alt

Για το μυθιστόρημα του John le Carré «Η κληρονομιά των κατασκόπων» (μτφρ. Βεατρίκη Καντζόλα Σαμπατάκου, εκδ. Bell).

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Ο Πίτερ Γκουίλαμ, ένας ηλικιωμένος βαρήκοος, μισός Βρετανός-μισός Βρετόνος, πρώην πράκτορας της βρετανικής Μυστικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (γνωστής ως Σέρκους), καλείται εσπευσμένα στο Λονδίνο με σκοπό να λογοδοτήσει για όσα πήγαν στραβά στην επιχείρηση «Λαχείο». Μια επιχείρηση που έγινε πριν από πενήντα χρόνια και είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο του καλύτερου Βρετανού πράκτορα που υπηρέτησε ποτέ στην Μ15, του Άλεκ Λίμας. Του Κατασκόπου που γύρισε από το κρύο.

Μετά την πτώση του Τείχους και το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, ο κόσμος των κατασκόπων μπορεί να φάνταζε παρωχημένος, ξεπερασμένος, άνευ αντικειμένου. Ωστόσο, η αδιαφορία για την ανθρώπινη ζωή που χαρακτήριζε τους πράκτορες και των δύο πλευρών, η ηθική του “ο σκοπός αγιάζει τα μέσα” φαίνεται ότι αντί να σβήσει, γενικεύτηκε στον αιώνα μας κι έχει γίνει κυρίαρχη ιδεολογία.

Μ’ αυτό το εύρημα, την επιστροφή στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου και στην ομάδα των γνωστών ηρώων της Μ15 –η οποία έχει μετονομαστεί πια σε Μ16– ο Λε Καρέ μοιάζει να μας αποχαιρετάει, κλείνοντας τον μυθιστορηματικό κύκλο που τον έκανε διάσημο: θυμίζοντάς μας την τραγική ιστορία του Λίμας ο οποίος σκοτώθηκε το 1959 στην προσπάθεια να σώσει μια πολύτιμη «πηγή» στο Ανατολικό Βερολίνο. Παράπλευρη απώλεια η Λιζ Γκολντ, η νεαρή Βρετανίδα κομουνίστρια που ήταν ερωτευμένη μαζί του. Μισό αιώνα αργότερα, ο γιος του Λίμας και η κόρη μιας Ανατολικογερμανίδας πράκτορος που ήταν γνωστή ως «Τουλίπα», στρέφονται νομικά κατά της βρετανικής κυβέρνησης και ζητούν εξηγήσεις για τον θάνατο των γονιών τους – και τεράστια χρηματική αποζημίωση. Με δεδομένο ότι ο επικεφαλής της επιχείρησης, ο γνωστός μας Τζορτζ Σμάιλι, είναι εξαφανισμένος (και μεταξύ μας, θα πρέπει να κοντεύει τα 100, με βάση τις πληροφορίες που έχουμε γι’ αυτόν στα πρώτα βιβλία του Λε Καρέ), ο μόνος που μπορεί να πιάσει τον μίτο της ιστορίας είναι ο Γκουίλαμ, το δεξί χέρι του Σμάιλι.

Μετά την πτώση του Τείχους και το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, ο κόσμος των κατασκόπων μπορεί να φάνταζε παρωχημένος, ξεπερασμένος, άνευ αντικειμένου. Ωστόσο, η αδιαφορία για την ανθρώπινη ζωή που χαρακτήριζε τους πράκτορες και των δύο πλευρών, η ηθική του «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα» φαίνεται ότι αντί να σβήσει, γενικεύτηκε στον αιώνα μας κι έχει γίνει κυρίαρχη ιδεολογία. Όπως γράφει ο Dwight Garner στους New York Times, οι τύποι σαν τον Σμάιλι «θα επιζήσουν μετά την αποκάλυψη, μαζί με τον Κιθ Ρίτσαρντς και τις κατσαρίδες». Δεν χρειάζεται να έχει διαβάσει κάποιος τον Κατάσκοπο που γύρισε από το κρύο για να παρακολουθήσει την πλοκή της Κληρονομιάς των κατασκόπων. Το βιβλίο επεξηγεί με διαρκείς αναφορές στο παρελθόν όσα συνέβησαν την επίμαχη περίοδο και συμπληρώνει με λεπτομέρειες όσα είχαν μείνει ανεξήγητα ή δυσεξήγητα στον Κατάσκοπο – μέσω των σκέψεων κυρίως παρά των λόγων του Γκουίλαμ, ο οποίος έχει τελειοποιήσει την ικανότητα «να αρνούμαι, να αρνούμαι, να αρνούμαι» ακόμα και την πιο κατάφωρη αλήθεια.

Ο Ντέιβιντ Κόρνγουελ, γνωστός με το ψευδώνυμο Τζον Λε Καρέ, στρατολογήθηκε ως πράκτορας των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών το 1950. Άρχισε να γράφει το 1961. Τα δύο πρώτα βιβλία του ήταν αστυνομικά, και σ’ αυτά κάναμε τη γνωριμία του Τζορτζ Σμάιλι, του πράκτορα ο οποίος όπως πολλοί Βρετανοί «μοιάζει να είναι μονίμως 60 ετών». Ο Κατάσκοπος που γύρισε από το κρύο γράφτηκε και κυκλοφόρησε το 1963, έγινε διεθνές μπεστ-σέλερ και ασπρόμαυρη ταινία με τον Ρίτσαρντ Μπάρντον στον ρόλο του Λίμας. Το βιβλίο περιέγραφε με τα πιο μελανά χρώματα τις ίντριγκες των κατασκόπων της Δύσης και η αξία του φαίνεται ακόμα πιο έντονα αν θυμηθούμε ότι την ίδια περίοδο περίπου ο κόσμος έκανε τη γνωριμία ενός άλλου Βρετανού μυθιστορηματικού πράκτορα, του Τζέιμς Μποντ. Όσο ο Μποντ, το δημιούργημα της φαντασίας του Ίαν Φλέμινγκ, ήταν γοητευτικός, λαμπερός και σέξι (ή έτσι έχει περάσει στο συλλογικό ασυνείδητο εξαιτίας του Σον Κόνερι), τόσο οι πράκτορες του Λε Καρέ ήταν άχρωμοι και άοσμοι, αδιάφοροι γραφειοκράτες με ασήμαντες ζωές. Με εξαίρεση ίσως τον Πίτερ Γκουίλαμ, για να επιστρέψουμε στην Κληρονομιά των κατασκόπων. Αλλά κι αυτό το μαθαίνουμε εκ των υστέρων, πενήντα χρόνια αργότερα, τώρα που ο Γκουίλαμ είναι ασπρομάλλης και βαρήκοος.

alt

O Τζον Λε Καρέ

Ο Λε Καρέ έγραψε συνολικά 24 μυθιστορήματα, στα εννέα των οποίων πρωταγωνιστεί ή κάνει ένα απλό πέρασμα ο Τζορτζ Σμάιλι. Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, πολλοί νόμισαν ότι ο Βρετανός συγγραφέας θα ξέμενε από θέματα, εκείνος όμως με τη διεισδυτική ματιά του ξεσκέπασε τον κόσμο των φαρμακευτικών εταιρειών, των λαθρεμπόρων όπλων, της διεθνούς τρομοκρατίας και των εγκλημάτων που τελούνται δήθεν για την καταπολέμησή της. Δέκα από τα βιβλία του μεταφέρθηκαν στον κινηματογράφο, αλλά για τους φανατικούς αναγνώστες του ο πιο πειστικός Σμάιλι ήταν ο Άλεκ Γκίνες των δύο μίνι σειρών του BBC.

Εγώ είμαι Ευρωπαίος, Πίτερ. Αν είχα μια αποστολή αν συναισθάνθηκα ποτέ ότι είχα κάποιο χρέος πέρα από τη δουλειά μας με τον εχθρό, ήταν στην Ευρώπη. Αν ήμουν άκαρδος, ήμουν άκαρδος για την Ευρώπη. Αν είχα κάποιο ανέφικτο ιδανικό, ήταν να οδηγήσω την Ευρώπη έξω από το σκοτάδι της, προς μια νέα εποχή λογικής…

Στην Κληρονομιά των κατασκόπων, ο Σμάιλι κάνει ένα μικρό πέρασμα στο τέλος του βιβλίου, για να συνοψίσει όλα όσα θέλει ή θέλησε να μας πει ο Λε Καρέ: «Πιστεύω ότι ήρθες να με κατηγορήσεις για κάτι, Πίτερ… Μήπως για τα πράγματα που κάναμε; Ή το γιατί τα κάναμε;… Για χάρη της παγκόσμιας ειρήνης, ό,τι στην ευχή κι αν ήταν αυτό; Ναι, ναι, φυσικά. Δεν θα γίνει πόλεμος, αλλά στον αγώνα για την ειρήνη δεν θα μείνει τίποτα όρθιο, όπως έλεγαν οι φίλοι μας οι Ρώσοι». Και πιο κάτω συνεχίζει: «Όλα αυτά, τότε λοιπόν, ήταν για την Αγγλία; Υπήρχε μια εποχή που ήταν. Αλλά για την Αγγλία τίνος; Ποια Αγγλία; Μια Αγγλία μόνη και ξεκομμένη, έναν πολίτη του πουθενά; Εγώ είμαι Ευρωπαίος, Πίτερ. Αν είχα μια αποστολή – αν συναισθάνθηκα ποτέ ότι είχα κάποιο χρέος πέρα από τη δουλειά μας με τον εχθρό, ήταν στην Ευρώπη. Αν ήμουν άκαρδος, ήμουν άκαρδος για την Ευρώπη. Αν είχα κάποιο ανέφικτο ιδανικό, ήταν να οδηγήσω την Ευρώπη έξω από το σκοτάδι της, προς μια νέα εποχή λογικής…». Εδώ φαντάζομαι τον σοφό γέροντα Λε Καρέ να κουνάει το κεφάλι του με θλίψη, οίκτο και παραίτηση βλέποντας το Νησί πιο απομονωμένο από ποτέ, αλλά και την κατάντια της Ευρώπης.

Διάβασα την Κληρονομιά παράλληλα με τη Σήραγγα των περιστεριών, μια συλλογή αυτοβιογραφικών ιστοριών τις οποίες συγκέντρωσε κι εξέδωσε ο Λε Καρέ απογοητευμένος από τη βιογραφία του που έγραψε ο Adam Sisman. Βρήκα συναρπαστικές τις επαφές του με διάφορους σκηνοθέτες του Χόλιγουντ, όσο και τη γνωριμία του με τον Ρίτσαρντ Μπάρντον και τον Άλεκ Γκίνες. Ο ίδιος γράφει στην αρχή της Σήραγγας: «Αυτές είναι αληθινές ιστορίες που μπορώ να διηγηθώ από μνήμης – και στο σημείο αυτό έχετε κάθε δικαίωμα να αναρωτηθείτε τι είναι αλήθεια και τι είναι ανάμνηση για έναν δημιουργικό συγγραφέα που βρίσκεται, για να το θέσουμε κομψά, στη δύση της ζωής του. Για το δικηγόρο, αλήθεια είναι τα γεγονότα, σκέτα και χωρίς σάλτσες. Άλλο αν μπορεί κανείς να βρει τέτοια γεγονότα. Για τον δημιουργικό συγγραφέα, τα γεγονότα αποτελούν πρώτη ύλη, όχι τον δυνάστη του, μα το εργαλείο του, και το καθήκον του είναι να τα κάνει να “τραγουδήσουν”. Η πραγματική αλήθεια, αν υπάρχει, βρίσκεται στις λεπτές αποχρώσεις και όχι στα πεζά γεγονότα».

Ο Τζον Λε Καρέ είναι από τους τελευταίους αληθινά μεγάλους Άγγλους συγγραφείς, που τελειοποίησαν την αγγλική γλώσσα χωρίς καμία διάθεση λεξιλαγνίας ή εντυπωσιασμού.

Ο Τζον Λε Καρέ είναι από τους τελευταίους αληθινά μεγάλους Άγγλους συγγραφείς (μαζί με τον Γκράχαμ Γκριν, τον Κίνγκσλεϊ Έιμις, την Άρις Μέρντοχ, τον Τζούλιαν Μπαρνς), που τελειοποίησαν την αγγλική γλώσσα χωρίς καμία διάθεση λεξιλαγνίας ή εντυπωσιασμού. Και όπως είχε πει ο πρόσφατα χαμένος Σκοτσέζος συγγραφέας αστυνομικής λογοτεχνίας Φίλιπ Κερρ στον Δημήτρη Καραθάνο, σε μια συνέντευξή του στην Athens Voice: «Το καλύτερο έργο του Λε Καρέ είναι το Ο κατάσκοπος που γύρισε από το κρύο, ένα βιβλίο που συνοψίζει μισό αιώνα ιστορίας με τρόπο που κανένα άλλο μυθιστόρημα δεν έχει κατορθώσει. Μόνο ο Ντίκενς έχει περιγράψει εξίσου πειστικά την εποχή του. Ξεχάστε όλους τους νικητές του Booker μαγικούς ρεαλιστές σας –χωρίς να θέλω να κατονομάσω κάποιον συγκεκριμένα– ο συγγραφέας μέσω του οποίου θα κρίνεται το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα και θα δίνεται ως διδακτική ύλη στα σχολεία θα είναι ο Τζον Λε Καρέ».

* Η ΧΙΛΝΤΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ είναι μεταφράστρια και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο της, το αστυνομικό μυθιστόρημα «Η συχνότητα του θανάτου» (εκδ. Μεταίχμιο).


altΗ κληρονομιά των κατασκόπων
John le Carré
Μτφρ. Βεατρίκη Καντζόλα Σαμπατάκου
Bell 2017
Σελ. 344, τιμή εκδότη €15,50

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ JOHN LE CARRE

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Οι εμπρηστές, της Ρ.Ο. Κουόν: Εξαιρετική θεματική, αδιέξοδη διαχείριση

Οι εμπρηστές, της Ρ.Ο. Κουόν: Εξαιρετική θεματική, αδιέξοδη διαχείριση

Για το μυθιστόρημα της Ρ.Ο. Κουόν «Οι εμπρηστές» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, η συγγραφέας. 

Του Νίκου Ξένιου

Δέκα χρόνια συγγραφικού μόχθου χρειάστηκαν μέχρι να δημοσιεύσει η κορεατικής ...

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Για το μυθιστόρημα του Πάβο Μάτσιν «Η ντίσκο του Γκόγκολ» (μτφρ. Τέσυ Μπάιλα, εκδ. Βακχικόν).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Επιστημονική φαντασία ή μαγικός ρεαλισμός; Δυστοπία ή αλληγορία; Παραμύθι ή προφητεία; Ή μήπως όλα αυτά μαζί; Πόση τόλμη, πρωτοτυπία, ευρηματικότητα και φαντασία πρ...

Ο μεγάλος απατεώνας, του Χέρμαν Μέλβιλ

Ο μεγάλος απατεώνας, του Χέρμαν Μέλβιλ

Για το μυθιστόρημα του Herman Melville «Ο μεγάλος απατεώνας» (μτφρ. Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος, εκδ. Πατάκη).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Αν ο κάθε άνθρωπος είναι ένα νησί, τότε η ανθρωπότητα (αν αποδεχτούμε αυτή την αφαίρεση) είναι ένα πλοίο. Ή, ακόμα καλύτερ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Στην Λουΐζα Παπαλοΐζου για το μυθιστόρημά της «Το Βουνί» (εκδ. Το Ροδακιό) και τον Ρήσο Χαρίση για την ποιητική συλλογή του «Θάλασσα εσωτερικού χώρου» (εκδ. Κίχλη) απονέμονται τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου για την βιβλιοπαραγωγή του 2020. Όλα τα βραβεία σε όλες τις κατηγορίες.

Επιμέλεια: Book...

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Επιβιβαζόμαστε με τον Lasha Bugadze στο «Λογοτεχνία Εξπρές». Μια συζήτηση με τον Γεωργιανό συγγραφέα με αφορμή την πρώτη έκδοση βιβλίου του στα ελληνικά.

Της Αγγελικής Δημοπούλου

Τι νομίζετε ότι μπορεί να συμβεί όταν Γερμανοί συγκεντρώνουν 100 αλλόγλωσ...

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Τον φετινό νομπελίστα λογοτεχνίας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα θα συστήσουν στους Έλληνες αναγνώστες οι εκδόσεις Ψυχογιός, ξεκινώντας με το τελευταίο του μυθιστόρημα, Afterlives.

Επιμέλεια: ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ