othon nikolaidis gothic stories

Για την ανθολογία «Γοτθικές Ιστορίες από Μοντέρνες Συγγραφείς» (μτφρ. Αγγέλα Γαβρίλη, Μαρία Γιακανίκη, Ειρήνη Μαντά, Αργυρώ Μαντόγλου, Μαριάννα Παπουτσοπούλου, Έφη Φρυδά, εκδ. Ars Nocturna).

Της Διώνης Δημητριάδου

Την ενδιαφέρουσα άποψη για τη Γοτθική Λογοτεχνία μεταφέρει η Μαρία Γιακανίκη στην πολύ κατατοπιστική της Εισαγωγή στις Γοτθικές Ιστορίες από μοντέρνες συγγραφείς: «[…] η γοτθική λογοτεχνία θεωρείται από τη σύγχρονη κριτική ως ένα είδος που διαχρονικά εξερευνά τη “σκοτεινή” και αθέατη πλευρά του ανθρώπινου ψυχισμού, αλλά και που ασκεί κριτική στα κοινωνικά στερεότυπα της εκάστοτε εποχής, συχνά αποκτώντας έναν ριζοσπαστικό χαρακτήρα». (Fred Botting, Gothic)

Συχνά η λογοτεχνία του υπερφυσικού συμβάδιζε με κοινωνικές αναστατώσεις (κυρίως στον 18o αιώνα), προβληματίζοντας τους αναγνώστες ως προς τον βαθμό που αυτοί θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν την ανατροπή των παλαιών δομών. Έτσι, μέσω της γραφής, το κοινωνικό τραύμα έβρισκε τη λογοτεχνική του, τη μυθοπλαστική μορφή και γινόταν περισσότερο αντιμετωπίσιμο.

Ενδιαφέρουσα πράγματι η άποψη για τη λογοτεχνία του υπερφυσικού που, εκτός από τη συγκινησιακή φόρτιση του αναγνώστη όταν αυτός συναντιέται με τον τρόμο της αφήγησης, έχει να προσφέρει το δικό της βάρος στον κοινωνικό χαρακτήρα της λογοτεχνίας, στην αποτύπωση κάθε φορά της κοινωνικής εκείνης συνιστώσας που διαφοροποιείται από τον συρμό και προτείνει μια εναλλακτική οπτική στις καταστάσεις και στις νοοτροπίες. Συχνά η λογοτεχνία του υπερφυσικού συμβάδιζε με κοινωνικές αναστατώσεις (κυρίως στον 18o αιώνα), προβληματίζοντας τους αναγνώστες ως προς τον βαθμό που αυτοί θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν την ανατροπή των παλαιών δομών. Έτσι, μέσω της γραφής, το κοινωνικό τραύμα έβρισκε τη λογοτεχνική του, τη μυθοπλαστική μορφή και γινόταν περισσότερο αντιμετωπίσιμο. Αυτό θα ήταν εφικτό, ακόμη κι αν δεχθούμε την έτσι κι αλλιώς εκτονωτική δράση του τρόμου στην ψυχολογία του ανθρώπου όχι τόσο από την επιφανειακή αντίδραση στις φρικιαστικές σκηνές αλλά από τη συνειδητοποίηση του ένδον ευρισκομένου τέρατος που δυνάμει ελλοχεύει πίσω από τα αγαθά προσωπεία. Στην αυγή του 20ού αιώνα, εποχή συγκρούσεων και μιας διευρυμένης αμφισβήτησης των στερεοτύπων σε όλους τους τομείς της ζωής, ο μοντερνισμός ως γενικότερη θεωρία άγγιξε και τη λογοτεχνία του φανταστικού, προωθώντας τις νέες ιδέες και αμφισβητώντας τα παραδοσιακά σχήματα.

Οι γυναίκες συγγραφείς ήταν αυτές που, πέρα από τη δημιουργία ενός σκηνικού τρόμου, θέλησαν να σχολιάσουν με έναν έμμεσο τρόπο, συνήθη στη λογοτεχνία, τις συνθήκες της ζωής που απαιτούσαν αλλαγή, για παράδειγμα τις προσχηματικές σχέσεις που συντηρούσαν τον θεσμό του γάμου ή την ανισότητα των δύο φύλων στις διαπροσωπικές και στις κοινωνικές σχέσεις. Στον τόμο με τις Γοτθικές Ιστορίες ανθολογούνται διηγήματα από δεκαέξι γυναίκες συγγραφείς του 20ού αιώνα που χρονολογούνται από το μεταίχμιο της βικτοριανής και της μοντέρνας εποχής (η πρώτη ιστορία δημοσιεύθηκε το 1895) και φθάνουν μέχρι τη δεκαετία του ’50. Συγκεκριμένα έχουμε, σε χρονολογική σειρά πρώτης δημοσίευσης, διηγήματα των: Violet Hunt, Virginia Woolf, Edna W. Underwood, Olivia H. Dunbar, Henrietta D. Everett, Ellen Glasgow, Agatha Christie, May Sinclair, Cynthia Asquith, Edith Wharton, Daphne du Maurier, Marjorie Bowen, D.K. Broster, Elizabeth Bowen, Shirley Jackson, Karen Blixen. Η μετάφραση έγινε από επίσης γυναίκες μεταφράστριες: Αγγέλα Γαβρίλη, Μαρία Γιακανίκη, Ειρήνη Μαντά, Αργυρώ Μαντόγλου, Μαριάννα Παπουτσοπούλου, Έφη Φρυδά.

Τα θέματα που απασχολούν τις συγγραφείς ποικίλλουν ως προς τον τρόπο που κινητοποιούν το αίσθημα του τρόμου: νεκρανάσταση, μυστηριακή βίωση διπλής ταυτότητας, θανάτωση/απαθανάτιση μέσω της τέχνης, εμφανίσεις φαντασμάτων, ανεξήγητες παρουσίες, ψυχικά νοσήματα, ανάκληση πνευμάτων, στοιχειωμένοι χώροι, βαμπιρικές παρουσίες, υπερφυσικές ανεξέλεγκτες δυνάμεις, διαισθητικές ικανότητες, παράξενες μεταμορφώσεις, επιστροφή από τον Άλλο Κόσμο, οπτασίες κλπ. Μέσα, ωστόσο, σ’ αυτή τη θεματική και πίσω από την εστίαση στο υπερφυσικό και το τρομακτικό, βλέπουμε και την τοποθέτηση στα προβλήματα (προσωπικά και κοινωνικά), η μνεία των οποίων αποτυπώνει και την αλλαγή της εποχής: συναισθηματική αποξένωση των ανθρώπων, ισοπέδωση της προσωπικότητας της γυναίκας, αντίδραση στα κυρίαρχα πρότυπα καταξίωσης, αξιακή αποσύνθεση της κοινωνίας, εισχώρηση των ψυχαναλυτικών θεωριών στη μυθοπλασία, αμφισβήτηση του παραδοσιακού μοτίβου της ασφαλούς έγγαμης ζωής, στροφή του ενδιαφέροντος στην παιδική ψυχολογία, επίδραση του πολέμου στην ψυχολογία των ανθρώπων, τρομακτική δράση του συλλογικού υποσυνειδήτου, ψυχολογία της μάζας κλπ.

Μέσα, ωστόσο, σ’ αυτή τη θεματική και πίσω από την εστίαση στο υπερφυσικό και το τρομακτικό, βλέπουμε και την τοποθέτηση στα προβλήματα (προσωπικά και κοινωνικά), η μνεία των οποίων αποτυπώνει και την αλλαγή της εποχής.

Είναι, νομίζω, αξιοπρόσεκτο το γεγονός πως όλα τα παραπάνω δεν αναλύονται μέσα στο εύρος μιας μεγάλης αφήγησης, ενός μυθιστορήματος δηλαδή, αλλά χωρούν στη μικρή φόρμα του διηγήματος. Και αν για το θέμα της πρόκλησης του τρόμου από το υπερφυσικό στοιχείο αρκεί (όπως έχει αποδειχθεί από τους μεγάλους μάστορες της γραφής) το ελάχιστο σε έκταση διήγημα, δεν θα λέγαμε ότι το ίδιο εύκολα ισχύει αυτό και για τον σχολιασμό (άμεσο ή έμμεσο) των κοινωνικών προβλημάτων. Εκεί απαιτείται η τέχνη της γραφής από τη μια αλλά και η ευρύτητα του πνεύματος από την άλλη, ώστε να προλάβει μέσα στη μικρή φόρμα να γίνει αντιληπτή η διάθεση του γράφοντος να θίξει τα κακώς κείμενα. Εύστοχη, επομένως, η επιλογή της συγκεκριμένης έκδοσης να ανθολογήσει από τις σύντομες γραφές των συγγραφέων.

Μιλώντας για την έκδοση, θα πρέπει να αναφερθεί η αρτιότητα και η αισθητική του βιβλίου. Με την εμπεριστατωμένη της Εισαγωγή η Μαρία Γιακανίκη (η οποία μεταφράζει και μερικά από τα διηγήματα) μας εισάγει στον κόσμο του υπερφυσικού στη λογοτεχνία, μας δίνει πληροφορίες για τις συγγραφείς και το έργο τους, για την υπόθεση των διηγημάτων που ανθολογούνται, παραθέτοντας ταυτόχρονα και ικανή βιβλιογραφία. Αισθητικά η έκδοση μας χαρίζει ένα ατμοσφαιρικό εξώφυλλο (με εικαστικό του Όθωνα Νικολαΐδη και δημιουργικό του Βίκτωρα Μελίστα) και εισαγωγικά στο κάθε διήγημα από έναν πίνακα ζωγραφικής, που δημιουργεί την κατάλληλη είσοδο στο κείμενο. Η προσεγμένη σελιδοποίηση οφείλεται στην Τέτη Σώλου.

Και ένα τελευταίο σχόλιο το οποίο αφορά τις μεταφράσεις των διηγημάτων. Είναι μία συλλογική έκδοση και σαν τέτοια στεγάζει μέσα της διαφορετικές μεταφραστικές γραφές/απόψεις. Θεωρώ πως αυτό συνιστά πλούτο αναγνωστικό που προσθέτει ακόμη ένα συν στη συγκεκριμένη έκδοση. Στην πρόσληψη της ξένης λογοτεχνίας μετράει πολύ η απόδοση από τον μεταφραστή για την ανάδειξη του έργου. Μια άστοχη απόδοση καταδικάζει το έργο στην αφάνεια, μια προσεγμένη και (κυρίως) εμπνευσμένη αναδεικνύει την αξία του και το εμπλουτίζει. Εδώ, λοιπόν, έμπειρες μεταφράστριες αναμετρώνται με τις πρωτότυπες γραφές και κερδίζουν το στοίχημα: δεκαέξι αξιοδιάβαστες ιστορίες, που θα συγκινήσουν κάθε αναγνώστη-φίλο της λογοτεχνίας του υπερφυσικού.

* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας. Τελευταίο της βιβλίο, το μυθιστόρημα «Ο βιωμένος χρόνος» (εκδ. ΑΩ).

altΓοτθικές Ιστορίες
Από Μοντέρνες Συγγραφείς
Μτφρ. Αγγέλα Γαβρίλη, Μαρία Γιακανίκη, Ειρήνη Μαντά, Αργυρώ Μαντόγλου, Μαριάννα Παπουτσοπούλου, Έφη Φρυδά
Ανθολόγηση, επιμέλεια, εισαγωγή Μαρία Γιακανίκη
Ars Nocturna 2018
Σελ. 364, τιμή εκδότη €16,96

alt

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Santiago Roncagliolo «Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου, εκδ. Καστανιώτη).

Του Διονύση Μαρίνου

Το 2021, έπειτα από τρία χρόνια εργώδους προσπάθειας και αναγκαίας κατάδυσης στο σκότος, η περιβ...

«Ο τρελός του βασιλιά» του Μαχί Μπινμπίν (κριτική)

«Ο τρελός του βασιλιά» του Μαχί Μπινμπίν (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Mahi Binebine «Ο τρελός του βασιλιά» (μτφρ. Έλγκα Καββαδία, εκδ. Άγρα).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Υπάρχει περίπτωση μια δουλεία να είναι συναινετική ή ένα βασιλικό παλάτι, να είναι τρομακτικό και ταυτόχρονα μαγευτικό;...

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Antonio Skarmeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Κλειδάριθμος), στο οποίο βασίστηκε και η εξαιρετικά επιτυχημένη ταινία «Ο ταχυδρόμος» (1994) του Μάικλ Ράντφορντ.

Της Λεύκης Σαραντινού

Μια καλή ματ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Santiago Roncagliolo «Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου, εκδ. Καστανιώτη).

Του Διονύση Μαρίνου

Το 2021, έπειτα από τρία χρόνια εργώδους προσπάθειας και αναγκαίας κατάδυσης στο σκότος, η περιβ...

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Σε μια σεμνή μα συγκινησιακά φορτισμένη εκδήλωση, ο Δήμος Χανίων τίμησε τη Χανιώτισσα συγγραφέα, Μάρω Δούκα, για την προσφορά της στις Τέχνες, τα Γράμματα και την ανάδειξη της Ιστορίας του τόπου. Στη φωτογραφία, ο Δήμαρχος Χανίων Παναγιώτης Σημανδηράκης καθώς αποδίδει το μετάλλιο της πόλης στη συγγραφέα.

...
Ο Ιούνιος εντός και εκτός φεστιβάλ: οι 5 παραστάσεις που ξεχώρισαν

Ο Ιούνιος εντός και εκτός φεστιβάλ: οι 5 παραστάσεις που ξεχώρισαν

Ο Ιούνιος χαρακτηρίστηκε από πληθώρα παραστάσεων εντός και εκτός του Φεστιβάλ Αθηνών, με τις περισσότερες να χαρακτηρίζονται ως απογοητευτικές. Παρόλα αυτά, πέντε παραστάσεις ξεχώρισαν.

Του Νίκου Ξένιου

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Από την πληθώρα των νέων εκδόσεων μεταφρασμένων αστυνομικών βιβλίων ξεχωρίσαμε εννέα. Σας τα παρουσιάζουμε. 

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Μήπως το κατασκοπικό εξελίσσεται στο νέο συναρπαστικό θρίλερ; Εννέα –κλασικά και σύγχρονα– αστυνομικά μυθιστορήμ...

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ