alt

Για το μυθιστόρημα του Paul Auster «Το βιβλίο των ψευδαισθήσεων» (μτφρ. Ιωάννα Ηλιάδη, εκδ. Μεταίχμιο).

Του Γιώργου Βέη

Το πρόσωπο υφίσταται και ως απουσία. Ακόμη και ως αυτο-διαγραφή του. Ή ως αυτο-ακύρωσή του. Άλλωστε τίποτε δεν του εξασφαλίζει εξ ορισμού την ακέραιη διατήρηση της ίδιας του της εικόνας. Ιδίως ενώπιον αδιάφορων κατά κανόνα τρίτων. Υπάρχει δηλαδή για να χαθεί οριστικά (;). Η πιθανή επανεμφάνισή του στις αρένες του βίου είναι κατ’ εξοχήν υπόθεση της λογοτεχνίας των υψηλών αποστάξεων. Η επαναφορά στη ζωή αντιστοιχεί λίγο πολύ στη θριαμβική επανεκκίνηση εκείνου του περιώνυμου Λαζάρου στο Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον (ια’ 1-45). Έχω βεβαίως κατά νουν κι εκείνον τον αποφασιστικό χαρακτήρα του Ναθάνιελ Χόθορν, ο οποίος εξαφανίζεται για είκοσι ολόκληρα χρόνια από προσώπου Γης, για να αποδειχθεί, στο τέλος της αφήγησης, ότι εξακολουθεί να ζει πράγματι ως ένα αυστηρά απόκρυφο, διαυγές ον, στην άλλη άκρη του δρόμου, όπου βρίσκεται το σπίτι του και η υπόλοιπη οικογένειά του.

Οι ανατροπές διαδέχονται η μια την άλλη, αναποδογυρίζοντας όλες ανεξαιρέτως τις επιφάνειες της πραγματικότητας. Η καταιγιστική εξέλιξη της δράσης καταδεικνύει στην διηγητική πράξη την ανεξάντλητη ευρηματικότητα του συγγραφέα.

Έχω επίσης κατά νου το εξαίρετο μυθιστόρημα Η φυγή του κυρίου Μοντ του Ζορζ Σιμενόν. Εννοώ: George Simenon, La fuitede monsieur Monde, που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1945. Κυκλοφόρησε ήδη στα ελληνικά, σε λειτουργική μετάφραση της Αργυρώς Μακάρωφ, από τις εκδόσεις Άγρα, το 2012. Το παρουσίασε δε διεξοδικά, μεταξύ άλλων, μέσα από αυτές τις ηλεκτρονικές σελίδες, ο Νίκος Ξένιος, πριν από τέσσερα και πλέον χρόνια. Συγκρατώ ότι το έργο αυτό το έχει επαινέσει επανειλημμένως ο πολυβραβευμένος, ιδιαίτερα γνωστός στο αναγνωστικό μας κοινό, Τζον Μπάνβιλ, τα περισσότερα βιβλία του οποίου έχουν εκδοθεί, ως γνωστόν, προ πολλού στη γλώσσα μας από τον οίκο του Θανάση Καστανιώτη. Ο κύριος Μοντ επιχειρεί ν’ αλλάξει εντελώς πλαίσιο βίου, ήτοι χωροχρόνο ύπαρξης, χωρίς όμως ταυτοχρόνως να απολέσει ταυτότητα. Η φυγή αποτελεί τρόπον τινά περίπτωση οριακής μετάστασης. Η μάλλον απρόοπτη επανεμφάνιση ή η προμελετημένη ανεύρεσή του σημαίνει προφανώς αναγέννησή του στην πρότερη κατάστασή του. Συνοψίζοντας, φρονώ ότι το απώτερο πρότυπο της μείζονος Εξαφάνισης, μέσα στον γνόφο του ενδεχομένου μη-όντος, για είκοσι μάλιστα συνεχή έτη, συνιστά βεβαίως ο ομηρικός Οδυσσέας για το σύνολο των συντοπιτών του Ιθακησίων. Και όχι μόνον.

Ο Έκτορ Μαν στο παρόν, ευθύβολα μεταφρασμένο, εξόχως συγκερασμένο Βιβλίο των ψευδαισθήσεων, έργο του 2002, χάνεται συνειδητά, στη συνέχεια μιας βραχείας, αλλά ενδιαφέρουσας σταδιοδρομίας στον κινηματογράφο των βωβών. Το μυστήριο εμπεριέχει πειθαναγκασμό διάρρηξης του εγώ εξ ων αρχικώς συνετέθη. Η απόφαση διατηρεί την υφή μιας τυπικής αυτοχειρίας, η οποία περιλαμβάνει και εμφανώς δεσμευτική απάλειψη ακόμη και του περιττού πλέον σώματος του ίδιου του Μαν από τον κόσμο των ορατών. Μετά από πενήντα χρόνια ο καθηγητής Τσίμερ, ο οποίος βιώνει την ολέθρια απώλεια της γυναίκας και των τέκνων του, ασχολείται συστηματικά με την πλήρη διερμηνεία του αξιοπερίεργου φαινομένου Έκτορ Μαν. Επιδίδεται μάλιστα στη συγγραφή συναφούς μονογραφίας. Προφανώς πρόκειται για ένα είδος αυτοσχέδιας αυτοθεραπείας ενάντια σε μιαν αναπόφευκτη, άκρως επιθετική κατάθλιψη, η οποία, εννοείται, τον βασανίζει νύχτα μέρα. Δεν θα διστάσει μάλιστα, συνεχίζοντας τη σκληρή αυτή ιδιοθεραπεία, να δοθεί απερίσπαστος και στην απόδοση των ογκωδών απομνημονευμάτων του Σατομπριάν στην αγγλική γλώσσα. Η μοναχική πράξη της μετάφρασης από το ένα γλωσσικό σύστημα στο έτερο απηχεί ριζική ίαση. Το όποιο δυνατό αποτέλεσμα της μετάφρασης αντιστοιχεί σε απολύτως λυτρωτικό χάπι. Ή σε ισχυρή πλην όμως ευεργετική χημειοθεραπεία. Κάποια στιγμή όμως ο καθηγητής Τσίμερ πληροφορείται από κάποια Άλμα την ύπαρξη του Μαν. Ο τελευταίος, ω του θαύματος, έχει διαβάσει την περίφημη μονογραφία περί αυτού! Είναι περιττό να τονίσω ότι αυτό που επακολουθεί συνιστά το ζενίθ της ευρύτερης μυθοπλαστικής ικανότητας του προικισμένου Πολ Όστερ. Οι ανατροπές διαδέχονται η μια την άλλη, αναποδογυρίζοντας όλες ανεξαιρέτως τις επιφάνειες της πραγματικότητας. Η καταιγιστική εξέλιξη της δράσης καταδεικνύει στην διηγητική πράξη την ανεξάντλητη ευρηματικότητα του συγγραφέα. Η ψευδαίσθηση δεν συνιστά ψευδαίσθηση, όπως αποδεικνύεται πανηγυρικά, αλλά κειμενική εδραίωση της επικρατέστερης των παραλλαγών της αλήθειας. Αλλά μήπως κι αυτή η εξέλιξη αποτελεί απλώς μιαν άλλη προέκταση των ονείρων; Η ανάγνωση συνέχεται από ηδονή.

Τόσο ο Έκτορ Μαν, όσο και ο παράδοξος βιογράφος του, ο καθηγητής Τσίμερ, σκάβοντας πλήρως εαυτούς, τείνουν να καταστούν άτρωτοι ψυχικά και ηθικά.

Συγκρατώ ότι στο απομονωμένο ράντσο του, σε όλη τη μακρά διάρκεια της δήθεν εξάλειψής του, ο Έκτορ Μαν κινηματογραφεί και καταστρέφει αδιαλείπτως τις ταινίες που παράγει ο ίδιος: γέννηση και θάνατος είναι εδώ τα δύο πρόσωπα του Ιανού της Δημιουργίας. Η δε περίφημη εντολή του Μάρκου Αυρηλίου «ένδον σκάπτε» γίνεται σεβαστή σε απόλυτο βαθμό. Τα όρια ενδοσκόπησης συνεχώς διαστέλλονται: τόσο ο Έκτορ Μαν, όσο και ο παράδοξος βιογράφος του, ο καθηγητής Τσίμερ, σκάβοντας πλήρως εαυτούς, τείνουν να καταστούν άτρωτοι ψυχικά και ηθικά. Οι αντιστάσεις στον επαπειλούμενο εξανδραποδισμό τους αυξάνονται. Η παρατεταμένη αυτοεξορία αποδεικνύεται ασφαλής όαση ανασυγκρότησης της ύπαρξης. Κοντολογίς, το κάψιμο των χειρογράφων προς το τέλος του έργου, οι αυτοκαταστροφικές εφαρμογές και λοιπά παρεμφερή διαβήματα, προκειμένου να διασωθεί επιτέλους το Πρόσωπο, συνιστούν κρισιμότατες μάχες χαρακωμάτων του εγώ. Ενός εγώ, το οποίο επιμένει να προσβλέπει στην Τέχνη ως να ήταν ο πολυπόθητος επίγειος Παράδεισος. Ό,τι δηλαδή επικαλείται ευθέως, όπως ξέρουμε ήδη, με το σύνολο μάλιστα του έργου του, ο διάσημος συμπατριώτης τους, ο Έζρα Πάουντ.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι ποιητής.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Οκέι, μίστερ Χόλυγουντ. Σταμάτα τότε να χρησιμοποιείς τη μάσκα. Άμα το κάνεις αυτό, ίσως το ξανασκεφτώ. Μάλιστα. Εκεί το πάμε λοιπόν. Όταν κάποιος δεν θέλει να δείχνει το πρόσωπό του, κάποιο μυστικό θα ’χει, έτσι δεν είναι; Κι όταν μια κοπέλα παίρνει μυρωδιά τι σόι μυστικό είν’ αυτό, τότες αλλάζουνε τα πράγματα. Εγώ έδωσα τα χέρια με τον Χερμ. Όμως Χερμ δεν υπάρχει ή μήπως όχι; Τον λένε Έκτορ, και τώρα πρέπει να το πάρουμε απ’ την αρχή».


altΒιβλίο των ψευδαισθήσεων
Paul Auster
Μτφρ. Ιωάννα Ηλιάδη
Μεταίχμιο 2017
Σελ. 401, τιμή εκδότη €16,60

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ PAUL AUSTER

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

«Το πρόσωπο του άλλου» του Κόμπο Αμπέ (κριτική) – Ένα νοητικό και φιλοσοφικό παιχνίδι

«Το πρόσωπο του άλλου» του Κόμπο Αμπέ (κριτική) – Ένα νοητικό και φιλοσοφικό παιχνίδι

Για το μυθιστόρημα του Κόμπο Αμπέ [Köbö Abe] «Το πρόσωπο του άλλου» (μτφρ. Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος, εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου (1966).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Ο τρόπος που συντίθεται η...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

Για την multi παράσταση «Respublika» του Λούκας Τβαρκόβσκι [Lukasz Twarkowski], σε παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία παρουσιάστηκε στο Terra Vibe Park στη Μαλακάσα. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Πολωνός σκηνοθέτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ