alt

Για το μυθιστόρημα της Jesmyn Ward «Τραγούδα, άταφο πουλί» (μτφρ. Ιωάννα Ηλιάδη, εκδ. Παπαδόπουλος).

Του Διονύση Μαρίνου

Όλα είναι δρόμος: μια απέραντη ευθεία στο πουθενά, σαν φλέβα που δεν τελειώνει. Τριγύρω χαμηλή βλάστηση, τόπους τόπους ξεραμένη από τον ανελέητο ήλιο. Από κάπου μακριά εμφανίζεται ένα αυτοκίνητο, ένα παλιό ξεχαρβαλωμένο αυτοκίνητο που μουγγρίζει· οι ταχύτητες ανεβαίνουν και κατεβαίνουν κατά πώς θέλουν εκείνες. Ο οδηγός είναι κουρασμένος, βαριεστημένος ή μπορεί να είναι ένας εσωτερικός «Κολόμβος» που ψάχνει τη δική του Αμερική.

Ο Τζότζο και η μικρή του αδελφή ακολουθούν τη μαύρη μητέρα τους, μια γυναίκα εθισμένη στα ναρκωτικά, σε ένα ταξίδι με το αυτοκίνητο για να παραλάβουν τον λευκό πατέρα τους, ο οποίος μόλις αποφυλακίστηκε. Αυτή είναι η ιστορία.

Στην αρχή της ταινίας My own private Idaho, ο ένας από τους δύο πρωταγωνιστές, ο Μάικ (Ρίβερ Φοίνιξ) λέει: «Ο δρόμος είναι σαν πρόσωπο, σαν στραπατσαρισμένο πρόσωπο» και στην τελευταία σεκάνς αποφαίνεται: «Αυτός ο δρόμος δεν τελειώνει ποτέ. Μάλλον διασχίζει όλον τον κόσμο». Είναι μια ιδιαίτερη εμμονή ο δρόμος για τους Αμερικανούς. Κουβαλάει το απέραντο, το άγνωστο, την περιπέτεια, τις τύψεις αλλά και τον καθαρμό. Το On the Road του Τζακ Κέρουακ είναι καλά χωνεμένο από το συλλογικό φαντασιακό.

Τρεις νέοι Αμερικανοί συγγραφείς, τρεις φωνές που θα τις ξαναβρούμε μπροστά μας τα επόμενα χρόνια, αφηγούνται τις ιστορίες τους εν κινήσει. Οι ρόδες των αυτοκινήτων τρέχουν, πηγαίνουν κάπου συγκεκριμένα, αλλά στο ενδιάμεσο, το ταξίδι γίνεται ένα είδος μύησης, μαθητείας, γνώσης για το τι είναι ο κόσμος, αυτό το περίεργο θηρίο, που περιβάλλει όλη τη χώρα. Το Ντόντζερς του Μπιλ Μπέβερλι (εκδ. Στερέωμα), το Ένας από εμάς του Ντάνιελ Μαγκάριελ (εκδ. Παπαδόπουλος) και το Τραγούδα, άταφο πουλί της Τζέσμιν Γουόρντ είναι εκλεκτά δείγματα της άλλης «γεωγραφίας» που προσπαθούν να ανακαλύψουν οι νέοι συγγραφείς της χώρας. Και μέσω των βιβλίων «δρόμου» να δουν τη συνολική εικόνα των ΗΠΑ μέσα από ιστορίες ηρώων που είτε ζουν στο περιθώριο της κοινωνίας είτε βιώνουν ένα δικό τους, ολότελα προσωπικό αδιέξοδο. Η Γουόρντ εστιάζει στην κοινότητα των μαύρων. Ειδικότερα, σε εκείνους τους παρίες που έπεσαν ξαφνικά από το τρένο της «κανονικότητας» ή δεν κατάφεραν ποτέ να το ανέβουν. Και ξεκινάει με μια άκρως κλειστοφοβική, κατασκότεινη σκηνή όπου ο πιτσιρικάς, ο Τζότζο, μαθαίνει από τον παππού του πώς να σκοτώνει μια κατσίκα. Τι άλλο μέλλει στον Τζότζο να μάθει; Το μόλις δεκατριών ετών παιδί κατανοεί, μέσω μιας εμπειρίας δραστικής, ότι εκεί στο Νότο, στο Μισισίπι, υπάρχουν πολλά φαντάσματα του παρελθόντος. Άταφα πράγματα, πρόσωπα, καταστάσεις που κανείς δεν τολμάει ή δεν έχει τη δύναμη να καταχωνιάσει και να προχωρήσει τη ζωή του.

Ο Τζότζο και η μικρή του αδελφή ακολουθούν τη μαύρη μητέρα τους, μια γυναίκα εθισμένη στα ναρκωτικά, σε ένα ταξίδι με το αυτοκίνητο για να παραλάβουν τον λευκό πατέρα τους, ο οποίος μόλις αποφυλακίστηκε. Αυτή είναι η ιστορία· καταμερισμένη, ανά κεφάλαιο, σε κάθε ήρωα ο οποίος αναλαμβάνει σε πρώτο πρόσωπο να μας πει τη δική του εκδοχή, τη δική του ζωή (ναι, είναι μια από τις πολλές φωκνερικές νύξεις του μυθιστορήματος). Ο Τζότζο, ο παππούς του, η γιαγιά του (αυτοί δηλαδή που τον έχουν μεγαλώσει), η άπραγη μητέρα του, ο δύσθυμος και σκληροτράχηλος πατέρας του, οι γονείς του που ποτέ δεν αποδέχθηκαν τη μαύρη νύφη τους, κι ένας άδοξα πεθαμένος θείος, θύμα ρατσιστικής βίας. Αυτοί είναι οι βασικοί ήρωες, αυτός είναι μέσες άκρες ο κόσμος του βιβλίου: ένας κόσμος περίκλειστος, ποτισμένος με ιδρώτα και αίμα, με τη λάσπη του παρελθόντος να κατακάθεται στο αβέβαιο παρόν τους και το αλύτρωτο μέλλον τους. Η οικογένεια, αντί να ενωθεί από τη στιγμή που αποφυλακίζεται ο πατέρας του Τζότζο, διαλύεται εσωτερικά, αναδύονται όλες οι αντιθέσεις που τη συνέθεταν εξαρχής. Άλλωστε, το άδικο χυμένο αίμα τούς ενώνει και τους στοιχειώνει ταυτόχρονα.

Το βιβλίο της Γουόρντ δεν αφηγείται μόνο τη μικροϊστορία της οικογένειας του Τζότζο, αλλά βάζει βαθιά το δάχτυλο στις ανοιχτές πληγές μιας κοινωνίας, της αμερικανικής εν προκειμένω, που μέσα στην παραζάλη της προόδου δεν έκλεισε ποτέ τα θέματα του παρελθόντος, που κατατρύχεται ακόμη από τον ρατσισμό και την ενδημική βία σε όλες τις μορφές της.

Υπάρχει ένας βαθμός σκληρότητας και κυνισμού μέσα στο μυθιστόρημα. Σωστότερα: υπάρχουν φωνές που διανύουν με τραχύτητα τον δρόμο της ζωής τους. Ως αντιστάθμισμα, όμως, η Γουόρντ, παίζοντας με το ύφος και τις διαθέσεις, ενθέτει σκηνές περισσότερο χαλαρές, επιτρέπει στο χιούμορ να μπει μέσα από χαραμάδες, αλλά κι έναν λυρισμό ποτισμένο από το κλίμα του Νότου. Το βιβλίο της Γουόρντ δεν αφηγείται μόνο τη μικροϊστορία της οικογένειας του Τζότζο, αλλά βάζει βαθιά το δάχτυλο στις ανοιχτές πληγές μιας κοινωνίας, της αμερικανικής εν προκειμένω, που μέσα στην παραζάλη της προόδου δεν έκλεισε ποτέ τα θέματα του παρελθόντος, που κατατρύχεται ακόμη από τον ρατσισμό και την ενδημική βία σε όλες τις μορφές της. Είναι ένα βιβλίο για τους οικογενειακούς δεσμούς (όπως και τα άλλα βιβλία που αναφέρθηκαν στον πρόλογο) που άλλοτε δεσμεύουν και φυλακίζουν τα μέλη κι άλλοτε τα προστατεύουν από τον εχθρικό κόσμο που κείται τριγύρω τους.

Η δύναμη της Γουόρντ, περισσότερο από την πλοκή και τους χαρακτήρες, είναι το ύφος, η χρήση μιας ποιητικής εκφοράς, σχεδόν τραγουδιστής ή μπλουζίστικης, με την οποία θέλει να αποτυπώσει όσο γίνεται τον κόσμο των μαύρων. Έναν κόσμο με τις δικές του αναφορές, δεσμεύσεις και αγκυλώσεις. Βέβαια, επειδή η Γουόρντ δεν είναι Τόνι Μόρισον (επί του παρόντος) υπάρχουν σημεία στο βιβλίο που δεν καταφέρνουν να ξεπεταχτούν από το χαρτί. Οι λέξεις βαραίνουν περισσότερο από όσο πρέπει, η θερμοκρασία τους αγγίζει κόκκινα σημεία, ενώ θα έπρεπε να ακολουθήσουν μια πιο ψυχρή οδό. Εντούτοις, συνολικά έχουμε να κάνουμε με ένα θαυμαστό βιβλίο, που χωράει πολλές δεύτερες αναγνώσεις έτσι ώστε να ξεκλειδωθεί ολοκληρωτικά.

Το βιβλίο έχει βραβευθεί με το National Book Award για το 2017, ονομάστηκε Μυθιστόρημα της Χρονιάς (2017) από το περιοδικό Time και συμπεριλήφθηκε στα 10 καλύτερα μυθιστορήματα του 2017 των New York Times και Publisher’s Weekly. Η μετάφραση ανήκει στην Ιωάννα Ηλιάδη.

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

altΤραγούδα, άταφο πουλί
Jesmyn Ward
Μτφρ. Ιωάννα Ηλιάδη
Παπαδόπουλος 2018
Σελ. 304, τιμή εκδότη €17,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ JΕSMYN WARD

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Οι εμπρηστές, της Ρ.Ο. Κουόν: Εξαιρετική θεματική, αδιέξοδη διαχείριση

Οι εμπρηστές, της Ρ.Ο. Κουόν: Εξαιρετική θεματική, αδιέξοδη διαχείριση

Για το μυθιστόρημα της Ρ.Ο. Κουόν «Οι εμπρηστές» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, η συγγραφέας. 

Του Νίκου Ξένιου

Δέκα χρόνια συγγραφικού μόχθου χρειάστηκαν μέχρι να δημοσιεύσει η κορεατικής ...

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Για το μυθιστόρημα του Πάβο Μάτσιν «Η ντίσκο του Γκόγκολ» (μτφρ. Τέσυ Μπάιλα, εκδ. Βακχικόν).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Επιστημονική φαντασία ή μαγικός ρεαλισμός; Δυστοπία ή αλληγορία; Παραμύθι ή προφητεία; Ή μήπως όλα αυτά μαζί; Πόση τόλμη, πρωτοτυπία, ευρηματικότητα και φαντασία πρ...

Ο μεγάλος απατεώνας, του Χέρμαν Μέλβιλ

Ο μεγάλος απατεώνας, του Χέρμαν Μέλβιλ

Για το μυθιστόρημα του Herman Melville «Ο μεγάλος απατεώνας» (μτφρ. Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος, εκδ. Πατάκη).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Αν ο κάθε άνθρωπος είναι ένα νησί, τότε η ανθρωπότητα (αν αποδεχτούμε αυτή την αφαίρεση) είναι ένα πλοίο. Ή, ακόμα καλύτερ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Στην Λουΐζα Παπαλοΐζου για το μυθιστόρημά της «Το Βουνί» (εκδ. Το Ροδακιό) και τον Ρήσο Χαρίση για την ποιητική συλλογή του «Θάλασσα εσωτερικού χώρου» (εκδ. Κίχλη) απονέμονται τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου για την βιβλιοπαραγωγή του 2020. Όλα τα βραβεία σε όλες τις κατηγορίες.

Επιμέλεια: Book...

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Επιβιβαζόμαστε με τον Lasha Bugadze στο «Λογοτεχνία Εξπρές». Μια συζήτηση με τον Γεωργιανό συγγραφέα με αφορμή την πρώτη έκδοση βιβλίου του στα ελληνικά.

Της Αγγελικής Δημοπούλου

Τι νομίζετε ότι μπορεί να συμβεί όταν Γερμανοί συγκεντρώνουν 100 αλλόγλωσ...

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Τον φετινό νομπελίστα λογοτεχνίας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα θα συστήσουν στους Έλληνες αναγνώστες οι εκδόσεις Ψυχογιός, ξεκινώντας με το τελευταίο του μυθιστόρημα, Afterlives.

Επιμέλεια: ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ