alt

Για το βραβευμένο με Πούλιτζερ μυθιστόρημα του Viet Thanh Nguyen «Ο Συνοδοιπόρος» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Utopia).

Του Νίκου Ξένιου

«Ο ήρωάς μου είναι γυναικάς, αλκοολικός, κατάσκοπος κι επιπλέον δολοφόνος: πράγματα που εγώ δεν είμαι», δηλώνει σε συνέντευξή του ο βιετναμέζος-αμερικανός συγγραφέας Βιετ Ταν Νγκιέν θέλοντας να δηλώσει πόσο ελάχιστα αυτοβιογραφικό είναι το πρώτο του μυθιστόρημα Ο Συνοδοιπόρος που βραβεύτηκε, μεταξύ άλλων, με το Pulitzer 2016 και φέτος κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Utopia σε εξαιρετική, ρέουσα και λειτουργική μετάφραση Γιώργου – Ίκαρου Μπαμπασάκη.

Το τραγικωμικό αυτό μυθιστόρημα γράφτηκε σαράντα χρόνια μετά την πτώση της Σαϊγκόν, έναν τόπο με τον οποίον ο βορειοβιετναμέζος πρωταγωνιστής έχει αναπτύξει μια σχέση αγάπης-μίσους. Ο ανώνυμος πρωτοπρόσωπος αφηγητής έχει συλληφθεί και εξομολογείται σε ένα κομμουνιστή Commandant τη ζωή του. Αντί να μεταμεληθεί δηλώνοντας αυτά που οι «σύντροφοι» επιθυμούν να δουν γραμμένα, ο αφηγητής γράφει σύνθετες, περίπλοκες σκέψεις για τα κίνητρα που τον οδήγησαν στη σύλληψη. Ενώ θεωρεί τον εαυτό του κομμουνιστή και επαναστάτη, ομολογεί τη φιλία του με άτομα που θα ’πρεπε να είναι εχθροί του και κατανοεί τους νοτιοβιετναμέζους στρατιώτες που πολεμούν για την πατρίδα τους. Τέλος, οδηγείται μπροστά στον κομισσάριο του κόμματος.

Μια ανθρώπινη ιστορία για απάνθρωπες ενέργειες

Ο συγγραφέας επιλέγει κατάσκοπο ως κεντρικό ήρωα για να πετύχει τα στοιχεία θρίλερ που επιθυμεί, εμπνευσμένος, κατά δήλωσίν του, από τον διάσημο κατάσκοπο Φαμ Χουάν Αν.

Ο συγγραφέας επιλέγει κατάσκοπο ως κεντρικό ήρωα για να πετύχει τα στοιχεία θρίλερ που επιθυμεί, εμπνευσμένος, κατά δήλωσίν του, από τον διάσημο κατάσκοπο Φαμ Χουάν Αν. Του προσέδωσε τη διπλή καταγωγή ενός mulatto, απέναντι στον οποίον θα στρέφεται όλη η καχυποψία του αναγνώστη. Στην επιλογή της αφηγηματικής «φωνής» επηρεάστηκε από τη Χώρα στο τέλος του κόσμου του Λόμπο Άντιουν και από το Ταξίδι στην άκρη της νύχτας του Σελίν [1]. Αρχικά ο αριστερόφρων αφηγητής κινείται ως διπλός κατάσκοπος στον στρατό του Νοτίου Βιετνάμ. Ενάντια στις πεποιθήσεις του, υπηρετεί ως aide-de-camp στον νοτιοβιετναμικό στρατό και το 1975 κανονίζει, λίγο πριν από την πτώση της Σαϊγκόν, την ασφαλή δραπέτευση στις Η.Π.Α. του εαυτού του, του καλύτερου φίλου του Μπον (του οποίου η οικογένεια θα σκοτωθεί) και του φιλοαμερικανού Στρατηγού του οποίου είναι δεξί χέρι.

Στην Αμερική ο Στρατηγός ανοίγει μια κάβα και κρυφά διοργανώνει μιαν ομάδα εκπατρισμένων νοτιοβιετναμέζων που προορίζονται να επιστρέψουν ως επαναστάτες κομμάντο στο Βιετνάμ. Αντίστοιχα, ο αφηγητής γίνεται περιζήτητος για το πνευματώδες ύφος του και τα εξαιρετικά του αγγλικά, διορίζεται ως ιερέας στο Occidental College, σχετίζεται με τη Λάνα, τη μεγαλύτερη κόρη του Στρατηγού και στέλνει κρυπτογραφημένες επιστολές στον «σύνδεσμό» του Μαν (επίσης διπλό πράκτορα και χρηματοδότη του Προγράμματος Εκκαθάρισης Phoenix), ενόσω κατασκοπεύει τους άλλους πρόσφυγες. 

Κατόπιν, στις Φιλιππίνες χρηματίζει πολιτιστικός σύμβουλος στο γύρισμα της αμερικανικής ταινίας «The Hamlet», που η υπόθεσή του είναι τύπου «Platoon» και «Αποκάλυψη τώρα»: μια κλισέ ομάδα πρασινοσκούφηδων σώζει ένα νοτιοβιετναμικό χωριό από τους Βιετκόνγκ. Όχι μόνο αποτυγχάνει να εμπλακεί στη ρομαντική, αποπροσανατολιστική αμερικανική ματιά στον συγκεκριμένο πόλεμο, παρά διακινδυνεύει και τη ζωή του κατά τα γυρίσματα. Ο σαρκασμός της «αμερικανικής ματιάς» στον πόλεμο του Βιετνάμ φαίνεται ξεκάθαρα σε αυτό το κεφάλαιο: στη θέση της κραυγής «The horror! The horror!» του μυθιστορήματος του Κόνραντ Η καρδιά του σκότους εδώ έχουμε τη σαρκαστική κραυγή: «The whore! The whore!». Η δήλωση του συγγραφέα είναι πως ο μέσος Αμερικανός πάσχει από αυτό που η μυθιστοριογράφος Τζίνα Αποστόλ αποκαλεί «ψυχολογική διαταραχή», εφόσον όλη η νεώτερη Ιστορία του συντίθεται από ανήθικες παρεμβάσεις στην πολιτική ξένων κρατών.

Ένα ντοστογιεφσκικό πορτραίτο

Το βιβλίο του Βιετ Ταν Νγκιεν μπορεί να διαβαστεί ως κατασκοπική ιστορία, ως πολεμικό μυθιστόρημα, ως αφήγηση ενός μετανάστη, ως μυθιστόρημα ιδεών και «ενηλικίωσης», ως σχόλιο πάνω στον αμερικανικό κινηματογράφο και ως metafiction, δηλαδή μυθιστόρημα που σχολιάζει άλλα μυθιστορήματα.

Oι συμβιβασμοί του ήρωα συνεχίζονται, οδηγώντας τον σε ηθική εξαχρείωση: τελικά δολοφονεί τον αριστερών πεποιθήσεων εκδότη Σόνυ, που είχε σχέσεις με τη Λάνα ενόσω ο ίδιος απουσίαζε στις Φιλιππίνες. Τέλος, επιστρέφοντας στο Βιετνάμ μαζί με τους κομμάντο του Στρατηγού, συμμετέχει στον ανταρτοπόλεμο κατά των κομμουνιστών, όπου τελικά συλλαμβάνεται και ανακρίνεται. Στο στρατόπεδο «επανένταξης» του Βόρειου Βιετνάμ όπου κρατείται, ο κομισσάριος Μαν δεν θα διστάσει να τον υποβάλει σε βασανιστήρια, ως μέρος της επανεκπαίδευσής του. Αρχικά θα πρέπει να παραδεχτεί στον Commandant το έγκλημα της συμμετοχής στον βασανισμό και βιασμό μιας κομμουνίστριας πράκτορα. Κατόπιν, πρέπει να ομολογήσει την ασυνείδητη συνενοχή του στον θάνατο του πατέρα του. Τέλος, πρέπει να «μάθει το μάθημά του» ότι ένας αληθινός επαναστάτης πρέπει να εκμηδενίζει τον εαυτό του μπροστά στο όραμα της ελευθερίας.

Όμως ο αφηγητής, που βιώνει υπαρξιακή μοναξιά μεγάλου μεγέθους, δεν είναι φανατικός οπαδός της κομμουνιστικής ιδεολογίας: είναι ένας «sympathizer» του ανθρώπου που πασχίζει και βασανίζεται και στα δύο στρατόπεδα. Έτσι περιγράφει την τραυματική εμπειρία του πολέμου χωρίς να υιοθετεί διδακτικό ύφος [2] σχετικά με τις πεποιθήσεις που θα ώφειλε να έχει ο ήρωάς του. «In οur time no man is a neutral», όπως σοφά έχει γράψει ο Γκράχαμ Γκρην [3]. Ωστόσο, πρότυπο της αφήγησης αυτής είναι, πάνω απ’ όλα, η ανάκριση του Μέγα Ιεροεξεταστή στους Δαιμονισμένους του Ντοστογιέβσκη.

Πώς τα ζητήματα ταυτότητας, εθνικής συνείδησης και ιστορικής μνήμης μπορούν να συγκερασθούν στη λογοτεχνία; Πώς ένας πόλεμος όπως αυτός του Βιετνάμ μπορεί να αποτελέσει άξονα νέας μελέτης όλων των παραπάνω ζητημάτων; Το βιβλίο του Βιετ Ταν Νγκιεν μπορεί να διαβαστεί ως κατασκοπική ιστορία, ως πολεμικό μυθιστόρημα, ως αφήγηση ενός μετανάστη, ως μυθιστόρημα ιδεών και «ενηλικίωσης», ως σχόλιο πάνω στον αμερικανικό κινηματογράφο και ως metafiction, δηλαδή μυθιστόρημα που σχολιάζει άλλα μυθιστορήματα. 

alt
Ο Viet Thanh Nguyen

Σκληροπυρηνικός επαναστάτης, σκληροπυρηνικός καθολικός

Η διπλή κάστα καταγωγής του συγγραφέα, η διπλή του γλωσσική εκπαίδευση και η διπλή πολιτική ταυτότητα του πρωταγωνιστή του δεν ξενίζουν καθόλου: αντιθέτως, αναδεικνύουν μιαν έντονα συναισθηματική και ανθρώπινη πτυχή του συγγραφέα, που προσδίδει μια νότα παραλόγου αντάξια ενός Κάφκα ή ενός Ζενέ, ενός Κόνραντ ή ενός Λε Καρρέ.

Ο ήρωας του υπέροχου αυτού βιβλίου έχει συγκριθεί με τον αφροαμερικανό ήρωα του Αόρατου Ανθρώπου του Ραλφ Έλισον (Έλισον είναι και το όνομα του γιου του συγγραφέα) [4]. Ο ήρωας κινείται ακροβατικά σε μια σειρά από διπλότυπες ταυτότητες: κατάγεται από βιετναμέζα μητέρα και από γάλλο, καθολικό ιερέα πατέρα. Μεγαλώνει στο Βιετνάμ αλλά παρακολουθεί κολλέγιο στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου έχει παντρευτεί και ζει και διδάσκει Αγγλική Λογοτεχνία και Αμερικανικές Σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνια. Η διπλή κάστα καταγωγής του συγγραφέα, η διπλή του γλωσσική εκπαίδευση και η διπλή πολιτική ταυτότητα του πρωταγωνιστή του δεν ξενίζουν καθόλου: αντιθέτως, αναδεικνύουν μιαν έντονα συναισθηματική και ανθρώπινη πτυχή του συγγραφέα, που προσδίδει μια νότα παραλόγου αντάξια ενός Κάφκα ή ενός Ζενέ, ενός Κόνραντ ή ενός Λε Καρρέ, ενός Ουώλτ Ουίτμαν ή ενός Φίλιπ Ροθ. Κριτικοί έχουν συγκρίνει το βιβλίο με τη συλλογή διηγημάτων του Ρόμπερτ Μπάτλερ A Good Scent From a Strange Mountain [5]. Ο συγγραφέας δημοσίευσε τα ακτιβιστικά του διηγήματα «The Refugees» και ετοιμάζει το προσεχές του μυθιστόρημα, The Committed.

Το βιβλίο αποδίδει τόσο την αίσθηση της απώλειας μιας πατρίδας, όσο και το μυστήριο μιας πολιτικής εξομολόγησης και το ύφος της μαύρης κωμωδίας. Mπορεί κανείς να διαγνώσει αναφορές στη ριζοσπαστικοποίηση της γαλλικής Αριστεράς του Μεσοπολέμου και των βιετναμέζων φοιτητών του γαλλοκρατούμενου τότε Βιετνάμ που ζούσαν στο Παρίσι, στη ζωή των αυτοεξόριστων Πολ Ποτ, Τσου Εν Λάι και άλλων Χμερ ηγετών. Επίσης, στοιχεία για τα νεανικά χρόνια του Χο Τσι Μινχ και την ιδεολογία των Βιετκόνγκ. Το μυθιστόρημα δεν αντέχει τη λογοκρισία της σημερινής βιετναμεζικής κυβέρνησης. Πάνω απ’ όλα όμως προσκρούει στην ξενοφοβία κατά των προσφύγων στις Η.Π.Α., είτε αυτοί κατάγονται από την κίτρινη Ασία, είτε από τη Μέση Ανατολή. Και αναδεικνύει την οργή που ακόμη βράζει γι’ αυτόν τον τόσο άδικο πόλεμο και την άσβεστη φλόγα νοσταλγίας για τη χαμένη Σαϊγκόν.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.


[1] Tις πληροφορίες αυτές άντλησα από συνέντευξη του Βιετ Ταν Νγκιεν στις Λίζα Σάντες Πάουερς και Κάθυ Μακ Γκρέγκορ, της «Los Angeles Review of Books».
[2] «It seemed as much of a crime to commit a cliché to paper as to kill a man».
[3] Στο βιβλίο του Ο ήσυχος αμερικανός (μτφρ. Γιώργος Τσακνιάς, εκδ. Πόλις) ο Γκράχαμ Γκρην αναφέρεται στον πόλεμο της Ινδοκίνας: ο βρετανός πρωταγωνιστής του Fowler αδυνατεί να συμμετάσχει στη σφαγή των πολιτών που διενεργείται στην Ινδοκίνα.
[4] Η πηγή του συντάκτη του «Guardian» είναι μια σχετική δήλωση του Viet Thanh Nguyen σε συνέντευξή του.
[5] Σε καθένα από τα διηγήματα του Μπάτλερ ένας βιετναμέζος μετανάστης που ζει στην πολιτεία της Λουϊζιάνα αφηγείται και μια διαφορετική ιστορία, που αναδεικνύει την πολιτιστική διαφορά μεταξύ Ασιατών και Αμερικανών.

altΟ Συνοδοιπόρος
Viet Thanh Nguyen
Μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης
Utopia 2018
Σελ. 652, τιμή εκδότη €18,50

alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Πέτρινα ημερολόγια» της Κάρολ Σίλντς (κριτική) – Για μια γυναίκα σμιλεμένη στην πέτρα της ζωής

«Πέτρινα ημερολόγια» της Κάρολ Σίλντς (κριτική) – Για μια γυναίκα σμιλεμένη στην πέτρα της ζωής

Για το μυθιστόρημα της Κάρολ Σιλντς [Carol Shields] «Πέτρινα ημερολόγια» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Gutenberg). Kεντρική εικόνα: © Shelby Miller/Unspalsh. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Υπάρχει ...

«Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» του Τζέιμς Μπόλντουιν (κριτική) – Η ιστορία της δύσκολης ενηλικίωσης ενός αγοριού στο Χάρλεμ του '30

«Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» του Τζέιμς Μπόλντουιν (κριτική) – Η ιστορία της δύσκολης ενηλικίωσης ενός αγοριού στο Χάρλεμ του '30

Για το μυθιστόρημα του Τζέιμς Μπόλντουιν [James Baldwin] «Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις). Kεντρική εικόνα: © U.S. National Archives and Records Administration.

Γράφει η Αργυρώ Μαντόγλου

Σε όλα τα μυ...

«Αγαπητέ μαλάκα» της Βιρζινί Ντεπάντ (κριτική) – Ασεβές και δυνατό σαν χαστούκι

«Αγαπητέ μαλάκα» της Βιρζινί Ντεπάντ (κριτική) – Ασεβές και δυνατό σαν χαστούκι

Για το μυθιστόρημα της Βιρζινί Ντεπάντ [Virginie Despentes] «Αγαπητέ μαλάκα» (μτφρ. Γιώργος Καράμπελας, εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: © Mehrnegar Dolatmand/Unsplash.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Έπρεπε να το περιμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Μάριο Κρητικόπουλο

Διαβάζοντας με τον Μάριο Κρητικόπουλο

Πρόσωπα από τον χώρο των τεχνών, των ιδέων και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, ο ηθοποιός Μάριος Κρητικόπουλος.

Επιμέλεια: Book Press 

...
H «Κάρι» του Στίβεν Κινγκ σε σπέσιαλ κινηματογραφική προβολή

H «Κάρι» του Στίβεν Κινγκ σε σπέσιαλ κινηματογραφική προβολή

Η προβολή της καλτ ταινίας του Μπράιαν Ντε Πάλμα, που στηρίζεται στο ομώνυμο μυθιστόρημα του «Βασιλιά» Στίβεν Κινγκ, θα γίνει στον κινηματογράφο Δαναό την Παρασκευή, 19 Απριλίου (9.45 μ.μ.)

Επιμέλεια: Book Press

Είναι από τα βιβλία που δεν ξεχνάς εύκολ...

Συγγραφείς μποϊκοτάρουν το PEN America για τη χλιαρή στάση του στον πόλεμο στη Γάζα – μεταξύ αυτών η Ναόμι Κλάιν

Συγγραφείς μποϊκοτάρουν το PEN America για τη χλιαρή στάση του στον πόλεμο στη Γάζα – μεταξύ αυτών η Ναόμι Κλάιν

Αρκετοί συγγραφείς και ποιητές ζήτησαν να αποσυρθούν οι υποψηφιότητές τους από βραβεία που αναμένεται να δώσει η PEN America το επόμενο διάστημα θεωρώντας πως δεν έχει πάρει θέση για όσα συμβαίνουν στη Γάζα. Κεντρική εικόνα: η συγγραφέας και ποιήτρια Camonghne Felix, η οποία είναι μεταξύ των διαμαρτυρόμενων.&nb...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το νέο αστυνομικό μυθιστόρημα του Πολυχρόνη Κουτσάκη «Κάτι σαν αγάπη – Μια υπόθεση για τον Γιώργο Δάντη», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ιφιγένει...

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Γεωργάτου «Επίνοια – Φιλοσοφικοί στοχασμοί», η οποία κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Αν Έχεις

Αν έχεις υγεία, ζεις σε ε...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Πέντε βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα μάς δείχνουν τον δρόμο για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή, μέσα από δεδομένα που προέκυψαν από σημαντικές επιστημονικές έρευνες των τελευταίων ετών και από πολύτιμα αποστάγματα πνευματικής εμβάθυνσης. 

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

...
Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Και τα πέντε έχουν χαρακτηριστεί αριστουργήματα τόσο στην εποχή τους και στις συνθήκες που γράφτηκαν όσο και με σημερινά κριτήρια. Θα βρίσκονται στα ράφια των βιβλιοπωλείων τις επόμενες μέρες.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Marquis De Sade «Οι Εκα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ