alt

Για το μυθιστόρημα του Bernhard Schlink, «Όλγα» (μτφρ. Απόστολος Στραγαλινός, εκδ. Κριτική).

Του Νίκου Ξένιου

Ο Μπέρνχαρντ Σλινκ, ο συγγραφέας του Διαβάζοντας στη Χάννα, βάζει την ηρωίδα του Όλγα να διανύει τη χρονική απόσταση από τον γαλλογερμανικό Πόλεμο του 1871 έως τις μέρες μας. Η «Όλγα» κυκλοφορεί σε άψογη μετάφραση Απόστολου Στραγαλινού από τις εκδόσεις Κριτική. 

Τι έβλεπε ο Χέρμπερτ στην Όλγα 

Ο έρωτάς τους γεννήθηκε σαν πυροτέχνημα και ένα σωρό εμπόδια στάθηκαν ανάμεσά τους: οι σπουδές, η δουλειά του Χέρμπερτ στη φρουρά και της Όλγας στο σχολείο, η τοποθέτηση του Χέρμπερτ στη Γερμανική Νοτιοδυτική Αφρική και η μετάθεση της Όλγας στην Ανατολική Πρωσία.

Η ιστορία της Όλγας ξεκινά από τη σύντομη περίοδο όπου η Ολγα έζησε μαζί με τον Χέρμπερτ και καλύπτει την ατελείωτη περίοδο της μοναξιάς της. Η Όλγα έχει γαλουχηθεί με τα δράματα του Σίλερ, με την Πατριωτική Ιστορία της Πρωσίας του Ζέγκερτ, με τα ποιήματα του Γκαίτε και του Χάινε (Όλγα, σελ. 27). Στις σκιές των δέντρων του δάσους συναντιόταν με τον Χέρμπερτ Σρέντερ, που στο πρόσωπό της έβλεπε τη γυναίκα της ζωής του. Τα δυο παιδιά μεγάλωσαν τελείως διαφορετικά και ανήκαν σε διαφορετική κοινωνική τάξη. 

Ο Χέρμπερτ είχε μεγαλώσει με κυνήγι, σκοποβολή, ιππασία και τρέξιμο. Σταδιακά άρχισε να υποστηρίζει, ήδη από την εφηβική ηλικία, πως ήταν άθεος και πραγματιστής.  Η στοχοθεσία της αγωγής των δύο παιδιών ήταν τελείως διαφορετική. Ο έρωτάς τους γεννήθηκε σαν πυροτέχνημα και ένα σωρό εμπόδια στάθηκαν ανάμεσά τους: οι σπουδές, η δουλειά του Χέρμπερτ στη φρουρά και της Όλγας στο σχολείο, η τοποθέτηση του Χέρμπερτ στη Γερμανική Νοτιοδυτική Αφρική και η μετάθεση της Όλγας στην Ανατολική Πρωσία. Η αποικιοκρατική εποχή της Γερμανίας βρισκόταν στο απόγειό της. Η σχέση των δύο νέων για ένα μεγάλο διάστημα διεξαγόταν μέσω αλληλογραφίας. Σταδιακά ο Χέρμπερτ τής έγραφε όλο και πιο μεγαλόστομες επιστολές, όπου διαγραφόταν η αγάπη του για το τοπίο και το κλίμα της Αφρικής, για τις μετακινήσεις με το τρένο, για την προοπτική συντριβής των «κουρελιάρηδων μαύρων», για τη «φυσική» ανωτερότητα της γερμανικής φυλής. Όταν ξαναγύρισε στη Γερμανία δεν τον χωρούσε ο τόπος, και η Όλγα, υποψιαζόμενη τη γενοκτονία της Αφρικής, τον αντιμετώπισε με καχυποψία και μια σειρά ενστάσεων: «Γιατί τα βάζεις με τους ανθρώπους; Χωρίς αυτούς τι να την κάνεις την απεραντοσύνη;»

Ακολούθησε η μετανάστευση του Χέρμπερτ στην Αργεντινή και η επιστροφή του συνέπεσε με την άνοδο του Μπίσμαρκ στην εξουσία. «Το αγόρι από την Πομερανία υπερεκτίμησε τον εαυτό του» (Όλγα, σελ. 103). Η αναζήτηση της «απεραντοσύνης» οδήγησε τον Χέρμπερτ στη Βραζιλία, στη χερσόνησο Κόλα, στη Σιβηρία και στη χερσόνησο Καμτσιάτκα, ενώ άρχισε να σχηματοποιείται το σχέδιό του για τον Αρκτικό κύκλο και το πέρασμα προς τον πόλο. Η Όλγα εξακολούθησε να έχει αντιρρήσεις: «Όχι, όχι "εμείς οι Γερμανοί"! Εσύ τι γυρεύεις εκεί;»

«Και διηγώντας τα να κλαις...»

H Όλγα απογοητεύεται από τη συνεχή απουσία του αγαπημένου της, ενώ στη βαθύτερη συνειδησιακή της συγκρότηση παραμένει αμετανόητη σοσιαλδημοκράτισσα. Βλέπει μαύρα σύννεφα στον ορίζοντα του μέλλοντος, χωρίς να μπορεί να αποτρέψει τη θύελλα του ανερχόμενου αυταρχισμού, του ακραίου εθνικισμού, του ναζισμού και της βίας που επέλαυνε.

Ποια γυναίκα είναι αυτή που δέχτηκε τη μεγαλομανία και υπεροψία του αγαπημένου της και ερωτεύτηκε ένα τέτοιον άντρα; Η διαγραφή της μυθιστορηματικής περσόνας της Όλγας σχετίζεται ευθέως με την ιστορική προσωπικότητα του Χέρμπερτ Σρέντερ Στραντζ. Ο αληθινός Χέρμπερτ Σρέντερ Στραντζ γεννήθηκε στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα στη Δυτική Πρωσία και υπηρέτησε στον γερμανικό στρατό της νοτιοδυτικής Αφρικής. Το 1912 έθεσε ως στόχο του την ανακάλυψη του Νοτιοανατολικού Περάσματος στη χερσόνησο Κόλα της Ρωσίας, με το καράβι «Herzog Ernst», αλλά η πρώτη απόπειρα αναχαιτίστηκε από ένα παγόβουνο και ο Στραντζ με οκτώ από τους δεκαπέντε συντρόφους του χάθηκαν στο χάος της παγωμένης Ανταρκτικής. Η υιοθέτηση ενός υψηλού και, φυσικά, εμμονικού στόχου («της ανθρωπότητας τον τολμηρό αγώνα υπηρετώντας», λέει χαρακτηριστικά το αυτοσχέδιο ποίημα του Χέρμπερτ) παρουσιάζεται εδώ ως παγίδα στην ελευθερία της ανθρώπινης αντίληψης, ως στοιχείο που αναχαιτίζει την πρόοδο, «σαν η Αρκτική να ήταν ένα αποτυχημένο αστείο» (Όλγα, σελ. 98).

Η ονειροπόληση του μεγαλείου είναι το γερμανικό ιδιοσυγκρασιακό γνώρισμα που διακρίνει τον μυθιστορηματικό Χέρμπερτ, και το ίδιο μεγαλοϊδεατικό σύνδρομο κατατρύχει και την προσγειωμένη ηρωίδα του Σλινκ: η Όλγα απογοητεύεται από τη συνεχή απουσία του αγαπημένου της, ενώ στη βαθύτερη συνειδησιακή της συγκρότηση παραμένει αμετανόητη σοσιαλδημοκράτισσα. Βλέπει μαύρα σύννεφα στον ορίζοντα του μέλλοντος, χωρίς να μπορεί να αποτρέψει τη θύελλα του ανερχόμενου αυταρχισμού, του ακραίου εθνικισμού, του ναζισμού και της βίας που επέλαυνε: «Κάποιες φορές συμπονούσα τον εαυτό μου που μεγάλωσε χωρίς αγάπη.  Ακόμη και τη δική σου αγάπη ελάχιστα μπόρεσα να τη ζήσω. Τώρα η σκέψη μου πηγαίνει στους χιλιάδες σκοτωμένους στρατιώτες, τις ζωές και τις αγάπες που δεν έζησαν, και αμέσως παύω να οικτίρω τον εαυτό μου. Η θλίψη όμως δεν φεύγει» (Όλγα, σελ. 277).

Οι εικόνες του πολέμου που ακολουθούν χαράζουν την ψυχή της ηρωίδας. H Όλγα παρουσιάζει στον μικρό Άικ μιαν εξιδανικευμένη εκδοχή του Χέρμπερτ, παρά το γεγονός ότι μέσα της είναι πεπεισμένη για την υπερφίαλη και εσφαλμένη επιλογή ζωής του ανθρώπου που έχασε. Ωστόσο, ο νεαρός Άικ ακολούθησε την πεπατημένη και αυτός και γράφτηκε στις τάξεις των νέων εθνικοσοσιαλιστών, αυτών που διεκδικούσαν «ζωτικό χώρο» για τη γερμανική φυλή. Η Όλγα είναι απογοητευμένη, αλλά παραμένει πιστή στις πεποιθήσεις της, μέχρι την απόλυσή της. Κατορθώνει να ελιχθεί ανάμεσα στις πολιτικές και κοινωνικές αντιξοότητες και να επιβιώσει, μέχρι και την έκρηξη του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, και να ζήσει και ως πρόσφυγας.

alt
O Μπέρνχαρντ Σλινκ

Μια λογοτεχνία ξεκάθαρη ως προς τη στόχευση

Λίγο πριν από τον θάνατό της, στα ενενήντα της χρόνια, η Όλγα περιγράφει τη μνήμη της από τον ατελέσφορο έρωτα για τον Χέρμπερτ με πραγματισμό και ωριμότητα: «Πώς να αξιοποιήσεις αυτό που σου δίνεται, αν δεν το αποδεχτείς;»

Στο δεύτερο μέρος του μυθιστορήματος που διαδραματίζεται στη δεκαετία του ‘50 ουσιαστικά αναδύεται ως αφηγητής ο Φέρντιναντ, o νεαρός μαθητής της Όλγας, ένα alter ego του συγγραφέα, ενώ η δράση εκτυλίσσεται κυρίως στη Χαϊδελβέργη. Η όψιμη Όλγα του δεύτερου μέρους έχει χάσει την ακοή της, όχι όμως και τη μνήμη της. Συχνάζει εν ευδαιμονία στα εβραϊκά κοιμητήρια, γιατί το μυθιστόρημα του Σλινκ προτίθεται να ακολουθήσει το πρότυπο της «λογοτεχνίας των ερειπίων». Ο αφηγητής επιμένει να εκμαιεύσει από την ώριμη ηρωίδα λεπτομέρειες για την ερωτική επιλογή που την καταδίκασε στη μοναξιά, κι εκείνη απαντά ψύχραιμα. Λίγο πριν από τον θάνατό της, στα ενενήντα της χρόνια, η Όλγα περιγράφει τη μνήμη της από τον ατελέσφορο έρωτα για τον Χέρμπερτ με πραγματισμό και ωριμότητα: «Πώς να αξιοποιήσεις αυτό που σου δίνεται, αν δεν το αποδεχτείς;»

Δεν είναι τυχαίο το ότι ο αφηγητής εκπονεί τη διατριβή του πάνω στον Αιμίλιο του Ζαν Ζακ Ρουσώ, την επιτομή των κειμένων του Διαφωτισμού. Δεν είναι τυχαία η επιλογή της Όλγας για μια σειρά από ρήξεις προς την κατεστημένη κατάσταση των πραγμάτων: «Θα ανατινάξω τον Μπίσμαρκ! Αυτός τα φταίει όλα!». Δεν είναι τυχαίο που ο αφηγητής εικάζει ότι, αν ζούσε σήμερα, η Όλγα θα έβρισκε ανυπόφορη την παγκοσμιοποίηση. 

H Όλγα του Σλινκ, παρά το γεγονός ότι επιστρατεύει μια σειρά συνταγών επιτυχίας, είναι η διάδοχος της Έφι Μπριστ του Φοντάνε, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά το ανεπίδοτο μήνυμα του σοσιαλδημοκρατικού ανθρωπισμού και στη σκιαγράφηση μιας ολοζώντανης, σφύζουσας από ζωή και ενέργεια, γυναικείας ιδιοσυγκρασίας. Οι επιστολές της Όλγας προς τον Χέρμπερτ και η αποκάλυψη του τρίτου μέρος του βιβλίου, επιστέφουν έναν αιώνα απονενοημένων προσπαθειών επικοινωνίας που διαπνέει την Όλγα του Σλινκ: οι ανωριμότητες του Χέρμπερτ και όλων των Γερμανών, το ειλικρινές αλλά ανεδαφικό ονειροπόλημα για τις απέραντες εκτάσεις του «ζωτικού χώρου», το φαντασιοκόπημα και τα ερείπια από τους πολέμους, αλλά και η αμείωτη ελπίδα της Όλγας για επανένωση όλα συντελούν στην αφηγηματική ανακατασκευή της πραγματικότητας κατά τρόπον ώστε να αποκλείει τις «πομπώδεις φλυαρίες περί αίματος, περί γης και περί πεπρωμένου» (Όλγα, σελ. 286). 

 * Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

altΌλγα
Bernhard Schlink
Μτφρ. Απόστολος Στραγαλινός
Κριτική 2018
Σελ. 296, τιμή εκδότη €15,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ BERNHARD SCHLINK

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο τρελός του βασιλιά» του Μαχί Μπινμπίν (κριτική)

«Ο τρελός του βασιλιά» του Μαχί Μπινμπίν (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Mahi Binebine «Ο τρελός του βασιλιά» (μτφρ. Έλγκα Καββαδία, εκδ. Άγρα).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Υπάρχει περίπτωση μια δουλεία να είναι συναινετική ή ένα βασιλικό παλάτι, να είναι τρομακτικό και ταυτόχρονα μαγευτικό;...

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Antonio Skarmeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Κλειδάριθμος), στο οποίο βασίστηκε και η εξαιρετικά επιτυχημένη ταινία «Ο ταχυδρόμος» (1994) του Μάικλ Ράντφορντ.

Της Λεύκης Σαραντινού

Μια καλή ματ...

«Λατρεία» της Χάνα Κεντ (κριτική)  – «Κραταιά ως θάνατος αγάπη»

«Λατρεία» της Χάνα Κεντ (κριτική)  – «Κραταιά ως θάνατος αγάπη»

Για το μυθιστόρημα της Hannah Kent «Λατρεία» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Ίκαρος). Κεντρική εικόνα: Πίνακας © Berthold Woltze.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Πόσο πιθανό είναι, κατά τη διάρκεια της ζωής του, να συναντήσει κανείς το άλλο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Σε μια σεμνή μα συγκινησιακά φορτισμένη εκδήλωση, ο Δήμος Χανίων τίμησε τη Χανιώτισσα συγγραφέα, Μάρω Δούκα, για την προσφορά της στις Τέχνες, τα Γράμματα και την ανάδειξη της Ιστορίας του τόπου. Στη φωτογραφία, ο Δήμαρχος Χανίων Παναγιώτης Σημανδηράκης καθώς αποδίδει το μετάλλιο της πόλης στη συγγραφέα.

...
Ο Ιούνιος εντός και εκτός φεστιβάλ: οι 5 παραστάσεις που ξεχώρισαν

Ο Ιούνιος εντός και εκτός φεστιβάλ: οι 5 παραστάσεις που ξεχώρισαν

Ο Ιούνιος χαρακτηρίστηκε από πληθώρα παραστάσεων εντός και εκτός του Φεστιβάλ Αθηνών, με τις περισσότερες να χαρακτηρίζονται ως απογοητευτικές. Παρόλα αυτά, πέντε παραστάσεις ξεχώρισαν.

Του Νίκου Ξένιου

...

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Μια σπάνια ευκαιρία δόθηκε στο πλαίσιο του 1ου Φεστιβάλ Βιβλίου που διεξάγεται στα Χανιά. Ο Ουκρανός συγγραφέας Αντρέι Κούρκoφ, συνομίλησε με τον συγγραφέα Σταύρο Ζουμπουλάκη. Ο διάλογος που ανέπτυξαν ήταν ουσιαστικός κι αποκαλυπτικός για το τι σημαίνει εθνική ταυτότητα για έναν ρωσόφωνο Ουκρανό και πώς εξηγεί τον δ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Από την πληθώρα των νέων εκδόσεων μεταφρασμένων αστυνομικών βιβλίων ξεχωρίσαμε εννέα. Σας τα παρουσιάζουμε. 

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Μήπως το κατασκοπικό εξελίσσεται στο νέο συναρπαστικό θρίλερ; Εννέα –κλασικά και σύγχρονα– αστυνομικά μυθιστορήμ...

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ