηκε ο συγγραφέας. Έτσι στήνεται η κωμωδία που περιγελά και εμπαίζει τα αστικά ήθη αποκαλύπτοντας τις σαθρές ρίζες του κοινωνικού συστήματος.

alt
O Honoré De Balzac

Ο ρόλος του αφηγητή

Η ιστορία έρχεται σ’ εμάς μέσα από τη φωνή του τριτοπρόσωπου αφηγητή/συγγραφέα, ο οποίος απομυθοποιεί σκόπιμα το «μαγικό ψεύδος» της λογοτεχνίας χειριζόμενος το υλικό του (πρόσωπα και καταστάσεις) από τη θέση ενός μαέστρου/σκηνοθέτη, που από την αρχή αποκαλύπτει τον ρόλο του παρεμβαίνοντας, σχολιάζοντας, ρίχνοντας φως στα σημεία που επιθυμεί να προσέξουμε.

Η ιστορία έρχεται σ’ εμάς μέσα από τη φωνή του τριτοπρόσωπου αφηγητή/συγγραφέα, ο οποίος απομυθοποιεί σκόπιμα το «μαγικό ψεύδος» της λογοτεχνίας χειριζόμενος το υλικό του (πρόσωπα και καταστάσεις) από τη θέση ενός μαέστρου/σκηνοθέτη, που από την αρχή αποκαλύπτει τον ρόλο του παρεμβαίνοντας, σχολιάζοντας, ρίχνοντας φως στα σημεία που επιθυμεί να προσέξουμε· στην ουσία κατευθύνει την ανάγνωση χωρίς να αποκρύπτει ούτε την ταυτότητά του ως δημιουργού ούτε και τον σκοπό της γραφής του. Τα περισσότερα δράματα οφείλονται στις ιδέες που διαμορφώνουμε για τα πράγματα. Τα γεγονότα που μας φαίνονται τραγικά δεν είναι τίποτ’ άλλο από θέματα που η ψυχή μας μετατρέπει σε τραγωδίες ή σε κωμωδίες, ανάλογα με τον χαρακτήρα μας. Άλλωστε ο τίτλος του ευρύτερου έργου, στο οποίο εντάσσεται η Μοντέστ Μινιόν, «Ανθρώπινη Κωμωδία» (ο συνειρμός με τη δαντική «Θεία Κωμωδία» αυτονόητος) δείχνει πως εν γνώσει του κατέθετε στο κοινό ένα σπουδαίο έργο. Η «Ανθρώπινη Κωμωδία» αποτελεί πράγματι ένα κλασικό έργο, στο οποίο με ενδιαφέρον στρεφόμαστε και σήμερα. 

Η έκδοση

Η σειρά Aldina των εκδόσεων Gutenberg (που εμπνεύστηκε και οργάνωσε ο εκλιπών Δημήτρης Αρμάος) ήδη μας έχει δώσει εξαιρετικά βιβλία και ως επιλογή έργων αλλά και ως αισθητική παρουσίαση. Όλα τα τεχνικά σημεία της έκδοσης αλλά και αυτά του περιεχομένου αποδεικνύουν τον σεβασμό προς τον αναγνώστη. Το εξώφυλλο (Σύλβια Αντωνιάδη, Μοντέστ Μινιόν, 2018) εύστοχα σχολιάζει το περιεχόμενο, η μετάφραση της Έφης Κορομηλά αποδίδει με τον καλύτερο τρόπο το κλασικό πρωτότυπο, το κατατοπιστικό Παράρτημα συμπληρώνει την ξεχωριστή έκδοση. 

* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας.
Τελευταίο της βιβλίο, η συλλογή διηγημάτων «Ο βιωμένος χρόνος» (εκδ. ΑΩ).

altΗ Μοντέστ Μινιόν
Honoré De Balzac
Μτφρ. Έφη Κορομηλά
Gutenberg 2018
Σελ. 528, τιμή εκδότη €19,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ HONORÉ DE BALZACÉ DE BALZAC


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του David Mitchell «Utopia avenue» (μτφρ. Μαρία Ξυλούρη, εκδ. Μεταίχμιο). Στην κεντρική εικόνα, ο David Bowie σε ιδιωτικό πάρτι στο Λος Άντζελες το 1971.

Του Διονύση Μαρίνου

Κιθαριστικά ριφ που κυλούν σαν διαμαντόπετρες. Μπασιστικά π...

«Οι κεφαλές του Κέρβερου», της Φράνσις Στίβενς – Παλπ πρωτοπορία και επιστημονική φαντασία

«Οι κεφαλές του Κέρβερου», της Φράνσις Στίβενς – Παλπ πρωτοπορία και επιστημονική φαντασία

Για το μυθιστόρημα «Οι κεφαλές του Κέρβερου» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος) της Φράνσις Στίβενς που κυκλοφορεία από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος. Στην κεντρική φωτογραφία, η συγγραφέας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Γεννημένη το 1884, ...

«Νοσταλγία», του Μίρτσεα Καρταρέσκου – Το καλτ αριστούργημα του κορυφαίου της ρουμανικής «γενιάς με τα τζιν»

«Νοσταλγία», του Μίρτσεα Καρταρέσκου – Το καλτ αριστούργημα του κορυφαίου της ρουμανικής «γενιάς με τα τζιν»

Για το μυθιστόρημα του Mircea Cărtărescu «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτωρ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Κατά τα λεγόμενα του Χάρολντ Μπλουμ υπάρχουν δύο καταγωγικές γραμμές στο διήγημα και το μυθιστόρημα: η μία ξεκινά από τον Θερβάντε...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αριστείδης Χατζής: «Το 1821 υπήρχε μια εξαιρετικά προχωρημένη δυναμική αστική τάξη»

Αριστείδης Χατζής: «Το 1821 υπήρχε μια εξαιρετικά προχωρημένη δυναμική αστική τάξη»

Συνέντευξη με τον ιστορικό Αριστείδη Χατζή, με αφορμή το βιβλίο του «Ο Ενδοξότερος Αγώνας, Η Ελληνική Επανάσταση του 1821» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Του K.B. Κατσουλάρη

Έχετε εμπνευστεί τον τίτλο του βιβλίου σας από μια επισ...

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του David Mitchell «Utopia avenue» (μτφρ. Μαρία Ξυλούρη, εκδ. Μεταίχμιο). Στην κεντρική εικόνα, ο David Bowie σε ιδιωτικό πάρτι στο Λος Άντζελες το 1971.

Του Διονύση Μαρίνου

Κιθαριστικά ριφ που κυλούν σαν διαμαντόπετρες. Μπασιστικά π...

«Μάντρα, Μάντρα, τι μαγειρεύεις;», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου (κριτική)

«Μάντρα, Μάντρα, τι μαγειρεύεις;», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου (κριτική)

Για την εικονογραφημένη παραμυθική ιστορία «Μάντρα, Μάντρα τι μαγειρεύεις», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου, σε εικονογράφηση Αιμιλίας Κονταίου που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ελληνοεκδοτική.

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ένα μεγάλ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ