Αναζητώντας τον μέσο Αμερικανό

Το βιβλίο «Δελτία Παραπόνων», η πρώτη συλλογή διηγημάτων του Ευγενίδη, περιλαμβάνει ιστορίες που έχουν γραφτεί τα τελευταία είκοσι δύο χρόνια και έχουν σχεδόν όλες δημοσιευθεί σε γνωστά αμερικανικά περιοδικά, όπως ο New Yorker. 

Το βιβλίο Δελτία Παραπόνων, η πρώτη συλλογή διηγημάτων του Ευγενίδη, περιλαμβάνει ιστορίες που έχουν γραφτεί τα τελευταία είκοσι δύο χρόνια και έχουν σχεδόν όλες δημοσιευθεί σε γνωστά αμερικανικά περιοδικά, όπως ο New Yorker, τα οποία απευθύνονται στο καλλιεργημένο αναγνωστικό κοινό τής πρωτοποριακής αμερικανικής λογοτεχνίας. 

Παρόλο που οι ιστορίες της συλλογής δεν χαρακτηρίζονται από τον ίδιο βαθμό αρτιότητας, κάποιες από αυτές είναι ιδιαίτερα επιτυχημένες – ορισμένες πιστεύω ότι αποτελούν μικρά λογοτεχνικά διαμάντια.  

Ο Ευγενίδης ασχολείται μεν με μια ευρεία γκάμα θεμάτων, αλλά στο επίκεντρο των ιστοριών του βρίσκονται, σχεδόν πάντα, μεσοαστοί μέσης ηλικίας που αντιμετωπίζουν κάποιου είδους κρίση – οικονομικής, ερωτικής, επαγγελματικής, συναισθηματικής φύσης. Οι κρυφές σκέψεις, τα άγχη, οι ανασφάλειες και οι αγωνίες του μέσου Αμερικανού συζύγου και πατέρα, φαίνεται να έχουν βρει στην πένα του Ευγενίδη τον τέλειο εκφραστή τους. Το αμερικανικό όνειρο, η υποτιθέμενη ανέφελη καθημερινότητα των Αμερικανών μεσοαστών, μοιάζει να απειλείται κυρίως λόγω των δικών τους ψυχικών ιδιομορφιών, των κακών επιλογών ή της αδυναμίας τους να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα. Δεν λείπουν ωστόσο και οι περιπτώσεις που ο κεντρικός ήρωας υποφέρει εξαιτίας αντικειμενικών παραγόντων, όπως η έλλειψη χρημάτων, αφού σε αρκετά από τα διηγήματα το χρήμα αποτελεί την κύρια μονάδα μέτρησης της προσωπικής επιτυχίας. 

Οι κρυφές σκέψεις, τα άγχη, οι ανασφάλειες και οι αγωνίες του μέσου Αμερικανού συζύγου και πατέρα, φαίνεται να έχουν βρει στην πένα του Ευγενίδη τον τέλειο εκφραστή τους.

Σημαντικό ρόλο, για παράδειγμα, παίζουν τα λεφτά στη ζωή του Μίτσελ, ήρωα της εξαιρετικής ιστορίας «Air Mail» (όσοι παρακολουθούν τη δουλειά του Ευγενίδη θα θυμούνται τον Μίτσελ από το μυθιστόρημα Σενάριο γάμου) αφού το γεγονός ότι προέρχεται από μια πολύ πλούσια οικογένεια τού επιτρέπει να ταξιδεύει, να δοκιμάζει πρωτόγνωρες εμπειρίες καθώς και τα όρια του εαυτού του, αδιαφορώντας τελικά για το χρήμα και αποποιούμενος το «εύπορο» παρελθόν του, τις ανέσεις και τις διασκεδάσεις, με την βεβαιότητα ότι μπορεί να επιστρέψει σε αυτές οποιαδήποτε στιγμή το θελήσει.

Ο Γουάλλυ, από την άλλη, ο ήρωας του διηγήματος «Το πουάρ» παρά το γεγονός ότι βγάζει πολλά λεφτά και είναι επαγγελματικά πετυχημένος δεν καταφέρνει να αποκτήσει αυτό που αληθινά επιθυμεί: μια θέση στην λίστα της σαραντάχρονης Τομαζίνα. Η λίστα περιέχει τα ονόματα των πιθανών δοτών σπέρματος, προκειμένου να μείνει έγκυος η Τομαζίνα και ο Γουάλλυ νιώθει συντετριμμένος όταν συνειδητοποιεί ότι τα αδιάφορα χαρακτηριστικά τού προσώπου του και το χαμηλό του ύψος τον καθιστούν, στα μάτια της φίλης του, ακατάλληλο υποψήφιο.

Ο Τζέφρυ Ευγενίδης

Οι ήρωές του είναι ανικανοποίητοι, καταθλιπτικοί, κουρασμένοι. Οι αναγνώστες δεν πρόκειται να τους ερωτευθούν, να σαγηνευθούν από αυτούς ή να νιώσουν πρόσκαιρες συγκινήσεις διαβάζοντας τις ιστορίες τους. Είναι όμως πιθανόν να τους κατανοήσουν πραγματικά.

Ο Ευγενίδης γράφει για τη μετριότητα, την προβληματική συμπεριφορά, τη συναισθηματική ανεπάρκεια, την αποτυχία. Οι ήρωές του είναι ανικανοποίητοι, καταθλιπτικοί, κουρασμένοι. Οι αναγνώστες δεν πρόκειται να τους ερωτευθούν, να σαγηνευθούν από αυτούς ή να νιώσουν πρόσκαιρες συγκινήσεις διαβάζοντας τις ιστορίες τους. Είναι όμως πιθανόν να τους κατανοήσουν πραγματικά. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να τους λυπηθούν, σε άλλες να τους αντιπαθήσουν ή ακόμη και να τους θεωρήσουν γελοίους. Άλλωστε και η διάθεση του συγγραφέα μοιάζει άλλοτε περιπαιχτική, άλλοτε συμπονετική, ενώ η πρόθεσή του είναι πάντα να διεισδύει στον κόσμο των χαρακτήρων του και να αναδεικνύει τις ιδιαιτερότητές τους.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει, κατά τη γνώμη μου, και το διήγημα «Παραπονιάρες», που εστιάζει στη φιλία ανάμεσα σε δύο γυναίκες τρίτης ηλικίας, την εβδομηντάχρονη Κάθυ και την ογδονταοκτάχρονη Ντέλλα, η οποία μετακόμισε πρόσφατα σε οίκο ευγηρίας και παρουσιάζει συμπτώματα της νόσου του Αλτσχάιμερ. Εκτός από την τάση τους να γκρινιάζουν και να παραπονούνται για τα πάντα, τις δυο φίλες ενώνει η αγάπη για τη λογοτεχνία, καθώς αποκαλύπτεται σιγά σιγά ότι τα βιβλία που έχουν διαβάσει μέσα στα χρόνια αποτελούν ορόσημα, τόσο της επαφής τους, όσο και της προσωπικής τους ανάπτυξης. Πρόκειται για ένα εξαιρετικό σχόλιο του Ευγενίδη για την αξία της λογοτεχνίας αλλά και για τη γυναικεία φιλία όταν πλέον κάθε ανταγωνισμός έχει εξανεμιστεί στο πέρασμα του χρόνου και έχουν απομείνει η συμπόνια και η τρυφερότητα.

Μπορεί τα κείμενα της συλλογής να μην στηρίζονται στις γρήγορες εναλλαγές ή το σασπένς, αλλά ο συγγραφέας χτίζει δεξιοτεχνικά μια εσωτερική ένταση, που σταδιακά κυριεύει τον αναγνώστη επιτυγχάνοντας ταυτόχρονα, εντός των αφηγηματικών ορίων που διέπουν το κάθε διήγημα, να κατασκευάσει εξαιρετικά ενδιαφέροντες και συναισθηματικά περίπλοκους χαρακτήρες.

* Η ΕΥΑ ΣΤΑΜΟΥ είναι συγγραφέας.

→ Στην κεντρική εικόνα ilustration © Na Kim.

Δελτία παραπόνων
Τζέφρυ Ευγενίδης
Μτφρ. Άννα Παπασταύρου
Πατάκης 2018
Σελ. 408, τιμή εκδότη €17,70

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ JEFFREY EUGENIDES