alt

Για το μυθιστόρημα του Paul Auster «Το βιβλίο των ψευδαισθήσεων» (μτφρ. Ιωάννα Ηλιάδη, εκδ. Μεταίχμιο).

Του Γιώργου Βέη

Το πρόσωπο υφίσταται και ως απουσία. Ακόμη και ως αυτο-διαγραφή του. Ή ως αυτο-ακύρωσή του. Άλλωστε τίποτε δεν του εξασφαλίζει εξ ορισμού την ακέραιη διατήρηση της ίδιας του της εικόνας. Ιδίως ενώπιον αδιάφορων κατά κανόνα τρίτων. Υπάρχει δηλαδή για να χαθεί οριστικά (;). Η πιθανή επανεμφάνισή του στις αρένες του βίου είναι κατ’ εξοχήν υπόθεση της λογοτεχνίας των υψηλών αποστάξεων. Η επαναφορά στη ζωή αντιστοιχεί λίγο πολύ στη θριαμβική επανεκκίνηση εκείνου του περιώνυμου Λαζάρου στο Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον (ια’ 1-45). Έχω βεβαίως κατά νουν κι εκείνον τον αποφασιστικό χαρακτήρα του Ναθάνιελ Χόθορν, ο οποίος εξαφανίζεται για είκοσι ολόκληρα χρόνια από προσώπου Γης, για να αποδειχθεί, στο τέλος της αφήγησης, ότι εξακολουθεί να ζει πράγματι ως ένα αυστηρά απόκρυφο, διαυγές ον, στην άλλη άκρη του δρόμου, όπου βρίσκεται το σπίτι του και η υπόλοιπη οικογένειά του.

Οι ανατροπές διαδέχονται η μια την άλλη, αναποδογυρίζοντας όλες ανεξαιρέτως τις επιφάνειες της πραγματικότητας. Η καταιγιστική εξέλιξη της δράσης καταδεικνύει στην διηγητική πράξη την ανεξάντλητη ευρηματικότητα του συγγραφέα.

Έχω επίσης κατά νου το εξαίρετο μυθιστόρημα Η φυγή του κυρίου Μοντ του Ζορζ Σιμενόν. Εννοώ: George Simenon, La fuitede monsieur Monde, που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1945. Κυκλοφόρησε ήδη στα ελληνικά, σε λειτουργική μετάφραση της Αργυρώς Μακάρωφ, από τις εκδόσεις Άγρα, το 2012. Το παρουσίασε δε διεξοδικά, μεταξύ άλλων, μέσα από αυτές τις ηλεκτρονικές σελίδες, ο Νίκος Ξένιος, πριν από τέσσερα και πλέον χρόνια. Συγκρατώ ότι το έργο αυτό το έχει επαινέσει επανειλημμένως ο πολυβραβευμένος, ιδιαίτερα γνωστός στο αναγνωστικό μας κοινό, Τζον Μπάνβιλ, τα περισσότερα βιβλία του οποίου έχουν εκδοθεί, ως γνωστόν, προ πολλού στη γλώσσα μας από τον οίκο του Θανάση Καστανιώτη. Ο κύριος Μοντ επιχειρεί ν’ αλλάξει εντελώς πλαίσιο βίου, ήτοι χωροχρόνο ύπαρξης, χωρίς όμως ταυτοχρόνως να απολέσει ταυτότητα. Η φυγή αποτελεί τρόπον τινά περίπτωση οριακής μετάστασης. Η μάλλον απρόοπτη επανεμφάνιση ή η προμελετημένη ανεύρεσή του σημαίνει προφανώς αναγέννησή του στην πρότερη κατάστασή του. Συνοψίζοντας, φρονώ ότι το απώτερο πρότυπο της μείζονος Εξαφάνισης, μέσα στον γνόφο του ενδεχομένου μη-όντος, για είκοσι μάλιστα συνεχή έτη, συνιστά βεβαίως ο ομηρικός Οδυσσέας για το σύνολο των συντοπιτών του Ιθακησίων. Και όχι μόνον.

Ο Έκτορ Μαν στο παρόν, ευθύβολα μεταφρασμένο, εξόχως συγκερασμένο Βιβλίο των ψευδαισθήσεων, έργο του 2002, χάνεται συνειδητά, στη συνέχεια μιας βραχείας, αλλά ενδιαφέρουσας σταδιοδρομίας στον κινηματογράφο των βωβών. Το μυστήριο εμπεριέχει πειθαναγκασμό διάρρηξης του εγώ εξ ων αρχικώς συνετέθη. Η απόφαση διατηρεί την υφή μιας τυπικής αυτοχειρίας, η οποία περιλαμβάνει και εμφανώς δεσμευτική απάλειψη ακόμη και του περιττού πλέον σώματος του ίδιου του Μαν από τον κόσμο των ορατών. Μετά από πενήντα χρόνια ο καθηγητής Τσίμερ, ο οποίος βιώνει την ολέθρια απώλεια της γυναίκας και των τέκνων του, ασχολείται συστηματικά με την πλήρη διερμηνεία του αξιοπερίεργου φαινομένου Έκτορ Μαν. Επιδίδεται μάλιστα στη συγγραφή συναφούς μονογραφίας. Προφανώς πρόκειται για ένα είδος αυτοσχέδιας αυτοθεραπείας ενάντια σε μιαν αναπόφευκτη, άκρως επιθετική κατάθλιψη, η οποία, εννοείται, τον βασανίζει νύχτα μέρα. Δεν θα διστάσει μάλιστα, συνεχίζοντας τη σκληρή αυτή ιδιοθεραπεία, να δοθεί απερίσπαστος και στην απόδοση των ογκωδών απομνημονευμάτων του Σατομπριάν στην αγγλική γλώσσα. Η μοναχική πράξη της μετάφρασης από το ένα γλωσσικό σύστημα στο έτερο απηχεί ριζική ίαση. Το όποιο δυνατό αποτέλεσμα της μετάφρασης αντιστοιχεί σε απολύτως λυτρωτικό χάπι. Ή σε ισχυρή πλην όμως ευεργετική χημειοθεραπεία. Κάποια στιγμή όμως ο καθηγητής Τσίμερ πληροφορείται από κάποια Άλμα την ύπαρξη του Μαν. Ο τελευταίος, ω του θαύματος, έχει διαβάσει την περίφημη μονογραφία περί αυτού! Είναι περιττό να τονίσω ότι αυτό που επακολουθεί συνιστά το ζενίθ της ευρύτερης μυθοπλαστικής ικανότητας του προικισμένου Πολ Όστερ. Οι ανατροπές διαδέχονται η μια την άλλη, αναποδογυρίζοντας όλες ανεξαιρέτως τις επιφάνειες της πραγματικότητας. Η καταιγιστική εξέλιξη της δράσης καταδεικνύει στην διηγητική πράξη την ανεξάντλητη ευρηματικότητα του συγγραφέα. Η ψευδαίσθηση δεν συνιστά ψευδαίσθηση, όπως αποδεικνύεται πανηγυρικά, αλλά κειμενική εδραίωση της επικρατέστερης των παραλλαγών της αλήθειας. Αλλά μήπως κι αυτή η εξέλιξη αποτελεί απλώς μιαν άλλη προέκταση των ονείρων; Η ανάγνωση συνέχεται από ηδονή.

Τόσο ο Έκτορ Μαν, όσο και ο παράδοξος βιογράφος του, ο καθηγητής Τσίμερ, σκάβοντας πλήρως εαυτούς, τείνουν να καταστούν άτρωτοι ψυχικά και ηθικά.

Συγκρατώ ότι στο απομονωμένο ράντσο του, σε όλη τη μακρά διάρκεια της δήθεν εξάλειψής του, ο Έκτορ Μαν κινηματογραφεί και καταστρέφει αδιαλείπτως τις ταινίες που παράγει ο ίδιος: γέννηση και θάνατος είναι εδώ τα δύο πρόσωπα του Ιανού της Δημιουργίας. Η δε περίφημη εντολή του Μάρκου Αυρηλίου «ένδον σκάπτε» γίνεται σεβαστή σε απόλυτο βαθμό. Τα όρια ενδοσκόπησης συνεχώς διαστέλλονται: τόσο ο Έκτορ Μαν, όσο και ο παράδοξος βιογράφος του, ο καθηγητής Τσίμερ, σκάβοντας πλήρως εαυτούς, τείνουν να καταστούν άτρωτοι ψυχικά και ηθικά. Οι αντιστάσεις στον επαπειλούμενο εξανδραποδισμό τους αυξάνονται. Η παρατεταμένη αυτοεξορία αποδεικνύεται ασφαλής όαση ανασυγκρότησης της ύπαρξης. Κοντολογίς, το κάψιμο των χειρογράφων προς το τέλος του έργου, οι αυτοκαταστροφικές εφαρμογές και λοιπά παρεμφερή διαβήματα, προκειμένου να διασωθεί επιτέλους το Πρόσωπο, συνιστούν κρισιμότατες μάχες χαρακωμάτων του εγώ. Ενός εγώ, το οποίο επιμένει να προσβλέπει στην Τέχνη ως να ήταν ο πολυπόθητος επίγειος Παράδεισος. Ό,τι δηλαδή επικαλείται ευθέως, όπως ξέρουμε ήδη, με το σύνολο μάλιστα του έργου του, ο διάσημος συμπατριώτης τους, ο Έζρα Πάουντ.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι ποιητής.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Οκέι, μίστερ Χόλυγουντ. Σταμάτα τότε να χρησιμοποιείς τη μάσκα. Άμα το κάνεις αυτό, ίσως το ξανασκεφτώ. Μάλιστα. Εκεί το πάμε λοιπόν. Όταν κάποιος δεν θέλει να δείχνει το πρόσωπό του, κάποιο μυστικό θα ’χει, έτσι δεν είναι; Κι όταν μια κοπέλα παίρνει μυρωδιά τι σόι μυστικό είν’ αυτό, τότες αλλάζουνε τα πράγματα. Εγώ έδωσα τα χέρια με τον Χερμ. Όμως Χερμ δεν υπάρχει ή μήπως όχι; Τον λένε Έκτορ, και τώρα πρέπει να το πάρουμε απ’ την αρχή».


altΒιβλίο των ψευδαισθήσεων
Paul Auster
Μτφρ. Ιωάννα Ηλιάδη
Μεταίχμιο 2017
Σελ. 401, τιμή εκδότη €16,60

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ PAUL AUSTER

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Για το μυθιστόρημα του Laird Hunt «Neverhome» (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις). Φωτογραφία: Η Φράνσις Κλέιτον κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου. © Library of Congress.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Ποιος είπε...

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Για τη συλλογή διηγημάτων της María Fernanda Ampuero «Κοκορομαχία» (μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη, εκδ. Σκαρίφημα). Φωτογραφία: Rinaldo Wurglitsch, σε ανάρτηση του Borgen Project για το Human Trafficking στο Εκουαδόρ.

Του Διονύση Μαρίνου

Σ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ