alt

Για το μυθιστόρημα του Sébastien Spitzer «Αυτά τα όνειρα που ποδοπατούνται» (μτφρ. Γιάννης Καυκιάς, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου).

Του Διονύση Μαρίνου

Η τελευταία μάχη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, αυτή που σηματοδότησε την καθολική ήττα των ναζί ολετήρων, έθεσε τέρμα στην κτηνωδία των στρατοπέδων συγκέντρωσης και κατασίγασε τον τρόμο που έστεκε ωσάν λαιμητόμος επάνω από το κεφάλι της παγκόσμιας κοινότητας, αυτή η καθοριστική μάχη δόθηκε στο Βερολίνο. Από τις 16 Απριλίου 1945 έως τις 2 Μαΐου, ο στρατός του Στάλιν σήμανε τη μεγάλη επίθεση φτάνοντας στα περίχωρα και τον πυρήνα της γερμανικής πόλης-σύμβολο. Το αποτέλεσμα εκείνων των ημερών είναι γνωστό: η σοβιετική αρκούδα κατέφαγε ένα κτήνος που βρισκόταν σε κατάσταση μαρασμού και αποσύνθεσης. 

Ο Χίτλερ μαζί με μια δράκα πιστών κρύφτηκε σε ένα μπούνκερ έχοντας αποφασίσει να μην παραδοθεί ποτέ στον Κόκκινο Στρατό και φυσικά να μην λογοδοτήσει στη διεθνή κοινότητα για τα φρικτά εγκλήματα πολέμου με τα οποία βαρυνόταν.

Ο Χίτλερ μαζί με μια δράκα πιστών κρύφτηκε σε ένα μπούνκερ έχοντας αποφασίσει να μην παραδοθεί ποτέ στον Κόκκινο Στρατό και φυσικά να μην λογοδοτήσει στη διεθνή κοινότητα για τα φρικτά εγκλήματα πολέμου με τα οποία βαρυνόταν. Στις 29 Απριλίου νυμφεύεται την Εύα Μπράουν και την επομένη στρέφει ένα περίστροφο κατά πάνω του και αυτοκτονεί. Ήταν το τέλος ενός παράφρονα που αιματοκύλησε την Ευρώπη. 

Εκείνες οι δραματικές ώρες (για τους «καλούς» και τους «κακούς» της υπόθεσης) έχουν περιγραφεί επί μακρόν. Τόσο από επίσημες ιστορικές καταγραφές, όσο και από μυθιστορηματικές εκδοχές. Για να μην παρασιωπήσουμε και τις γνωστές θεωρίες συνωμοσίας που αναπτύχθηκαν συν τω χρόνω δημιουργώντας έναν υπόγειο μύθο που καταφέρνει ακόμη και στις μέρες μας να αφήνει τα «αυγά» του σε χαλασμένα μυαλά. 

Θα έλεγε κανείς πως ένα ακόμη βιβλίο γύρω από τι ακριβώς συνέβη στα ελάχιστα 24ωρα πριν από την Πτώση του Βερολίνου δεν θα προσέθετε τίποτα περισσότερο στη δημόσια συζήτηση. Εκτός και αν έφερνε στην επιφάνεια κάποια νέα στοιχεία. Από τη στιγμή που κάτι τέτοιο δεν έχει συμβεί ως τώρα η λογοτεχνία μπορεί –ανέτως– να προβεί στις δικές της εξηγήσεις. Άρα: να φωτίσει πρόσωπα και καταστάσεις που είτε επιμελώς έχουν μείνει στην αφάνεια είτε με την αρωγή της μυθοπλασίας να τα κάνει να αποκτήσουν μια υφή πραγματικού δίχως απαραίτητα να προσδοκούν να αποκτήσουν τη βαρύτητα της πραγματικότητας. 

Ο Σεμπαστιάν Σπιτζέρ, με το πρώτο του μυθιστόρημα Αυτά τα όνειρα που ποδοπατούνται καταφέρνει να μπολιάσει τα ιστορικά γεγονότα με μια ισχυρή δόση μύθου και να ρίξει φως στις τελευταίες ημέρες της «πρώτης κυρίας» του Γ' Ράιχ, της Μάγδας Γκέμπελς. 

Με μπλαζέ ύφος και στεγνή αδιαφορία, η Γκέμπελς κάθεται στις πρώτες θέσεις και παρακολουθεί στην πραγματικότητα το σταδιακό ρήμαγμα του κόσμου που είχε ονειρευτεί να ζήσει.

Εξαρχής «παίζει» δύσκολα ο Σπιτζέρ, καθώς αποφασίζει να τοποθετήσει στο κέντρο του μυθιστορήματος έναν αρνητικό ήρωα που μόνο απεχθή συναισθήματα μπορεί να προκαλέσει στον αναγνώστη. Γύρω από τη γυναίκα του ενορχηστρωτή της ναζιστικής προπαγάνδας, του Γιόζεφ Γκέμπελς, αναπτύσσονται όλα τα πρόσωπα του «θιάσου»: θηρευτές και θηράματα, ένοχοι και αθώοι. Από το «δικό» της στόμα εκπορεύεται όλος ο βόρβορος του ναζιστικού καθεστώτος. Αν και παράλληλα με τη ζωή και τον θάνατό της, αλλά σε άμεση σχέση με την ίδια, εκτυλίσσεται και μια σκυταλοδρομία μνήμης στην οποία μετέχουν φυλακισμένοι στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Και στις δύο περιπτώσεις, τα όνειρα των μετεχόντων, όντως, ποδοπατούνται. Η μεγαλαυχία της Γκέμπελς, ένας συνδυασμός οικτρού κυνισμού και ψυχικής εκκένωσης, θα γίνει θρύψαλα. Μα, και τα όνειρα των άμοιρων θυμάτων της Τελικής Λύσης, κι αυτά με τη σειρά τους θα διακοπούν βιαίως· η ζωή τους θα μετατραπεί σε κόλαση και αφανισμό. 

Η πρώτη σκηνή που εισάγει τη Μάγδα στον κόσμο των σκιών είναι άκρως δηλωτική: το Βερολίνο φλέγεται και ο σκληρός πυρήνας των ναζιστών παρακολουθεί ένα κοντσέρτο της Φιλαρμονικής του Βερολίνου. Με μπλαζέ ύφος και στεγνή αδιαφορία, η Γκέμπελς κάθεται στις πρώτες θέσεις και παρακολουθεί στην πραγματικότητα το σταδιακό ρήμαγμα του κόσμου που είχε ονειρευτεί να ζήσει. Δίπλα της ο υπουργός Εξοπλισμών του Γ' Ράιχ, Άλμπερτ Σπέερ, μοιράζει κάψουλες υδροκυανίου έτσι ώστε οι «αρεστοί» του καθεστώτος να προσφέρουν στους εαυτούς τους μια εύκολη αυτοκτονία αν κινδυνεύσουν με αιχμαλωσία. Μια τέτοια κάψουλα θα πάρει και η Γκέμπελς. 

alt
Ο Sébastien Spitzer

Το σίγουρο είναι ότι η Μάγδα Γκέμπελς είναι μια προσωπικότητα με τη δική της ψυχοπαθολογία, η οποία διαμορφώθηκε κατά την παιδική της ηλικία και αναπτύχθηκε όταν πλέον ήταν μεστωμένη γυναίκα και διψούσε για εξουσία και μεγαλεία.

Το σίγουρο είναι ότι η Μάγδα Γκέμπελς είναι μια προσωπικότητα με τη δική της ψυχοπαθολογία, η οποία διαμορφώθηκε κατά την παιδική της ηλικία και αναπτύχθηκε όταν πλέον ήταν μεστωμένη γυναίκα και διψούσε για εξουσία και μεγαλεία. Θέλοντας να ξεφύγει από τη μίζερη ζωή της μητέρας της και να αποδιώξει από πάνω της τη σκιά του θετού πατέρα της, βλέπει στο πρόσωπο του θηριώδους Γκέμπελς το «κλειδί» που θα της ανοίξει τη μεγάλη πόρτα. Θωπεύεται από τη δύναμή του, αποδέχεται τον αρρωστημένο ερωτισμό του και τον παντρεύεται. 

Μπρος στον καταυγασμό και την ηδονή που της προσφέρει η εξουσιολαγνεία της αποστρέφεται τον εφηβικό της έρωτα και τον πατριό της. Τυχαίο; Και οι δύο ήταν Εβραίοι και οι δύο θα έχουν άσχημο τέλος. Η δική τους θυσία, όμως, χτίζει τον δικό της μύθο. 

Ώσπου το μύθευμά της –ποτισμένο με αθώο αίμα– κατακρημνίζεται από το βάθρο του με αποτέλεσμα η «βασίλισσα», όπως και ο «βασιλιάς» Χίτλερ, να φανερώσουν την απόλυτη γύμνια τους. Η τελευταία, δολοφονική πράξη της Γκαίμπελς είναι να φαρμακώσει τα έξι παιδιά της, ένα προς ένα, και στη συνέχεια να αυτοκτονήσει κι αυτή. Γίνεται μια σύγχρονη Μήδεια μόνο που η απάνθρωπη απόφασή της απηχεί ολοκληρωτικά το ταραγμένο μυαλό της. Θυσίασε τους πάντες για να βαυκαλιστεί –ασυνείδητη εν πλήρει συνειδήσει– με το φαιό μεγαλείο που έπλασε ο Χίτλερ. 

Την ίδια στιγμή, τα γράμματα που της έστελνε ο θετός της πατέρας, Ρίχαρντ Φριντλάντερ, γράμματα που ποτέ δεν έφτασαν σ’ αυτήν ή που αν έφτασαν τα αγνόησε και τα εξαφάνισε, μεταφέρονται από χέρι σε χέρι: από κρατούμενο σε κρατούμενο. Ο ένας παραδίδει στον άλλον το πολύτιμο δέμα. Ο μελλοντικός νεκρός δίνει τη σκυτάλη στον προσωρινά ζωντανό.

Ο Σπιτζέρ επέλεξε ένα άκρως λιτό ύφος αφήγησης, δίχως μακρηγορίες ή συναισθηματικές φορτίσεις. Παραμένει σταθερός ως το τέλος στη ρεαλιστική αφήγηση καταγράφοντας άλλοτε ψυχρά κι άλλοτε με σταθμισμένη θερμοκρασία το τέλος του Γ' Ράιχ.

Έως τη στιγμή που τελικός αποδέκτης αυτών των γραμμάτων, τα οποία επέχουν τη θέση ιστορικής μνήμης της μεγαλύτερης θηριωδίας που γνώρισε ο κόσμος, είναι ένα μικρό κορίτσι, η Άβα, που χάρη σε μια αγαθή τύχη καταφέρνει να σωθεί, ενώ τριγύρω της όλοι πεθαίνουν. Ακόμη και η μητέρα της που είναι μαζί της ως την ύστατη στιγμή της. Αυτό το κορίτσι καταλήγει στα χέρια του αμερικανικού στρατού και σώζεται. Μαζί της όμως μένει ενεργή και η θύμηση των γεγονότων, ενώ γίνεται γνωστός και ο σκαιός ρόλος της Γκέμπελς. 

Ο Σπιτζέρ επέλεξε ένα άκρως λιτό ύφος αφήγησης, δίχως μακρηγορίες ή συναισθηματικές φορτίσεις. Παραμένει σταθερός ως το τέλος στη ρεαλιστική αφήγηση καταγράφοντας άλλοτε ψυχρά κι άλλοτε με σταθμισμένη θερμοκρασία το τέλος του Γ' Ράιχ, τη ζωή των λαθρεμπόρων της Ιστορίας μέσα στο πνιγηρό μπούνκερ που είχαν φωλιάσει τις τιποτένιες υπάρξεις τους, αλλά και το αποθετήριο της μνήμης από τη φρίκη των στρατοπέδων συγκέντρωσης. Στο τέλος του βιβλίου μας προσφέρει κι ένα postface. Ήτοι: καταγράφει ακροθιγώς τα πραγματικά γεγονότα και τις καταστάσεις δηλώνοντας ρητώς αυτά που κράτησε αναλλοίωτα και τα άλλα που διαμόρφωσε κατά το δοκούν προς χάριν της μυθοπλασίας. Κάπως έτσι γίνεται ακόμη πιο κατανοητό το πάντρεμα της Ιστορίας με τη λογοτεχνία. Το σίγουρο είναι πως έχουμε να κάνουμε με ένα αξιοσημείωτο συγγραφικό ντεμπούτο. Το βιβλίο συνέλεξε ουκ ολίγα βραβεία προσφέροντας στον δημοσιογράφο Σπιτζέρ ένα τρυφηλό όνειρο που, ευτυχώς γι’ αυτόν, δεν ποδοπατήθηκε αυτοστιγμεί. Η λειτουργική μετάφραση ανήκει στον Γιάννη Καυκιά. 

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

altΑυτά τα όνειρα που ποδοπατούνται
Sébastien Spitzer
Μτφρ. Γιάννης Καυκιάς
Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου 2018
Σελ. 296, τιμή εκδότη €16,95

alt

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ημερολόγιο του χειμώνα», του Πολ Όστερ – Εκ βαθέων εξομολόγηση

«Ημερολόγιο του χειμώνα», του Πολ Όστερ – Εκ βαθέων εξομολόγηση

Για το βιβλίο του Paul Auster «Ημερολόγιο του χειμώνα» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου, εκδ. Μεταίχμιο).

Της Νίκης Κώτσιου

Θραυσματικές αυτοβιογραφικές αφηγήσεις από μια ολόκληρη ζωή συνθέτουν το Ημερολόγιο του χειμώνα του ...

«Americana», του Ντον ΝτεΛίλο (κριτική) – Το ώριμο ντεμπούτο ενός ανήσυχου Αμερικανού

«Americana», του Ντον ΝτεΛίλο (κριτική) – Το ώριμο ντεμπούτο ενός ανήσυχου Αμερικανού

Για το πρώτο μυθιστόρημα του Don DeLillo «Americana» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Μεθύστερη γνώση, αλλά ικανή για να επιβεβαιώσει το λεχθέν: ο Ντον ΝτεΛίλο δεν έγινε εν προόδω ο «αρχι-σαμάνος» της αμερικανικής λογοτεχνίας. Δ...

«Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω», του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες (κριτική)

«Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω», του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Juan Gabriel Vásquez «Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω» (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ίκαρος). Φωτογραφία: Η οικογένεια του Σέρχιο Καμπρέρα, μαζί με άλλους εξόριστους, πριν επιβιβαστούν στο πλοίο για τη Δομινικανή Δημοκρατία. (1939)

Του Νίκου Ξένιου

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Λουκάς Αναγνωστόπουλος με αφορμή το βιβλίο του «Οι μύθοι του χθες και οι άνθρωποι του σήμερα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γράφημα. 

Επιμέλεια: Book Press

«Οι αρχαίοι μύθοι είναι συναρπαστικοί και διαχρο...

«Άνθρωποι και Ποντίκια» του Τζον Στάινμπεκ, από την Ομάδα Cartel: για λίγες ακόμη μέρες On demand

«Άνθρωποι και Ποντίκια» του Τζον Στάινμπεκ, από την Ομάδα Cartel: για λίγες ακόμη μέρες On demand

Ο Cartel Τεχνοχώρος προτείνει: «Άνθρωποι και Ποντίκια» του Τζον Στάινμπεκ σε σκηνοθεσία Βασίλη Μπισμπίκη ON DEMAND, για λίγες ακόμη ημέρες μέχρι το τέλος Ιανουαρίου, από Σάββατο 22 έως και 30 Ιανουαρίου.

Επιμέλεια: Book Press

...
Αλεξάνδρα Γρηγορίου: «Ένα ταξίδι αυτογνωσίας μιας σύγχρονης γυναίκας»

Αλεξάνδρα Γρηγορίου: «Ένα ταξίδι αυτογνωσίας μιας σύγχρονης γυναίκας»

Μια κουβέντα γνωριμίας με τη συγγραφέα Αλεξάνδρα Γρηγορίου η οποία με το μυθιστόρημά της «Το μυστικό της Μελίνας» (εκδ. Αρμός) έκανε πρόσφατα την εμφάνισή της, «ένα ταξίδι αυτογνωσίας μιας σύγχρονης γυναίκας», όπως το χαρακτηρίζει η ίδια. 

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

Η εκδοτική κίνηση περί την ποίηση και φέτος στη χώρα μας εντονότατη, και σε ένα μεγάλο της κομμάτι πολύ ενδιαφέρουσα και ποιοτική. Οι μεταφράσεις σπουδαίων ξένων ποιητών και ποιητριών, όπως για παράδειγμα έγινε φέτος με τις νομπελίστριες Λουίζ Γκλικ και Βισουάβα Σιμπόρσκα, είναι σημαντικές εκδοτικές χειρονομίες. Πολ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ