alt

Για τις ανθολογίες διηγημάτων του Γκυ Ντε Μωπασάν «Οι αυτόχειρες» (μτφρ. Γιώργος Ξενάριος, εκδ. Κέδρος) και «Η νεκρή και άλλες ιστορίες» (μτφρ. Αγγέλα Γαβρίλη, Ars Nocturna).

Του Γιώργου Λαμπράκου

Δεν πρέπει να υπάρχουν πράξεις που να φέρουν περισσότερη οδύνη, και συγχρόνως να προκαλούν απορία, από την αυτοχειρία. Πώς έφτασε σε αυτό το σημείο; Και γιατί; Τι μπορεί να σκεφτόταν εκείνη ακριβώς τη στιγμή; Και τι σκεφτόταν το προηγούμενο χρονικό διάστημα; Πώς θα το αντιμετωπίσουν οι αγαπημένοι του/της; Και τι θα σκεφτούν και θα νιώσουν για το τι σκεφτόταν και τι ένιωθε; Άφησε κάτι πίσω για να βγει κάποιο συμπέρασμα; Τα σχετικά ερωτήματα πολλαπλασιάζονται χωρίς διαφαινόμενο τέλος και οι απαντήσεις δεν είναι καθόλου εύκολες, ούτε με την έννοια της ψυχικής αντιμετώπισης, ούτε με την έννοια της επιστημονικής αιτιολόγησης. Ένας λογοτέχνης που θέλει να δικαιώνεται το όνομά του πρέπει πρωτίστως να είναι μεγάλος ψυχολόγος, να φανερώνει τις ψυχοσωματικές επιπτώσεις των ανθρώπινων πράξεων, αλλά και να προκαταλαμβάνει, έχοντας συλλάβει διαισθητικά, τις ορμές της ανθρώπινης φύσης τις οποίες η επιστήμη θα έρθει για να αναγάγει σε κανονικότητες.  

Με γλώσσα απλή και διαυγή, και με την ικανότητα να στήνει μια πληρέστατη ιστορία μέσα σε λίγες μόλις σελίδες, ο Μωπασάν συγκινεί χωρίς φτηνούς μελοδραματισμούς και συγκλονίζει χωρίς περιττές οιμωγές.

Ο Γκυ ντε Μωπασάν (1850-1893) υπήρξε ένας τέτοιος ψυχογράφος, ένας διορατικός παρατηρητής και ανατόμος της εξωτερικής δράσης και των εσωτερικών αντανακλάσεών της, προπάντων ένας αριστοτέχνης της αφήγησης. Αυτό φαίνεται στα διηγήματά του, για πολλά από τα οποία θεωρείται δικαίως κορυφή, και οπωσδήποτε στα οκτώ διηγήματα της φροντισμένης ανθολογίας Οι αυτόχειρες (εκδ. Κέδρος) σε μετάφραση του Γιώργου Ξενάριου. Οι απλοί, σημαίνοντες τίτλοι («Η πλανεύτρα», «Αυτοχειρίες», «Ο τυφλός», «Η τρελή», «Περίπατος», «Στον ελαιώνα», «Ο μικρός», «Ο δειλός») δίνουν τον υφολογικό τόνο για αυτά που μας περιμένουν. 

Είναι η εποχή του ρεαλισμού και του νατουραλισμού στην ευρωπαϊκή πεζογραφία, και ο Μωπασάν έχει εστιάσει, όπως οι άμεσοι προκάτοχοί του, σε καθημερινούς ανθρώπους ως μυθοπλαστικούς ήρωες/αντιήρωες. Με γλώσσα απλή και διαυγή, και με την ικανότητα να στήνει μια πληρέστατη ιστορία μέσα σε λίγες μόλις σελίδες, ο Μωπασάν συγκινεί χωρίς φτηνούς μελοδραματισμούς και συγκλονίζει χωρίς περιττές οιμωγές. Οι ιστορίες του γράφτηκαν τη δεκαετία του 1880 και ξαφνιάζουν με το πόσο σύγχρονές μας φαίνονται, η δε πείρα του ως χρονογράφου συνέβαλε στη μέγιστη αληθοφάνειά τους. Ο συγγραφέας ανατέμνει τους χαρακτήρες αλλά με τη δέουσα αποστασιοποίηση, την οποία έχει ανάγκη ένας ψυχολόγος (λογοτέχνης ή επιστήμονας) εάν θέλει να διαγνώσει ένα φαινόμενο. Εδώ δεν έχουμε το οξύτατο υπαρξιακό δράμα ενός Ντοστογιέβσκι, αλλά την πιο αμέτοχη ματιά ενός Φλομπέρ, που υπήρξε και ο μέντοράς του. Οι μελαγχολικές ιστορίες του, ενίοτε σπαρακτικές μα και ανελέητες, αφήνουν να διαφανεί μια μαύρη ειρωνεία για την κοινή μας μοίρα, την «ανθρώπινη κωμωδία». Εξάλλου, το απονενοημένο διάβημα είναι τραγικό από μόνο του και δεν χρειάζεται από τον συγγραφέα καμία επιπρόσθετη τραγικοποίηση. 

Οι χαρακτήρες του προέρχονται από όλο το κοινωνικό και οικονομικό φάσμα: υπάρχουν περιθωριακοί και απόκληροι, αλλά και αριστοκράτες, και φυσικά εκπρόσωποι της αναδυόμενης μικρομεσαίας τάξης.

Η αυτοχειρία, όπως δείχνει ο Μωπασάν, είναι ένα ζήτημα που μπορεί να αγγίξει τον καθέναν – όχι μόνο συναισθηματικά, αλλά και στην πράξη. Αστόχαστες αιτιοκρατίες του τύπου «Αυτοκτόνησε εξαιτίας της οικονομικής κρίσης» (ωσάν ο περίγυρος του αυτόχειρα να μην πλήττεται εξίσου, αν όχι περισσότερο, από αυτήν) δεν υπάρχουν εδώ: λόγοι δίνονται πολλοί και διάφοροι, και η όποια αναγωγή τους χρειάζεται προσοχή. Η αυτοχειρία, όπως κάθε ψυχικό φαινόμενο, δεν γνωρίζει φύλο, φυλή, τάξη κ.λπ.: καθένας μπορεί να διαγράψει τον εαυτό του αυτοβούλως από τη ζωή και για τον οποιονδήποτε λόγο τού φανεί αρκετός – εάν για τον αυτόχειρα ο λόγος αρκεί, ό,τι και να λένε οι υπόλοιποι περισσεύει. Ο συγγραφέας, μέσω του αφηγητή, το δηλώνει: το γράμμα του αυτόχειρα, λέει («Αυτοχειρίες»), «δεν κρύβει κάποιο από τα μεγάλα δράματα που ο κόσμος ψάχνει πάντα να βρει πίσω από τέτοιες απεγνωσμένες πράξεις, αλλά δείχνει πώς φθείρουν αργά-αργά τη ζωή τα μικρά καθημερινά προβλήματα…» Το πιο σημαντικό; Ο Μωπασάν κατανοεί και με τις δύο σημασίες: καταλαβαίνει και συμπάσχει. 

Οι χαρακτήρες του προέρχονται από όλο το κοινωνικό και οικονομικό φάσμα: υπάρχουν περιθωριακοί και απόκληροι, αλλά και αριστοκράτες, και φυσικά εκπρόσωποι της αναδυόμενης μικρομεσαίας τάξης. Αιτίες και λόγοι για την αυτοχειρία αναφέρονται πολλοί: τρέλα, μοναξιά, πόνος, εξευτελισμός, δειλία, πλήξη, κ.ά., ενώ το μοτίβο του παιδιού από αβέβαιο πατέρα δίνει το έναυσμα για ακραίες συμπεριφορές (όπως στο εκτενέστερο και συγκλονιστικότερο διήγημα του τόμου, «Στον ελαιώνα»). Ακόμα και η καθημερινή επανάληψη μπορεί να τρελάνει έναν άνθρωπο: «οι τελευταίες μέρες του ήταν ίδιες κι απαράλλακτες με τις πρώτες, χωρίς τίποτα μπροστά του, χωρίς τίποτα πίσω του, τίποτα γύρω του, τίποτα μέσα στην καρδιά του, τίποτα πουθενά» («Περίπατος»). Το βαρύ θέμα, πάντως, ας μην τρομάζει: μπορεί κανείς –μοιάζει παράδοξο, αλλά ισχύει– να βγει δυναμωμένος από την ανάγνωση αυτών των ιστοριών. 

alt
Γκραβούρα του Guy de Maupassant, όπως δημοσιεύθηκε στη γαλλική εφημερίδα Le Petit Parisien, 1892. © Ιδιωτική Συλλογή

«Με τα κείμενά του για την αυτοκτονία ο Μωπασάν πραγματώνει ένα κρίσιμο κομμάτι του αφηγηματικού σχεδίου του: αποθεώνει το ρόλο του συγγραφέα ως ψυχολόγου και παράλληλα υλοποιεί τη σχεδόν ισόβια εμμονή του: τη λογοτεχνική μελέτη του θανάτου». Γιώργος Ξενάριος

Όπως επισημαίνει ο Ξενάριος στο Επίμετρό του: «Η θανατολογία του Μωπασάν πατάει με το ένα πόδι στον κόσμο που πλάθει η σκοτεινιασμένη ψυχή του και με το άλλο στο συγγραφικό του πρόγραμμα, το οποίο περιλαμβάνει την κατάδυσή του στον ζοφερό κόσμο του ανθρώπου και την καταγραφή όσων συμβαίνουν στις βαθύτερες ζώνες της ανθρώπινης συνείδησης. Με τα κείμενά του για την αυτοκτονία ο Μωπασάν πραγματώνει ένα κρίσιμο κομμάτι του αφηγηματικού σχεδίου του: αποθεώνει το ρόλο του συγγραφέα ως ψυχολόγου και παράλληλα υλοποιεί τη σχεδόν ισόβια εμμονή του: τη λογοτεχνική μελέτη του θανάτου». 

Η εν λόγω εμμονή του Μωπασάν, ο οποίος ήταν συφιλιδικός και έκανε αποτυχημένη απόπειρα αυτοκτονίας την Πρωτοχρονιά του 1892 (εντέλει κλείστηκε σε κλινική και πέθανε ενάμιση χρόνο αργότερα, έχοντας δει τον φρενοβλαβή αδερφό του να πεθαίνει σε άσυλο λίγα χρόνια νωρίτερα), γίνεται πασίδηλη σε άλλη μία φροντισμένη ανθολογία (Η Νεκρή και άλλες ιστορίες, μτφρ. Αγγέλα Γαβρίλη, Ars Nocturna) με έξι δυνατές ιστορίες του όπου το θέμα του θανάτου μελετάται κυρίως στο πλαίσιο του υπερφυσικού, αλλά ενός υπερφυσικού που κατά κανόνα ανάγεται στο (ή εξηγείται ως) φυσικό. Οι χαρακτήρες έρχονται αντιμέτωποι με ακατανόητα μυστήρια και τρομερούς εφιάλτες (Άραγε η ζωντανή γυναίκα είναι μια οριακή παραίσθηση ή ένα αληθινό φάντασμα; Άραγε ο διάβολος είναι μια μεταφυσική ύπαρξη ή απλώς ο στενότερος συγγενής μας;) που τους φτάνουν στα όριά τους. 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΑΜΠΡΑΚΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.
Τελευταίο του βιβλίο, το λογοτεχνικό δοκίμιο «Τσαρλς Μπουκόβσκι – Ο κυνικός Κυνικός (εκδ. Γαβριηλίδης).

 Στην κεντρική εικόνα, λεπτομέρεια του εξωφύλλου ενός γαλλικού graphic novel, βασισμένο στους Αυτόχειρες του Μωπασάν.


Αποσπάσματα από τα βιβλία

«Πόσο τους καταλαβαίνω! Αδύναμοι, χτυπημένοι από τη μοίρα, έχοντας χάσει τα αγαπημένα τους πρόσωπα, έχοντας ξυπνήσει από το όνειρο μιας αργοπορημένης ανταμοιβής, χωρίς την αυταπάτη μιας μέλλουσας ζωής όπου επιτέλους ο Θεός, ύστερα από μια περίοδο μεγάλης σκληρότητας, θα έδειχνε τη δικαιοσύνη Του, έχοντας απομυθοποιήσει την αναζήτηση της ευτυχίας, τα έχουν βαρεθεί όλα και θέλουν να βάλουν τέλος σ’ αυτή τη δίχως αναπαμό τραγωδία, σ’ αυτή την ταπεινωτική κωμωδία. 

Αυτοχειρία! Η δύναμη αυτών που έχουν χάσει κάθε δύναμη, η ελπίδα αυτών που δεν ελπίζουν πια, η ύψιστη πράξη θάρρους των ηττημένων! Μάλιστα, σ’ αυτή τη ζωή υπάρχει τουλάχιστον μία πόρτα που μπορείς πάντα να την ανοίξεις και να βρεθείς στην άλλη πλευρά. Η φύση μάς λυπήθηκε και δεν μας στέρησε αυτή τη δυνατότητα. Οι απελπισμένοι την ευχαριστούν!» (Οι αυτόχειρες)

«Ο γιατρός άνοιξε ένα ντουλάπι γεμάτο με φιαλίδια και εργαλεία και μου έριξε πάνω από το γραφείο του μία πλεξίδα από μακριά ξανθά μαλλιά, που πέταξε προς το μέρος μου σαν ένα χρυσό πουλί.

Ανατρίχιασα νιώθοντας στα χέρια μου την απαλή και ανάλαφρη αίσθησή της. Κι έμεινα έτσι, με την καρδιά μου να χτυπά από απέχθεια και πόθο· απέχθεια από την επαφή με ένα αντικείμενο εγκληματικό και απαγορευμένο και πόθο από τον πειρασμό για ένα πράγμα νοσηρό και μυστηριώδες.

Κι ο γιατρός κατέληξε, ανασηκώνοντας τους ώμους: "Ο ανθρώπινος νους είναι ικανός για όλα"». (Η Νεκρή και άλλες ιστορίες)


altΟι αυτόχειρες
Γκυ Ντε Μωπασάν
Μτφρ. Γιώργος Ξενάριος
Κέδρος 2018
Σελ. 128, τιμή εκδότη €12,00

alt

 

 

 

altΗ νεκρή και άλλες ιστορίες
Guy de Maupassant
Μτφρ. Αγγέλα Γαβριήλ
Ars Nocturna 2017
Σελ. 82, τιμή εκδότη €5,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ GUY DE MAUPASSANT


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Για τη συλλογή διηγημάτων της María Fernanda Ampuero «Κοκορομαχία» (μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη, εκδ. Σκαρίφημα). Φωτογραφία: Rinaldo Wurglitsch, σε ανάρτηση του Borgen Project για το Human Trafficking στο Εκουαδόρ.

Του Διονύση Μαρίνου

Σ...

Οι εμπρηστές, της Ρ.Ο. Κουόν: Εξαιρετική θεματική, αδιέξοδη διαχείριση

Οι εμπρηστές, της Ρ.Ο. Κουόν: Εξαιρετική θεματική, αδιέξοδη διαχείριση

Για το μυθιστόρημα της Ρ.Ο. Κουόν «Οι εμπρηστές» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, η συγγραφέας. 

Του Νίκου Ξένιου

Δέκα χρόνια συγγραφικού μόχθου χρειάστηκαν μέχρι να δημοσιεύσει η κορεατικής ...

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Για το μυθιστόρημα του Πάβο Μάτσιν «Η ντίσκο του Γκόγκολ» (μτφρ. Τέσυ Μπάιλα, εκδ. Βακχικόν).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Επιστημονική φαντασία ή μαγικός ρεαλισμός; Δυστοπία ή αλληγορία; Παραμύθι ή προφητεία; Ή μήπως όλα αυτά μαζί; Πόση τόλμη, πρωτοτυπία, ευρηματικότητα και φαντασία πρ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Δε μ’ αρέσει η βροχή, της Τασούλας Τσιλιμένη (κριτική)

Δε μ’ αρέσει η βροχή, της Τασούλας Τσιλιμένη (κριτική)

Για το εικονογραφημένο βιβλίο της Τασούλας Τσιλιμένη «Δε μ’ αρέσει η βροχή!» (εικονογράφηση Βασίλης Παπατσαρούχας, εκδ. Διάπλους).

Του Ανδρέα Καρακίτσιου

Η Τασούλα Τσιλιμένη είναι καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, όπου διδάσκει τις κλασικές θεματι...

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Στην Λουΐζα Παπαλοΐζου για το μυθιστόρημά της «Το Βουνί» (εκδ. Το Ροδακιό) και τον Ρήσο Χαρίση για την ποιητική συλλογή του «Θάλασσα εσωτερικού χώρου» (εκδ. Κίχλη) απονέμονται τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου για την βιβλιοπαραγωγή του 2020. Όλα τα βραβεία σε όλες τις κατηγορίες.

Επιμέλεια: Book...

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Επιβιβαζόμαστε με τον Lasha Bugadze στο «Λογοτεχνία Εξπρές». Μια συζήτηση με τον Γεωργιανό συγγραφέα με αφορμή την πρώτη έκδοση βιβλίου του στα ελληνικά.

Της Αγγελικής Δημοπούλου

Τι νομίζετε ότι μπορεί να συμβεί όταν Γερμανοί συγκεντρώνουν 100 αλλόγλωσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ