alt

Για το βιβλίο του Siegfried Kracauer «Η γραφομηχανούλα - Nietzsche ex Machina: Έξι επιστολές και ένα ποίημα του Φρίντριχ Νίτσε για τη "γραφόσφαιρα"» (μτφρ. Νικήτας Σινιόσογλου, εκδ. Κίχλη).

Του Θωμά Συμεωνίδη

Τι είναι αυτό που μας διαμορφώνει και τι σημαίνει διαμορφώνομαι, ορίστε δύο ερωτήματα που θα μας οδηγήσουν στον Κρακάουερ και τον Νίτσε και από εκεί στη «Γραφομηχανούλα», βιβλίο διαστάσεων 11.5 επί 16.5 εκατοστά, 88 σελίδων, με 8 σχέδια της Εύης Τσακνιά και 24-σέλιδη εισαγωγή του Νικήτα Σινιόσογλου, ο οποίος μεταφράζει το ομώνυμο κείμενο του Κρακάουερ («Γραφομηχανούλα»), καθώς και 6 επιστολές και 1 ποίημα του Νίτσε, προσθέτοντας σχόλια, σημειώσεις και πηγές όπου χρειαστεί, με την έκδοση να περιλαμβάνει επίσης 4 φωτογραφίες (οι δύο κρυμμένες) των Κρακάουερ και Νίτσε και 6 εικόνες δακτυλόγραφων (επιστολή, ποιήματα, στιχάκια/δοκιμές, εξώφυλλο) του Νίτσε.    

H πίστη στη μικρή κλίμακα των γεγονότων και της ζωής είναι δηλωτική όλης της προσέγγισης του Κρακάουερ και των μεθόδων που ακολουθεί ως θεωρητικός του κινηματογράφου, ως ιστορικός, ως κοινωνιολόγος, γενικότερα, ως διανοητής και συγγραφέας.

Τα ερωτήματα τώρα (διαμορφώνειδιαμορφώνομαι). Είναι αυταπάτη η πίστη πως τα μεγάλα γεγονότα της ιστορίας είναι αυτά που δρουν πιο αποφασιστικά στις ζωές των ανθρώπων και μας ορίζουν, αυτό ισχυρίζεται ο Κρακάουερ και επισημαίνεται εύστοχα ως σχόλιο στο βιβλίο. Στην πραγματικότητα, «τους ανθρώπους διαμορφώνουν αδιαλείπτως και με τρόπο υπόγειο οι μικρές καταστροφές που συνθέτουν την καθημερινή ζωή» (σελ. 79), αυτό πιστεύει ο Κρακάουερ. Αυτή η πίστη στη μικρή κλίμακα των γεγονότων και της ζωής είναι δηλωτική όλης της προσέγγισης του Κρακάουερ και των μεθόδων που ακολουθεί ως θεωρητικός του κινηματογράφου, ως ιστορικός, ως κοινωνιολόγος, γενικότερα, ως διανοητής και συγγραφέας. Και αυτή η πίστη στη μικρή κλίμακα, τον φέρνει σε άμεση επαφή με τον Βάλτερ Μπένγιαμιν, για τον οποίο ο επιστήθιος φίλος του Γκέρσομ Σόλεμ είχε πει κάποτε ότι ήταν αιχμάλωτος αυτού που είναι μικρό και ότι ονειρευόταν (ο Μπενγιαμιν) να ανακαλύψει το απόλυτο μέσα στο απεριόριστα μικρό και να εκφράσει, μέσα από μινιατούρες, την τελειότητα. Αυτή την πίστη ότι το μεγάλο εκδηλώνεται στο μικρό, την αποδίδει ο Σόλεμ με μία (έξοχη) φράση του Αμπι Βάρμπουργκ: «Ο καλός Θεός κατοικεί στη λεπτομέρεια». 

Ο Κρακάουερ όπως και ο Μπένγιαμιν συνδέθηκαν με τη Σχολή της Φρανκφούρτης, τα πιο επιφανή μέλη της οποίας ήταν ο Τέοντορ Αντόρνο και ο Μαξ Χορκχάιμερ. Ο ιστορικός Μάρτιν Τζέι προχωράει σε μία πιο διευρυμένη ομαδοποίηση θεωρώντας ένα κοινό πλαίσιο συνθηκών και προβληματισμών για τους Γερμανούς διανοούμενους που γεννήθηκαν μεταξύ 1885 και 1910 και στους οποίους συμπεριλαμβάνει επίσης τους Ερνστ Μπλοχ, Νόρμπερτ Ελίας αλλά και τη Χάνα Άρεντ και τον Γκύντερ Άντερς. Ποιο είναι αυτό το κοινό πλαίσιο συνθηκών και προβληματισμών; Η αστικοποίηση και κατά προέκταση η μητροπολιτική συνθήκη, η μοναχική ύπαρξη, η εργασία χωρίς νόημα, η μηχανική παραγωγή. Αλλά και η Γερμανία του μεσοπολέμου, η εβραϊκότητα, η άνοδος του ναζιστικού κόμματος στην εξουσία, η εξορία. Μέσα λοιπόν από τον κατακερματισμό της εμπειρίας και την απώλεια αναφορών που άλλοτε παρείχαν οι μικρότερες κοινότητες και γενικότερα οι πολύ πιο απλές δομές κοινωνίας, παραγωγής και συνύπαρξης, οι στοχαστές τους οποίους αναφέρει ο Τζέι, προσπάθησαν να αποκαταστήσουν διαρρηγμένες ενότητες και ολότητες, μέσα από τον αναστοχασμό της καθημερινής εμπειρίας, αλλά και μέσα από την αξιοποίηση των νέων μέσων της εποχής όπως το ραδιόφωνο, ο κινηματογράφος, η φωτογραφία, το γραμμόφωνο. 

Σε αυτά τα νέα μέσα, ας προστεθεί και η γραφομηχανή. Και ας συμπληρωθεί εδώ ότι το σύνολο σχεδόν των στοχαστών που αναφέρθηκαν, συνδέθηκαν με αυτό που έγινε γνωστό αργότερα ως κριτική θεωρία, μία γενικότερη κατεύθυνση της θεωρίας που μέσα από τον αναστοχασμό αποσκοπεί, σε ατομικό επίπεδο, στη χειραφέτηση της σκέψης και στην αυτονομία, και σε συλλογικό, σε μορφές κοινωνικής οργάνωσης και συνύπαρξης που θα χαρακτηρίζονται από λιγότερες παθογένειες (διακρίσεις, αποκλεισμούς, σχέσεις εκμετάλλευσης και κυριαρχίας). Στην κριτική θεωρία μπορεί να διακρίνει κάποιος δύο επίπεδα πραγματικότητας: πώς είναι η πραγματικότητα (διαγνωστική προσέγγιση), πώς θα έπρεπε να είναι η πραγματικότητα (αξιολογική/υπερβατική προσέγγιση). Και αυτά τα δύο επίπεδα πραγματικότητας όπως τέθηκαν, μπορεί να τα αντιληφθεί κάποιος στην φράση του Βάμπουργκ («Ο καλός Θεός κατοικεί στη λεπτομέρεια»), η οποία μας οδηγεί πίσω στον Μπένγιαμιν και στον Κρακάουερ. 

Η εστίαση στη λεπτομέρεια και ο αναστοχασμός της παρέχει τη δυνατότητα μίας όρασης απαλλαγμένης από όλους τους προσδιορισμούς που έχουν υποστεί τα πράγματα μέσα από την υπαγωγή τους σε συστήματα, καταμερισμούς, ιεραρχήσεις.

Η εστίαση στη λεπτομέρεια και ο αναστοχασμός της παρέχει τη δυνατότητα μίας όρασης απαλλαγμένης από όλους τους προσδιορισμούς που έχουν υποστεί τα πράγματα μέσα από την υπαγωγή τους σε συστήματα, καταμερισμούς, ιεραρχήσεις. Ο αναστοχασμός και κατά προέκταση η χειραφέτηση της λεπτομέρειας από τους προσδιορισμούς της απελευθερώνει ένα νέο δυναμικό συνδέσεων, οδηγεί σε νέους σχηματισμούς του χρόνου και της ύλης. Αλλά αυτές οι νέες συνδέσεις μπορούν να προκύψουν και από τις διαμεσολαβήσεις που μπορεί να υποστεί η πραγματικότητα μέσα από τα νέα μέσα. Ο Νίτσε για παράδειγμα είναι φοβερά ενθουσιασμένος από το τεχνικό επίτευγμα που ονομάζεται «γραφομηχανή» και τη διαμεσολάβηση της γραφής στην οποία οδηγεί. Θα δηλώσει: «Η γραφομηχανή με συναρπάζει κατ’ αρχάς περισσότερο απ’ όλα τα γραπτά» (σελ. 80).

Όμως αυτές οι διαμεσολαβήσεις δεν έχουν διάρκεια και δεν είναι καθοριστικές (διαμορφωτικές) σε βάθος χρόνου. Ο Κρακάουερ και ο Νίτσε στην προκειμένη περίπτωση καταδικάζονται σε μία μετεώριση ανάμεσα στο υπερβατικό από τη μία, το μικρό και το ασήμαντο τελικά, από την άλλη. Μία μετεώριση, αλλά και μία μορφή περιπλάνησης – σωματικής, πνευματικής, νοερής που καταδικάζει σε μελαγχολία γιατί ακριβώς αυτό το τόσο πνευματικά σημαντικό που αποκαλύπτεται, την ίδια στιγμή χάνεται, είναι αποσπασματικό, φευγαλέο, εφήμερο: αυτό είναι το χαρακτηριστικό της νεωτερικότητας, με αυτόν τον τρόπο προσεγγίζεται η νεωτερικότητα από τον Μπωντλαίρ και τον Μπένγιαμιν. 

alt
O Ζίγκφριντ Κρακάουερ

Οι σχέσεις που αναπτύσσουν ο Κρακάουερ και ο Νίτσε με τις γραφομηχανές τους είναι ήδη εγγεγραμμένες σε αυτό το σχήμα αποκάλυψης, απομάγευσης, ματαίωσης που διέπει μοιραία κάθε ολοκληρωμένη εμπειρία ή κάθε αντικείμενο που δίνει υπόσταση σε μία φανέρωση. Και αυτή η μελαγχολία, είναι που οδηγεί πίσω στην πραγματικότητα, στους ανθρώπους και τα πράγματα που ήταν και είναι εκεί. Ο Νίτσε θα συνοψίσει αυτή την κίνηση λέγοντας «Σκέψη είναι η ικανότητα να παίρνει κανείς τα πράγματα ελαφρότερα απ’ ό,τι όντως είναι» (σελ. 85), όπως και ο Σινιόσογλου στην εισαγωγή του: «Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, ο αρχικός ενθουσιασμός εκφυλίζεται σε αδιαφορία. Ίσως επειδή κάποιες φορές οι παραμικρές ρωγμές σε μια απόλυτη σχέση επιτρέπουν στην πραγματικότητα να εισέλθει τόσο ορμητικά, ώστε καταργούνται οι σπάνιες, βραχύβιες στιγμές εξαίρεσης που προηγήθηκαν. Ευτυχώς ή δυστυχώς, οι ρωγμές αυτές αποκαθιστούν τότε τη σχέση μας με τους άλλους και τον κόσμο» (σελ. 29).

Ο Κρακάουερ θα νιώσει κυρίαρχος, θα αγαπήσει, θα αισθανθεί την τελειότητα της γραφομηχανής του. Θα τη δει ως ένα πλάσμα ανώτερο, διαρκώς διαθέσιμο, που γρήγορα θα ξεπεράσει σε σημασία και σπουδαιότητα τους ανθρώπους και τα εμφανή όριά τους, την τυχαιότητα των διαθέσεών τους.

Ο Κρακάουερ θα νιώσει κυρίαρχος, θα αγαπήσει, θα αισθανθεί την τελειότητα της γραφομηχανής του. Θα τη δει ως ένα πλάσμα ανώτερο, διαρκώς διαθέσιμο, που γρήγορα θα ξεπεράσει σε σημασία και σπουδαιότητα τους ανθρώπους και τα εμφανή όριά τους, την τυχαιότητα των διαθέσεών τους. Θα δει μία νέα πραγματικότητα μέσα από τη μηχανικά διαμεσολαβημένη γραφή της οποίας γίνεται ο αποκλειστικός μάρτυρας και κοινωνός: «ολόγυρα ξεπηδούσαν υπέροχα σχέδια καμωμένα με γλωσσικά σημεία […] Οι άνθρωποι δεν καταλάβαιναν τους σχηματισμούς της αλφαβήτας και ανήσυχοι κουνούσαν τα κεφάλια τους» (σελ. 41). Όμως γρήγορα θα επέλθει η απομυθοποίηση: η μηχανή μπορεί επίσης να αρρωστήσει, να έχει κακή διάθεση, να γίνει διαθέσιμη για κάποιον άλλον - ένας ξένος, ένας τεχνίτης μπορεί με την εξειδικευμένη του γνώση να επέμβει πάνω της και να καταδείξει τη μαζικότητα που τη διέπει, την τυποποιημένη της φύση. Τότε, αναθεωρούνται όλα όσα αφέθηκαν πίσω, με βάση τη νέα (μειωμένη) αξία που έχει η μηχανή: σχέσεις με ανθρώπους και συνήθειες ενεργοποιούνται πάλι, μάλλον απρόθυμα, στην αρχή τουλάχιστον. Τα ίδια συμβαίνουν περίπου και με τον Νίτσε, ο οποίος όμως, αρκείται στις υπηρεσίες της γραφομηχανής, που «είναι ντελικάτη σαν μικρός σκύλος», μέχρι να βρεθεί αυτός ο «νέος άνθρωπος» που θα τον έχει διαρκώς κοντά του και ο οποίος θα είναι «ευφυής και μορφωμένος επαρκώς, ώστε να μπορεί να εργαστεί» μαζί του (σελ. 63). 

Στον Κρακάουερ, το απόλυτο είναι μεταβατικό, το απόλυτο είναι η πίστη στη γραφομηχανούλα του. Στον Νίτσε, το απόλυτο είναι αυτός ο νέος άνθρωπος που έχει ανάγκη ο Νίτσε για τον κόσμο όπως τον οραματίζεται, αλλά και για τις καθημερινές του ανάγκες. Τίποτα από τα δύο δεν μπορεί να αντέξει σε βάθος χρόνου, ως κατάσταση, ως προσδοκία. Το μεγάλο μέσα στο μικρό, το απόλυτο ως έκλαμψη στον χρόνο και στην ύλη που είναι η καθημερινότητα και μετά η απώλειά του: μία καταστροφή που ενημερώνει, διαμορφώνει μία άποψη, μία στάση, μία ζωή σε σχέση με το πώς έχουν τελικά τα πράγματα και τι απαιτείται για μία πιο αποκαλυπτική (και κτητική) πρόσβαση σε αυτά. 

* Ο ΘΩΜΑΣ ΣΥΜΕΩΝΙΔΗΣ είναι συγγραφέας.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Η άνοιξη είναι πίσω μας: έχουμε ζέστη καλοκαιρινή και φως καλοκαιρινό. Είναι ο καιρός της απελπισίας μου. Πού να πάω; Πού να πάω; Πού να πάω; Με πόση δυσθυμία αφήνω τη θάλασσα. Φοβάμαι τα βουνά και καθετί της ενδοχώρας – αλλά πρέπει να φύγω. Τι κρίσεις αφήνω πάλι πίσω μου. Οι φριχτές ποσότητες χολής, που πια διαρκώς φτύνω σε ξεσπάσματα, διεγείρουν το ενδιαφέρον μου. Ένα άρθρο στην Berliner Tageblatt που περιγράφει την παραμονή μου στη Γένοβα με διασκέδασε πολύ – ούτε τη γραφομηχανούλα δεν άφησαν απέξω». 


altΖίγκφριντ Κρακάουερ
Μτφρ. Νικήτας Σινιόσογλου
Κίχλη 2017
Σελ. 88, τιμή εκδότη €9,80

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ SIEGFRIED KRACAUER

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Για το μυθιστόρημα του Laird Hunt «Neverhome» (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις). Φωτογραφία: Η Φράνσις Κλέιτον κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου. © Library of Congress.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Ποιος είπε...

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Για τη συλλογή διηγημάτων της María Fernanda Ampuero «Κοκορομαχία» (μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη, εκδ. Σκαρίφημα). Φωτογραφία: Rinaldo Wurglitsch, σε ανάρτηση του Borgen Project για το Human Trafficking στο Εκουαδόρ.

Του Διονύση Μαρίνου

Σ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ