alt

Για το βιβλίο του Patrick Modiano «Ναρκωμένες αναμνήσεις» (μτφρ. Αλεξάνδρα Κωσταράκου, εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Βέη

«Δεν υπάρχει πουθενά στη γη ούτε μια σελίδα, ούτε μια λέξη απλή,
γιατί κάθε πράγμα συνδέεται με το Σύμπαν,
του οποίου τα ορατά χαρακτηριστικά είναι περίπλοκα».

Χόρχε Λουίς Μπόρχες

Η επιλογική ομολογία του Ζαν Νταραγκάν στο μυθιστόρημα με τίτλο Για να μη χάνεσαι στη γειτονιά (εκδ. Πόλις, 2015) του Πατρίκ Μοντιανό, στον οποίο, ως γνωστόν, απονεμήθηκε το Βραβείο Νόμπελ της Λογοτεχνίας το 2014, ήταν ενδεικτική της όλης συγγραφικής πρότασης: «Πολλά χρόνια αργότερα, προσπαθείς να λύσεις αινίγματα που τότε δεν ήταν αινίγματα και θα ’θελες να αποκρυπτογραφήσεις μισοσβησμένους χαρακτήρες από μια πολύ αρχαία γλώσσα, της οποίας δεν ξέρεις καν το αλφάβητο»Οι σε βάθος αναμοχλεύσεις τραυματικών και μη εμπειριών της παιδικής ηλικίας του Ζαν Νταραγκάν, οι επινοήσεις συμπεριφορών διαφόρων ημιφασματικών ή απλώς φασματικών χαρακτήρων, οι συνδυαστικές δράσεις αλλεπάλληλων συνειρμών, οι απόπειρες διαλεύκανσης ορισμένων οικογενειακών ζητημάτων και η φιλότιμη προσπάθεια εξόρυξης της όποιας εξ αντικειμένου αλήθειας, μέσα από τις διαδοχικές επιστρώσεις μιας ακαταπόνητης διαδικασίας λήθης, καθιστούσαν την όλη αφήγηση, όπως έχω τονίσει παλαιότερα, εξαιρετικά συναρπαστική. Αν μη τι άλλο αυτό που μετρούσε ιδιαιτέρως εκεί ήταν η πορεία προς το φως του ατομικού παραδείσου, παρά ο ίδιος ο παράδεισος. Εξου και ο αφορισμός «σε περιόδους κατακλυσμού ή ηθικού μαρασμού δεν υπάρχει άλλη καταφυγή από το να ψάχνεις ένα σταθερό σημείο για να κρατήσεις την ισορροπία σου και να μην πέσεις στη θάλασσα» (Βλ. ό.π.).

Ο αφηγητής γράφει την πρώτη ημέρα του Φεβρουαρίου του 2017 για όσα μπορεί να επαναφέρει στην οθόνη του νου του από εκείνα τα κρίσιμα γεγονότα, που συνέβησαν πριν πενήντα περίπου χρόνια. Όταν μαθητής ακόμη άρχιζε τις περιπλανήσεις στο χαοτικό για εκείνον Παρίσι, δεν έκανε τίποτε άλλο παρά να ανακαλύπτει ταυτοχρόνως εαυτόν.

Το κλίμα αυτό επανέρχεται με ιδιάζουσα κειμενική λεπτότητα και υφολογική συνέπεια και στις Ναρκωμένες αναμνήσεις (εκδ. Πόλις). Ο αφηγητής γράφει την πρώτη ημέρα του Φεβρουαρίου του 2017 για όσα μπορεί να επαναφέρει στην οθόνη του νου του από εκείνα τα κρίσιμα γεγονότα, που συνέβησαν πριν πενήντα περίπου χρόνια. Όταν μαθητής ακόμη άρχιζε τις περιπλανήσεις στο χαοτικό για εκείνον Παρίσι, δεν έκανε τίποτε άλλο παρά να ανακαλύπτει ταυτοχρόνως εαυτόν. Επαληθεύεται η γνωστή νιτσεϊκή αρχή, η οποία αποφαίνεται ότι δεν υπάρχουν τα γεγονότα καθαυτά, παρά μόνον οι ερμηνείες τους. Η διαχείριση του παρελθόντος συνιστά εν τέλει τη διαχείριση ενός ονείρου. Κι εδώ, στις σημαδιακές παραγράφους των Ναρκωμένων αναμνήσεων, η αναζήτηση της μοναδικής εκείνης δέσμης των συνειρμών, η οποία φαίνεται να συγκρατεί στα δρομάκια της μνήμης την όποια αλήθεια του παρελθόντος, έχει βεβαίως καθαρά ιαματική λειτουργία. Άλλη μια φορά οι αναδρομές στο εμφανώς λαβυρινθώδες, πολύσημο και ομιχλώδες Πριν, ανακαλούν την ανάλογη στρατηγική του κορυφαίου του είδους, δηλαδή του Μαρσέλ Προυστ.

Άλλωστε το ονοματεπώνυμο της Μαντλέν Περώ, η οποία εμφανίζεται στη σελίδα 30 για πρώτη φορά, απηχεί ηχητικά το γλύκισμα μαντλέν, το οποίο έχει το χάρισμα, κατά τον δημιουργό πάντα, του Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο, να επαναφέρει μνημονικά ό,τι σημαίνει προσωπικό, εξατομικευμένο παρελθόν. Αλλά και στη φράση της εισαγωγικής σελίδας 13 του προαναφερομένου Για να μη χάνεσαι στη γειτονιά –«ζήτησε από τον οδηγό του ταξί να τον αφήσει στη Μαντλέν»– υπονοείται η τεχνική τής επαναδιαπραγμάτευσης του μακρινού χθες. Δεν ξεχνώ, ασφαλώς, ότι ο αφηγητής του παρόντος έργου έχει πάντα υπόψιν του τον κανόνα του πολύτροπου Σταντάλ, ότι προφανώς κι αυτός «δεν μπορεί να δώσει την πραγματικότητα των γεγονότων, μπορεί να παρουσιάσει μόνο τη σκιά τους». Συγκρατώ ότι σε πολλά σημεία η εξιστόρηση θέλει να δείξει στον επαρκή αναγνώστη ότι μνημονεύει εμμέσως πλην σαφώς κομβικά κειμενικά στοιχεία άλλων. Όπως φέρ' ειπείν συμβαίνει με τον πάνθηρα Μπαγκίρα και τον Πιερ, τον άφοβο πιτσιρικά που θέλει να παίξει μαζί του (βλ. ιδίως σελ. 63). Εκεί ο συγγραφέας εννοεί κυρίως τις επισημάνσεις του Χόρχε Λουίς Μπόρχες στον πρόλογο του Βιβλίου των Φανταστικών Όντων (βλ. τη μετάφραση του υπογράφοντος στις εκδ. Πατάκη). Ήτοι: «Ο Πλάτων (αν τον είχαμε προσκαλέσει σ' αυτήν τη συζήτηση) θα μας έλεγε ότι το παιδί έχει ήδη συναντήσει την τίγρη στον πρωταρχικό κόσμο των αρχετύπων και ότι, τώρα τον αναγνωρίζει. Ο Σοπενχάουερ θα μας έλεγε κάτι ακόμα πιο καταπληκτικό: ότι το παιδί παρατηρεί τις τίγρεις άφοβα, επειδή έχει συνείδηση ότι οι τίγρεις είναι αυτό το ίδιο και αυτό είναι οι τίγρεις – ή για να γίνουμε πιο σαφείς, ότι το παιδί και οι τίγρεις δεν είναι τίποτ' άλλο παρά μορφές της μοναδικής εκείνης ουσίας, της Βούλησης». Το δε «κατευθυνόμενο όνειρο» της σελίδας 98 συναρτάται με την πεποίθηση ότι και η «γραφή δεν είναι τίποτ' άλλο παρά ένα κατευθυνόμενο όνειρο» του Χόρχε Λουίς Μπόρχες. Ανάλογα ισχύουν για το μοτίβο της συνεχούς ανακύκλησης του χρόνου (βλ. σσ. 21 και 63), την ιδέα, την οποία, μεταξύ άλλων υπερασπίστηκε, ως γνωστόν, με σθένος ο Φρίντριχ Νίτσε.

Η γραφή ορισμένες φορές επιδιώκει να διορθώσει το απώτερο παρελθόν. Τότε που ο μαθητής αφηγητής είχε αρχίσει τις αλλεπάλληλες κοπάνες. Άλλοτε, πάλι, η γραφή δρα ως το κατ' εξοχήν ελιξίριο της υπενθύμισης.

Οι έξι γυναίκες, οι οποίες παρελαύνουν στις σελίδες των Ναρκωμένων αναμνήσεων, όλες αυτές οι Ζενεβιέβ Νταλάμ, Μιρέιγ Ουρουσόφ, Μαρτίν Χέιγουρντ, η κυρία Υμπερσέν, αλλά και η σύζυγος του Ροζέ Φαβάρ συναποτελούν τις κύριες ή τις δευτερεύουσες εστίες αναφοράς. Το δε πτώμα του Λουντό Φ. τείνει να αποσυντεθεί πλήρως στα αυλάκια της λήθης. Ως να μην υπήρξε ποτέ. Ο αφηγητής θέλει να πιστεύει ότι κατά βάθος ήταν ένα μακάβριο παίγνιο. Εξου και η αποτίμηση στην επιλογική σελίδα 111: «Ήταν πολύ βαριά αυτή η βαλίτσα. Τελικά τη ρώτησα μήπως είχε βάλει μέσα το πτώμα του Λουντό Φ. Έμεινε ανέκφραστη, αλλά δεν έδειξε να εκτιμά αυτό το αστείο. Αστείο; Μερικές φορές, στα όνειρά μου, ακόμα κι αυτή τη στιγμή που γράφω, αισθάνομαι στο δεξί μου, το βάρος εκείνης της βαλίτσας, σαν ουλή μιας παλιάς πληγής, που ο πόνος της σε μεταφέρει στον χειμώνα ή στις βροχερές μέρες. Μια παλιά τύψη; Με ακολούθησε δίχως να μπορώ να προσδιορίσω την αιτία της. Μια μέρα, διαισθάνθηκα ότι αυτή η αιτία είχε προηγηθεί της γέννησής μου και ότι η τύψη μεταδόθηκε με βραδύκαυστο φιτίλι. Η διαίσθησή μου ήταν τόσο φευγαλέα, ένα σπίρτο που η μικροσκοπική φλόγα του λάμπει για λίγο στο σκοτάδι πριν σβήσει..»

Η γραφή ορισμένες φορές επιδιώκει να διορθώσει το απώτερο παρελθόν. Τότε που ο μαθητής αφηγητής είχε αρχίσει τις αλλεπάλληλες κοπάνες. Άλλοτε, πάλι, η γραφή δρα ως το κατ' εξοχήν ελιξίριο της υπενθύμισης, όπως ακριβώς ορίζεται από τον πλατωνικό Φαίδρο (275 επ.), δηλαδή: «ούκουν μνήμης αλλά υπομνήσεως φάρμακον». Αν όντως «το παρελθόν είναι μια ξένη χώρα, όπου ομιλείται μια άλλη γλώσσα», όπως μας έχει δείξει ο βραβευμένος βρετανός συγγραφέας Λ.Π. Χάρτλεϊ (Leslie Poles Hartley, 1895-1972), τότε η επιχείρηση του διηγητικού φορέα των Ναρκωμένων αναμνήσεων λογίζεται επιτυχής: έχοντας μάθει αυτή την άλλη γλώσσα, εν συνεχεία μάς τη διδάσκει, αποδίδοντας τη δέουσα προσοχή στις λεπτομέρειες.

Η μετάφραση κρίνεται αποτελεσματική. Επέτυχε να μεταφέρει στη γλώσσα μας τόσο το πνεύμα όσο και το γράμμα, αυτού του ιδιαίτερα απαιτητικού –και από καθαρά γλωσσική άποψη– έργου.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής.
Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή πεζών κειμένων «Ινδικοπλεύστης» (εκδ. Κέδρος).


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Είχαμε φτάσει στην είσοδο του ξενοδοχείου της. Φαινόταν ανακουφισμένη. Μου χαμογέλασε. Νομίζω ότι με ευγνωμονούσε που της απάντησα ότι δεν έβλεπα την ώρα να μάθω περισσότερα. Ήμουν πραγματικά ειλικρινής λέγοντας αυτά τα λόγια. Από την παιδική και την εφηβική μου ηλικία, είχα μεγάλη περιέργεια και ένιωθα ιδιαίτερη έλξη για ό,τι αφορούσε τα μυστήρια του Παρισιού [...] Αμέτρητοι σωσίες του εαυτού μας ακολουθούν τους αμέτρητους δρόμους που δεν πήραμε σταυροδρόμια της ζωής μας, ενώ εμείς νομίσαμε ότι υπήρχε μόνο ένας δρόμος».


altΝαρκωμένες αναμνήσεις
Patrick Modiano
Μτφρ. Αλεξάνδρα Κωσταράκου
Πόλις 2018
Σελ. 128, τιμή εκδότη €12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ PATRICK MODIANO

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

Για το μυθιστόρημα της Μαρέντε ντε Μόορ [Marente de Moor] «Η Ολλανδή παρθένος» (μτφρ. Γιάννης Ιωαννίδης), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν. Το μυθιστόρημα έχει βραβευτεί στην Ολλανδία με το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014.

Της Χριστίνας Μο...

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

Για το μυθιστόρημα του Γιόν Φόσε [Jon Fosse] «Το άλλο όνομα – Επταλογία I-II» (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Υπήρξα από εκείνους τους τυχερούς που είδαν το έργο του Γιόν Φόσε «Κάποιος θα έρθει» που ανέβηκε τον Σεπτέμβριο...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας  – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

Σκέψεις, ερωτήματα και διαπιστώσεις με αφορμή το μυθιστόρημα «Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (William H. Gass), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Fredric Jameson στο βιβλίο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

Για τη νουβέλα της Μαρίας Φακίνου «Κλίμακα Μπόγκαρτ» (εκδ. Αντίποδες).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η ενοχή των απογόνων, και ειδικότερα της ακριβώς επόμενης γενιάς, είναι ένα ψυχολογικό ζήτημα που εμφανίζεται σε κάθε περίοδο της ιστορίας, όταν μεγάλα εγ...

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022 θα απονεμηθεί, όπως ανακοίνωσε πριν από λίγο από τη Στοκχόλμη η Σουηδική Ακαδημία, στη Γαλλίδα συγγραφέα Annie Ernaux. Τα βιβλία της Ερνό κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μετάφραση της Ρίτας Κολαΐτη.

Ένα χρόνο μετά τη βρά...

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Κώστα Ακρίβου «Ανδρωμάχη» που θα κυκλοφορήσει στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπάρχει, λέω, τίποτα πιο σκληρό και άδικο από το να πρέπει να αγαπάς κάπο...

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ