alt

Για το μυθιστόρημα του Jo Nesbo «Μάκβεθ» (μτφρ. Γωγώ Αρβανίτη, εκδ. Μεταίχμιο).

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Βρισκόμαστε στη δεκαετία του ’70, σε μια υποβαθμισμένη πόλη της Σκοτίας με ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά ανεργίας και τρομακτικούς δείκτες εγκληματικότητας. Ο νέος διοικητής της αστυνομίας, ο αδιάφθορος Ντάνκαν, πρέπει να αντιμετωπίσει τη μάστιγα ενός χημικού ναρκωτικού που παράγεται στην πόλη και καταστρέφει τους απαθείς κι απελπισμένους κατοίκους της, και τη συμμορία μηχανόβιων εγκληματιών ονόματι Νορς Ράιντερ. Η κατάντια της πόλης οφείλεται στη σταδιακή και σχεδόν πλήρη αποβιομηχάνισή της και στην προηγούμενη διεφθαρμένη διοίκηση της αστυνομίας. Ο Ντάνκαν όμως έχει στο πλευρό του την Ομάδα Κρούσης με επικεφαλής τον αστυνομικό Μάκβεθ, έναν έμπειρο και σκληροτράχηλο άνδρα που έχει ανέβει τις βαθμίδες της ιεραρχίας με σκληρή δουλειά. 

Το βιβλίο ξεκινά όταν η Ομάδα Οργανωμένου Εγκλήματος του αστυνόμου Ντοφ αποτυγχάνει να συντρίψει τους Νορς Ράιντερ και ο Μάκβεθ παρεμβαίνει σώζοντας την επιχείρηση. Είναι προφανές ότι ο Μάκβεθ είναι ο πιο ικανός άνδρας του αστυνομικού σώματος και διαθέτει διοικητικές ικανότητες, παρότι έχει ξεκινήσει από πολύ χαμηλά, ως τρόφιμος ορφανοτροφείου. Η φιλόδοξη και πανέξυπνη κοκκινομάλλα Λαίδη, ιδιοκτήτρια του καζίνου Ινβερνές, με την οποία συζεί ο Μάκβεθ, τον πείθει ότι θα ήταν ιδανικός διευθυντής της αστυνομίας αν… αν έφευγε από τη μέση ο Ντάνκαν. Κι έτσι αρχίζει ο κύκλος του αίματος, των δολοφονιών και της εξόντωσης πολιτικών, φίλων και αντιπάλων. 

Στο συλλογικό ασυνείδητο, ο Μάκβεθ είναι ο φιλόδοξος άρχοντας που δεν διστάζει να σφάξει εχθρούς και φίλους για να φτάσει στην κορυφή της πυραμίδας: στον βασιλικό θρόνο.

Η υπόθεση του Μάκβεθ είναι γνωστή, λίγο ως πολύ, όχι μόνο στους θεατρόφιλους. Τα θεατρικά έργα του Σαίξπηρ είναι το υπόδειγμα Τέχνης (με κεφαλαίο Τ), που έχει φτιαχτεί από λαϊκά υλικά, μύθους, θρύλους και κομμάτια αληθινής ιστορίας, και διαπραγματεύονται τα αιώνια θέματα που ταλανίζουν την ανθρωπότητα από τη γέννησή της: το πάθος για εξουσία, η ζήλια, ο φθόνος, ο αδηφάγος έρωτας, η προδοσία, η απληστία. Στο συλλογικό ασυνείδητο, ο Μάκβεθ είναι ο φιλόδοξος άρχοντας που δεν διστάζει να σφάξει εχθρούς και φίλους για να φτάσει στην κορυφή της πυραμίδας: στον βασιλικό θρόνο. Με την παρότρυνση της Λαίδης Μάκβεθ θα εξολοθρεύσει όσους στέκονται ή υπάρχει περίπτωση να σταθούν εμπόδιο στον δρόμο του, αλλά θα ξεχάσει τον πιο ανίκητο αντίπαλο: τις Ερινύες, τις τύψεις για τον φόρο του αίματος. Και το μήνυμα, με δυο λόγια: όσοι διεκδικούν την εξουσία ως αυτοσκοπό, αργά ή γρήγορα οδηγούνται στην αυτοκαταστροφή.

Διαβάζοντας διάφορα σχόλια για τον Μάκβεθ του Σαίξπηρ (αφού δεν είμαι ειδική στο θέατρο ή στην αγγλική γραμματεία), σε μια προσπάθεια να αποκωδικοποιήσω τον Μάκβεθ του Νέσμπο, είδα ότι το έργο είναι από τις μικρότερες σε διάρκεια τραγωδίες του Σαίξπηρ. Γύρω στις εκατό σελίδες ο πρώτος Μάκβεθ· ξεπερνάει τις 600 η διασκευή του. Με τη γνωστή μαεστρία του, ο Νορβηγός συγγραφέας γεμίζει τη λιτή σχετικά ιστορία του φιλόδοξου Σκοτσέζου στρατηγού με λουτρά αίματος, αλλεπάλληλες συγκρούσεις συμμοριών και αστυνομικών, εκτελέσεις αμάχων και τίμιων αστυνομικών από διεφθαρμένους συναδέλφους τους, σκηνές δράσης με αυτοκινητικές καταδιώξεις και επιθέσεις με πολυβόλα. Η βία σε κάθε μορφή κι εκδήλωσή της. Δεν περιμέναμε τίποτα λιγότερο από τον Νέσμπο, προφανώς γι' αυτό του ανατέθηκε η διασκευή του Μάκβεθ στo πλαίσιo του Hogarth Shakespeare Project. (Hogarth Press ήταν ο εκδοτικός οίκος που ίδρυσαν η Βιρτζίνια και ο Λέναρντ Γουλφ το 1917, και εν έτει 2015 εγκαινίασε τη σειρά διασκευών έργων του Σαίξπηρ από σύγχρονους επιτυχημένους συγγραφείς). 

Ο Νέσμπο επιλέγει ως έδρα της ιστορίας του μια ανώνυμη πόλη της Σκοτίας, και ως χρονική στιγμή τη δεκαετία του ’70. Ηλίου φαεινότερο: η Γλασκόβη της αποβιομηχάνισης και της ανεργίας, η πόλη με τη μεγαλύτερη διάδοση των ναρκωτικών την εποχή εκείνη, οι συνθήκες απόγνωσης και φτώχειας που δημιούργησαν τη σχολή του tartan noir. Συγχρόνως, κλείνει το μάτι στη σαιξπηρική παράδοση, αφού οι μελετητές του βάρδου πιστεύουν ότι ο Μάκβεθ στηρίχθηκε στα Χρονικά Holinshed (1587), ένα συλλογικό έργο που διηγείτο, εκτός άλλων, την ιστορία της Σκοτίας και ανέφερε τον Σκοτσέζο βασιλιά Μάκβεθ (πραγματικό πρόσωπο, με διαφορετική μοίρα από τον τραγικό ήρωα).

Τα ναρκωτικά αποτέλεσαν μια έξυπνη δραματουργική λύση για τον Νέσμπο: οι κυριότεροι αντίπαλοι του Ντάνκαν και του Μάκβεθ είναι ο Εκάτης, γνωστός και ως Αόρατο Χέρι (αναφορά στον Άνταμ Σμιθ;), ο οποίος παρασκευάζει το χημικό ναρκωτικό «φίλτρο» στα υπόγεια της πόλης, και ο Σβένο, ο αρχηγός των Νορς Ράιντερ που θέλει να πλασάρει τα δικά του ναρκωτικά, φερμένα από «αλλού» – η εισβολή της ηρωίνης στη Γλασκόβη στα ’70s και η ραγδαία κλιμάκωση του οργανωμένου εγκλήματος. Τη θέση της μάγισσας Εκάτης και των τριών μαγισσών που παρασύρουν τον Μάκβεθ με τις προφητείες τους έχουν πάρει οι παρασκευαστές του «φίλτρου», του ναρκωτικού που υποδουλώνει και καταστρέφει τους χρήστες του – αναφορά στο κρακ, πιθανότατα. 

Έχοντας μελετήσει ενδελεχώς τη συγκεκριμένο περίοδο, ο Νέσμπο στήνει τη δυστοπία του με τα στοιχεία της αποβιομηχάνισης που έπληξε τη Σκοτία μετά τη δεκαετία του ’60, και με το μολυσμένο περιβάλλον της πόλης.

Έχοντας μελετήσει ενδελεχώς τη συγκεκριμένο περίοδο, ο Νέσμπο στήνει τη δυστοπία του με τα στοιχεία της αποβιομηχάνισης που έπληξε τη Σκοτία μετά τη δεκαετία του ’60, και με το μολυσμένο περιβάλλον της πόλης (συνέπεια της καταστροφής που προκάλεσαν στους φυσικούς πόρους τα τοξικά βιομηχανικά απόβλητα). Η πόλη εμφανίζεται εγκαταλειμμένη από την κεντρική εξουσία που βρίσκεται στο Καπιτώλιο, την πρωτεύουσα η οποία παραπέμπει μάλλον στο Εδιμβούργο. Η μαύρη μολυσμένη βροχή που πέφτει ασταμάτητα, τα βαριά σύννεφα που, όταν παραμερίζουν, αφήνουν την πόλη ακόμα πιο έκθετη και γυμνή μέσα στη διάλυσή της, εντείνουν τη δυστοπική ατμόσφαιρα.

Κι εδώ σταματούν οι ομοιότητες και αρχίζουν οι προβληματισμοί. Αντιγράφω από τη βικιπαίδεια: «Στο έργο, οι τρεις μάγισσες αντιπροσωπεύουν το σκοτάδι, το χάος και τη σύγκρουση, ενώ παίζουν και τον ρόλο των μαρτύρων.Την εποχή του Σαίξπηρ, οι μάγισσες θεωρούνταν χειρότερες από επαναστάτες, αφού ήταν όχι μόνο πολιτικοί αλλά και πνευματικοί προδότες. Στο έργο του Σαίξπηρ, οι μάγισσες κινούνται μεταξύ πραγματικότητας και υπερφυσικού. Αψηφούν τη λογική και δεν υπόκεινται στους κανόνες του πραγματικού κόσμου. Οι μάγισσες είναι τόσο βαθιά ριζωμένες στους δύο κόσμους που δεν είναι σαφές αν αυτές ελέγχουν τη μοίρα ή αν είναι αντιπρόσωποί της. Τα λόγια τους στην πρώτη Πράξη: “Είν’ τα ωραία φρίκη, φρίκη τα καλά / Άνεμοι πάρετέ μας, πάχνη κρύψε μας!” λέγεται συχνά ότι δίνουν τον τόνο για το υπόλοιπο έργο, δημιουργώντας το αίσθημα της σύγχυσης. Πράγματι, το έργο είναι γεμάτο με περιπτώσεις όπου το κακό παρουσιάζεται ως καλό, ενώ το καλό καθίσταται κακό. Άλλοι στίχοι κοινωνούν ξεκάθαρα την πρόθεση των μαγισσών να δημιουργήσουν προβλήματα στους θνητούς γύρω τους». 

alt
Ο Jo Nesbo

Αντικαθιστώντας τις τρεις μάγισσες με δύο αδελφές που παρασκευάζουν το «φίλτρο» και μια αντρογυναίκα –ίσως τραβεστί–, τη Στρέγκα, πόσο μάλλον την Εκάτη με τον ηλικιωμένο Εκάτη, χάνεται ένας από τους βασικούς πυλώνες του έργου, χάνεται η αμφισημία ανάμεσα στο κακό και το καλό.

Αντικαθιστώντας τις τρεις μάγισσες με δύο αδελφές που παρασκευάζουν το «φίλτρο» και μια αντρογυναίκα –ίσως τραβεστί–, τη Στρέγκα, πόσο μάλλον την Εκάτη με τον ηλικιωμένο Εκάτη, χάνεται ένας από τους βασικούς πυλώνες του έργου, χάνεται η αμφισημία ανάμεσα στο κακό και το καλό. Έτσι βέβαια εξηγούνται ρεαλιστικά οι παραισθήσεις του Μάκβεθ, αφού παρουσιάζεται εξαρτημένος από το «φίλτρο». 

Η ανάγκη να συμπληρωθούν κάποιες τρύπες στην πλοκή, οδήγησαν τον Νέσμπο στην αλλαγή μερικών αρχικών ηρώων (ο ΜακΝταφ γίνεται σκέτος Ντοφ, ο Κεθνές αλλάζει φύλο και γίνεται η ερωμένη του Ντοφ), όπως επίσης στην εισαγωγή νέων προσώπων που μπερδεύουν τον αναγνώστη (ή εμένα ως αναγνώστρια): για παράδειγμα, ο Μπόνους, που εμφανίζεται στην αρχή του βιβλίου και παίζει καίριο ρόλο, ξεχνιέται μέσα στα ονόματα των ανδρών της Ομάδας Κρούσης και της Δίωξης Ναρκωτικών. 

Οι τύψεις της Λαίδης ενισχύονται με συμβάντα από την παιδική της ηλικία και την προσωπική της ζωή – σαν να μην αρκεί στην εποχή μας ο φόνος από μόνος του για να προκαλέσει παράνοια, αλλά πρέπει να τον στηρίξουμε με «ψυχαναλυτικά» δεδομένα. Με ανάλογο τρόπο εμπλουτίζεται το παρελθόν του Μάκβεθ, με το μεγάλωμά του σε ορφανοτροφείο και το ταλέντο του στο στιλέτο λόγω της εμπειρίας του σε τσίρκο. Κι εδώ, είναι σαν να μην αρκεί η δίψα για εξουσία του Μάκβεθ, αλλά να πρέπει να ενισχυθεί η παράνοιά του με την εξάρτηση από τα ναρκωτικά.

Είχα διαρκώς την αίσθηση ότι πίσω από τον Μάκβεθ παραμόνευε ο Χάρι Χόλε – τον οποίο φαντάζομαι πάντοτε με την εμφάνιση του ίδιου του Νέσμπο.

Οι αλλεπάλληλες προδοσίες και τα «καρφιά» του Εκάτη σε κάθε στρώμα της κοινωνίας και τομέα της διοίκησης προσιδιάζουν περισσότερο στην εμμονή του Σκορτσέζε με τα κινηματογραφικά έπη της Μαφίας. Άλλωστε, από την πρώτη σελίδα βλέπουμε ότι ο Νέσμπο επιλέγει μια αμιγώς κινηματογραφική αισθητική: παρακολουθούμε την πορεία μίας σταγόνας της βροχής, η οποία δίνει την ευκαιρία στον συγγραφέα να αφηγηθεί συνοπτικά την ιστορία της ανώνυμης πόλης και να μας γνωρίσει τους βασικούς ήρωες. Σε άλλο σημείο, η «κάμερα» ακολουθεί ένα γλάρο που διασχίζει την πόλη πετώντας ψηλά και παρατηρεί τα τεκταινόμενα.

Εν κατακλείδι, ο κατά Νέσμπο Μάκβεθ θα ενθουσιάσει τις καινούργιες γενιές αναγνωστών, που θέλουν «χορταστικά» βιβλία με πολλή δράση η οποία να παραπέμπει στις δημοφιλείς σειρές. Και αυτό το πέτυχε άριστα ο Νορβηγός που κατέκτησε τον κόσμο. Εγώ όμως είχα διαρκώς την αίσθηση ότι πίσω από τον Μάκβεθ παραμόνευε ο Χάρι Χόλε – τον οποίο φαντάζομαι πάντοτε με την εμφάνιση του ίδιου του Νέσμπο. Ίσως είναι δική μου αδυναμία να ξεχωρίσω τον ήρωα από τον δημιουργό του. Ή ίσως ο Νέσμπο να έχει ταυτιστεί οριστικά με τον Χάρι Χόλε. 

* Κεντρική εικόνα: Illustration © Owen Freeman/The New York Times

* H ΧIΛΝΤΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡIΟΥ είναι μεταφράστρια και συγγραφέας.

altΜάκβεθ
Jo Nesbo
Μτφρ. Γωγώ Αρβανίτη
Μεταίχμιο 2018
Σελ. 632, τιμή εκδότη €18,80

alt

TA BIBΛΙΑ ΤΟΥ JO NESBO


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Καιρός, της Τζένυ Όφιλ

Καιρός, της Τζένυ Όφιλ

Για το μυθιστόρημα της Jenny Offill «Καιρός» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Στερέωμα).

Του Διονύση Μαρίνου

Υποσημειώσεις ενός κόσμου που ακόμη δεν έχει αναδυθεί και ουδείς γνωρίζει αν αυτό θα συμβεί κάποτε ή αν πρέπει να συμβεί. Η πρώτη σκέψη που μου ήρθε...

Αβεσσαλώμ, Αβεσσαλώμ!, του Ουίλιαμ Φώκνερ

Αβεσσαλώμ, Αβεσσαλώμ!, του Ουίλιαμ Φώκνερ

Για το μυθιστόρημα του William Faulkner «Αβεσσαλώμ, Αβεσσαλώμ!» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Gutenberg). 

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Οι αρχαίες τραγωδίες είναι έργα με λιανό κορμί. Βλέπεις τον σκελετό κάτω από τους λεπτούς και σκληρούς μυς να πετ...

Άντα ή Πάθος, του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ

Άντα ή Πάθος, του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ

Για το μυθιστόρημα του Vladimir Nabokov «Άντα ή πάθος – Ένα οικογενειακό χρονικό» (μτφρ. Μυρτώ Αναγνωστοπούλου, εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Meredith Frampton «Portrait of a Young Woman» (1935).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Παρεξηγημένη έν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Ερωταποκρίσεις από παλαιότερες συνομιλίες και συνεντεύξεις με ποιητές και μεταφραστές.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Πώς επιλέγουμε τα κείμενα που μεταφράζουμε;

Με ποικίλους τρόπους και για όλους τους δυνατ...

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ