alt

Για το μυθιστόρημα του Sébastien Spitzer «Αυτά τα όνειρα που ποδοπατούνται» (μτφρ. Γιάννης Καυκιάς, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου).

Του Διονύση Μαρίνου

Η τελευταία μάχη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, αυτή που σηματοδότησε την καθολική ήττα των ναζί ολετήρων, έθεσε τέρμα στην κτηνωδία των στρατοπέδων συγκέντρωσης και κατασίγασε τον τρόμο που έστεκε ωσάν λαιμητόμος επάνω από το κεφάλι της παγκόσμιας κοινότητας, αυτή η καθοριστική μάχη δόθηκε στο Βερολίνο. Από τις 16 Απριλίου 1945 έως τις 2 Μαΐου, ο στρατός του Στάλιν σήμανε τη μεγάλη επίθεση φτάνοντας στα περίχωρα και τον πυρήνα της γερμανικής πόλης-σύμβολο. Το αποτέλεσμα εκείνων των ημερών είναι γνωστό: η σοβιετική αρκούδα κατέφαγε ένα κτήνος που βρισκόταν σε κατάσταση μαρασμού και αποσύνθεσης. 

Ο Χίτλερ μαζί με μια δράκα πιστών κρύφτηκε σε ένα μπούνκερ έχοντας αποφασίσει να μην παραδοθεί ποτέ στον Κόκκινο Στρατό και φυσικά να μην λογοδοτήσει στη διεθνή κοινότητα για τα φρικτά εγκλήματα πολέμου με τα οποία βαρυνόταν.

Ο Χίτλερ μαζί με μια δράκα πιστών κρύφτηκε σε ένα μπούνκερ έχοντας αποφασίσει να μην παραδοθεί ποτέ στον Κόκκινο Στρατό και φυσικά να μην λογοδοτήσει στη διεθνή κοινότητα για τα φρικτά εγκλήματα πολέμου με τα οποία βαρυνόταν. Στις 29 Απριλίου νυμφεύεται την Εύα Μπράουν και την επομένη στρέφει ένα περίστροφο κατά πάνω του και αυτοκτονεί. Ήταν το τέλος ενός παράφρονα που αιματοκύλησε την Ευρώπη. 

Εκείνες οι δραματικές ώρες (για τους «καλούς» και τους «κακούς» της υπόθεσης) έχουν περιγραφεί επί μακρόν. Τόσο από επίσημες ιστορικές καταγραφές, όσο και από μυθιστορηματικές εκδοχές. Για να μην παρασιωπήσουμε και τις γνωστές θεωρίες συνωμοσίας που αναπτύχθηκαν συν τω χρόνω δημιουργώντας έναν υπόγειο μύθο που καταφέρνει ακόμη και στις μέρες μας να αφήνει τα «αυγά» του σε χαλασμένα μυαλά. 

Θα έλεγε κανείς πως ένα ακόμη βιβλίο γύρω από τι ακριβώς συνέβη στα ελάχιστα 24ωρα πριν από την Πτώση του Βερολίνου δεν θα προσέθετε τίποτα περισσότερο στη δημόσια συζήτηση. Εκτός και αν έφερνε στην επιφάνεια κάποια νέα στοιχεία. Από τη στιγμή που κάτι τέτοιο δεν έχει συμβεί ως τώρα η λογοτεχνία μπορεί –ανέτως– να προβεί στις δικές της εξηγήσεις. Άρα: να φωτίσει πρόσωπα και καταστάσεις που είτε επιμελώς έχουν μείνει στην αφάνεια είτε με την αρωγή της μυθοπλασίας να τα κάνει να αποκτήσουν μια υφή πραγματικού δίχως απαραίτητα να προσδοκούν να αποκτήσουν τη βαρύτητα της πραγματικότητας. 

Ο Σεμπαστιάν Σπιτζέρ, με το πρώτο του μυθιστόρημα Αυτά τα όνειρα που ποδοπατούνται καταφέρνει να μπολιάσει τα ιστορικά γεγονότα με μια ισχυρή δόση μύθου και να ρίξει φως στις τελευταίες ημέρες της «πρώτης κυρίας» του Γ' Ράιχ, της Μάγδας Γκέμπελς. 

Με μπλαζέ ύφος και στεγνή αδιαφορία, η Γκέμπελς κάθεται στις πρώτες θέσεις και παρακολουθεί στην πραγματικότητα το σταδιακό ρήμαγμα του κόσμου που είχε ονειρευτεί να ζήσει.

Εξαρχής «παίζει» δύσκολα ο Σπιτζέρ, καθώς αποφασίζει να τοποθετήσει στο κέντρο του μυθιστορήματος έναν αρνητικό ήρωα που μόνο απεχθή συναισθήματα μπορεί να προκαλέσει στον αναγνώστη. Γύρω από τη γυναίκα του ενορχηστρωτή της ναζιστικής προπαγάνδας, του Γιόζεφ Γκέμπελς, αναπτύσσονται όλα τα πρόσωπα του «θιάσου»: θηρευτές και θηράματα, ένοχοι και αθώοι. Από το «δικό» της στόμα εκπορεύεται όλος ο βόρβορος του ναζιστικού καθεστώτος. Αν και παράλληλα με τη ζωή και τον θάνατό της, αλλά σε άμεση σχέση με την ίδια, εκτυλίσσεται και μια σκυταλοδρομία μνήμης στην οποία μετέχουν φυλακισμένοι στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Και στις δύο περιπτώσεις, τα όνειρα των μετεχόντων, όντως, ποδοπατούνται. Η μεγαλαυχία της Γκέμπελς, ένας συνδυασμός οικτρού κυνισμού και ψυχικής εκκένωσης, θα γίνει θρύψαλα. Μα, και τα όνειρα των άμοιρων θυμάτων της Τελικής Λύσης, κι αυτά με τη σειρά τους θα διακοπούν βιαίως· η ζωή τους θα μετατραπεί σε κόλαση και αφανισμό. 

Η πρώτη σκηνή που εισάγει τη Μάγδα στον κόσμο των σκιών είναι άκρως δηλωτική: το Βερολίνο φλέγεται και ο σκληρός πυρήνας των ναζιστών παρακολουθεί ένα κοντσέρτο της Φιλαρμονικής του Βερολίνου. Με μπλαζέ ύφος και στεγνή αδιαφορία, η Γκέμπελς κάθεται στις πρώτες θέσεις και παρακολουθεί στην πραγματικότητα το σταδιακό ρήμαγμα του κόσμου που είχε ονειρευτεί να ζήσει. Δίπλα της ο υπουργός Εξοπλισμών του Γ' Ράιχ, Άλμπερτ Σπέερ, μοιράζει κάψουλες υδροκυανίου έτσι ώστε οι «αρεστοί» του καθεστώτος να προσφέρουν στους εαυτούς τους μια εύκολη αυτοκτονία αν κινδυνεύσουν με αιχμαλωσία. Μια τέτοια κάψουλα θα πάρει και η Γκέμπελς. 

alt
Ο Sébastien Spitzer

Το σίγουρο είναι ότι η Μάγδα Γκέμπελς είναι μια προσωπικότητα με τη δική της ψυχοπαθολογία, η οποία διαμορφώθηκε κατά την παιδική της ηλικία και αναπτύχθηκε όταν πλέον ήταν μεστωμένη γυναίκα και διψούσε για εξουσία και μεγαλεία.

Το σίγουρο είναι ότι η Μάγδα Γκέμπελς είναι μια προσωπικότητα με τη δική της ψυχοπαθολογία, η οποία διαμορφώθηκε κατά την παιδική της ηλικία και αναπτύχθηκε όταν πλέον ήταν μεστωμένη γυναίκα και διψούσε για εξουσία και μεγαλεία. Θέλοντας να ξεφύγει από τη μίζερη ζωή της μητέρας της και να αποδιώξει από πάνω της τη σκιά του θετού πατέρα της, βλέπει στο πρόσωπο του θηριώδους Γκέμπελς το «κλειδί» που θα της ανοίξει τη μεγάλη πόρτα. Θωπεύεται από τη δύναμή του, αποδέχεται τον αρρωστημένο ερωτισμό του και τον παντρεύεται. 

Μπρος στον καταυγασμό και την ηδονή που της προσφέρει η εξουσιολαγνεία της αποστρέφεται τον εφηβικό της έρωτα και τον πατριό της. Τυχαίο; Και οι δύο ήταν Εβραίοι και οι δύο θα έχουν άσχημο τέλος. Η δική τους θυσία, όμως, χτίζει τον δικό της μύθο. 

Ώσπου το μύθευμά της –ποτισμένο με αθώο αίμα– κατακρημνίζεται από το βάθρο του με αποτέλεσμα η «βασίλισσα», όπως και ο «βασιλιάς» Χίτλερ, να φανερώσουν την απόλυτη γύμνια τους. Η τελευταία, δολοφονική πράξη της Γκαίμπελς είναι να φαρμακώσει τα έξι παιδιά της, ένα προς ένα, και στη συνέχεια να αυτοκτονήσει κι αυτή. Γίνεται μια σύγχρονη Μήδεια μόνο που η απάνθρωπη απόφασή της απηχεί ολοκληρωτικά το ταραγμένο μυαλό της. Θυσίασε τους πάντες για να βαυκαλιστεί –ασυνείδητη εν πλήρει συνειδήσει– με το φαιό μεγαλείο που έπλασε ο Χίτλερ. 

Την ίδια στιγμή, τα γράμματα που της έστελνε ο θετός της πατέρας, Ρίχαρντ Φριντλάντερ, γράμματα που ποτέ δεν έφτασαν σ’ αυτήν ή που αν έφτασαν τα αγνόησε και τα εξαφάνισε, μεταφέρονται από χέρι σε χέρι: από κρατούμενο σε κρατούμενο. Ο ένας παραδίδει στον άλλον το πολύτιμο δέμα. Ο μελλοντικός νεκρός δίνει τη σκυτάλη στον προσωρινά ζωντανό.

Ο Σπιτζέρ επέλεξε ένα άκρως λιτό ύφος αφήγησης, δίχως μακρηγορίες ή συναισθηματικές φορτίσεις. Παραμένει σταθερός ως το τέλος στη ρεαλιστική αφήγηση καταγράφοντας άλλοτε ψυχρά κι άλλοτε με σταθμισμένη θερμοκρασία το τέλος του Γ' Ράιχ.

Έως τη στιγμή που τελικός αποδέκτης αυτών των γραμμάτων, τα οποία επέχουν τη θέση ιστορικής μνήμης της μεγαλύτερης θηριωδίας που γνώρισε ο κόσμος, είναι ένα μικρό κορίτσι, η Άβα, που χάρη σε μια αγαθή τύχη καταφέρνει να σωθεί, ενώ τριγύρω της όλοι πεθαίνουν. Ακόμη και η μητέρα της που είναι μαζί της ως την ύστατη στιγμή της. Αυτό το κορίτσι καταλήγει στα χέρια του αμερικανικού στρατού και σώζεται. Μαζί της όμως μένει ενεργή και η θύμηση των γεγονότων, ενώ γίνεται γνωστός και ο σκαιός ρόλος της Γκέμπελς. 

Ο Σπιτζέρ επέλεξε ένα άκρως λιτό ύφος αφήγησης, δίχως μακρηγορίες ή συναισθηματικές φορτίσεις. Παραμένει σταθερός ως το τέλος στη ρεαλιστική αφήγηση καταγράφοντας άλλοτε ψυχρά κι άλλοτε με σταθμισμένη θερμοκρασία το τέλος του Γ' Ράιχ, τη ζωή των λαθρεμπόρων της Ιστορίας μέσα στο πνιγηρό μπούνκερ που είχαν φωλιάσει τις τιποτένιες υπάρξεις τους, αλλά και το αποθετήριο της μνήμης από τη φρίκη των στρατοπέδων συγκέντρωσης. Στο τέλος του βιβλίου μας προσφέρει κι ένα postface. Ήτοι: καταγράφει ακροθιγώς τα πραγματικά γεγονότα και τις καταστάσεις δηλώνοντας ρητώς αυτά που κράτησε αναλλοίωτα και τα άλλα που διαμόρφωσε κατά το δοκούν προς χάριν της μυθοπλασίας. Κάπως έτσι γίνεται ακόμη πιο κατανοητό το πάντρεμα της Ιστορίας με τη λογοτεχνία. Το σίγουρο είναι πως έχουμε να κάνουμε με ένα αξιοσημείωτο συγγραφικό ντεμπούτο. Το βιβλίο συνέλεξε ουκ ολίγα βραβεία προσφέροντας στον δημοσιογράφο Σπιτζέρ ένα τρυφηλό όνειρο που, ευτυχώς γι’ αυτόν, δεν ποδοπατήθηκε αυτοστιγμεί. Η λειτουργική μετάφραση ανήκει στον Γιάννη Καυκιά. 

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

altΑυτά τα όνειρα που ποδοπατούνται
Sébastien Spitzer
Μτφρ. Γιάννης Καυκιάς
Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου 2018
Σελ. 296, τιμή εκδότη €16,95

alt

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Santiago Roncagliolo «Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου, εκδ. Καστανιώτη).

Του Διονύση Μαρίνου

Το 2021, έπειτα από τρία χρόνια εργώδους προσπάθειας και αναγκαίας κατάδυσης στο σκότος, η περιβ...

«Ο τρελός του βασιλιά» του Μαχί Μπινμπίν (κριτική)

«Ο τρελός του βασιλιά» του Μαχί Μπινμπίν (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Mahi Binebine «Ο τρελός του βασιλιά» (μτφρ. Έλγκα Καββαδία, εκδ. Άγρα).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Υπάρχει περίπτωση μια δουλεία να είναι συναινετική ή ένα βασιλικό παλάτι, να είναι τρομακτικό και ταυτόχρονα μαγευτικό;...

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Antonio Skarmeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Κλειδάριθμος), στο οποίο βασίστηκε και η εξαιρετικά επιτυχημένη ταινία «Ο ταχυδρόμος» (1994) του Μάικλ Ράντφορντ.

Της Λεύκης Σαραντινού

Μια καλή ματ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Θα χρειαστείτε ένα λεξικό και καλή επαφή με την πραγματικότητα»: οι δέκα συγγραφικές συμβουλές της Μάργκαρετ Άτγουντ

«Θα χρειαστείτε ένα λεξικό και καλή επαφή με την πραγματικότητα»: οι δέκα συγγραφικές συμβουλές της Μάργκαρετ Άτγουντ

Η Margaret Atwood είναι Καναδή συγγραφέας και ποιήτρια, ευρέως γνωστή για το μελλοντολογικό μυθιστόρημά της «Η ιστορία της θεραπαινίδας», το οποίο εκτυλίσσεται σε μια δυστοπική, πατριαρχική κοινωνία όπου οι γυναίκες έχουν χάσει τα περισσότερα δικαιώματά τους. Τόσο με το λογοτεχνικό της έργο, όσο και με τα δοκίμια, τ...

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Santiago Roncagliolo «Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου, εκδ. Καστανιώτη).

Του Διονύση Μαρίνου

Το 2021, έπειτα από τρία χρόνια εργώδους προσπάθειας και αναγκαίας κατάδυσης στο σκότος, η περιβ...

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Σε μια σεμνή μα συγκινησιακά φορτισμένη εκδήλωση, ο Δήμος Χανίων τίμησε τη Χανιώτισσα συγγραφέα, Μάρω Δούκα, για την προσφορά της στις Τέχνες, τα Γράμματα και την ανάδειξη της Ιστορίας του τόπου. Στη φωτογραφία, ο Δήμαρχος Χανίων Παναγιώτης Σημανδηράκης καθώς αποδίδει το μετάλλιο της πόλης στη συγγραφέα.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Από την πληθώρα των νέων εκδόσεων μεταφρασμένων αστυνομικών βιβλίων ξεχωρίσαμε εννέα. Σας τα παρουσιάζουμε. 

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Μήπως το κατασκοπικό εξελίσσεται στο νέο συναρπαστικό θρίλερ; Εννέα –κλασικά και σύγχρονα– αστυνομικά μυθιστορήμ...

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ