alt

Για το βραβευμένο με Booker 2017 μυθιστόρημα του George Saunders «Λήθη και Λίνκολν» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Ίκαρος).

Του Γιάννη Καρκανέβατου

Το Λήθη και Λίνκολν δεν είναι βιβλίο – αν και θυμίζει. Έχει σελίδες γραμμένες, χαρακτήρες, σημεία στίξης αλλά ο δημιουργός του –μ’ έναν διαβολεμένα υποχθόνιο τρόπο– έχει οργανώσει μια παράσταση ψυχών που παίζεται μέσα στο κεφάλι τού εκάστοτε αναγνώστη.

Το 1862 ο Αβραάμ Λίνκολν χάνει τον εντεκάχρονο αγαπημένο του γιο από τυφοειδή πυρετό. Μαρτυρίες της εποχής αναφέρουν πως συνεχόμενα βράδια ο Λίνκολν επισκέπτεται την κρύπτη για να πάρει στα χέρια του το άψυχο σώμα του γιου του. Η εικόνα αυτή στοιχειώνει τον συγγραφέα.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Πριν από είκοσι περίπου χρόνια, o George Saunders, φέρελπις συγγραφέας εκείνη την εποχή, ακούει τον ξάδερφο της γυναίκας του να αφηγείται την ακόλουθη ιστορία: Το 1862 (δυο χρόνια μετά την ανάδειξή του σε πρόεδρο, έναν χρόνο μετά τον εμφύλιο, και έναν χρόνο πριν υπογράψει το διάταγμα για τη χειραφέτηση των μαύρων) ο Αβραάμ Λίνκολν χάνει τον εντεκάχρονο αγαπημένο του γιο από τυφοειδή πυρετό. Μαρτυρίες της εποχής αναφέρουν πως συνεχόμενα βράδια ο Λίνκολν επισκέπτεται την κρύπτη για να πάρει στα χέρια του το άψυχο σώμα του γιου του. Η εικόνα αυτή στοιχειώνει τον συγγραφέα. Δημιουργεί στο μυαλό του μια μίξη ανάμεσα στο Μνημείο Λίνκολν (ενός μνημείου στην Ουάσιγκτον που θυμίζει ναό δωρικού ρυθμού και εμπνέει δύναμη) και στην Πιετά (το γνωστό γλυπτό του Μιχαήλ Άγγελου, που η Παναγία –σε νεαρότερη ηλικία απ’ ό,τι θα περίμενε κανείς– έχει στα πόδια της τον αντρικό σώμα του Υιού της. Το βλέμμα της είναι χαμηλωμένο και το αριστερό της χέρι αμήχανα ανοιγμένο (απορημένο κατά τον ουρανό για τον πόνο που έμελλε να της δοθεί). Ο συνδυασμός αυτός, ισχύος και ευαισθησίας, έχει ρίξει τον σπόρο του. Κάποια μελλοντική στιγμή θα βλαστήσει.

Είναι τo 2012, η χρονιά που όπως αναφέρει ο Saunders –ένας έως τότε πετυχημένος συγγραφέας διηγημάτων– αρνείται να αποδεχτεί ότι το μνήμα του μπορεί να φέρει τη φράση: «Έντρομος να σαλπάρει προς μια φοβιστική καλλιτεχνική δημιουργία που απεγνωσμένα επιθυμούσε να δοκιμάσει» (η σκέψη πάνω στις λέξεις που θα ήθελε κανείς να σκαλιστούν στον τάφο του, ενίοτε λειτουργεί καταλυτικά και ευεργετικά πάνω στο δίπολο επιθυμία-φόβος που μας διακατέχει) και πέφτει με τα μούτρα στη συγγραφή. Αποτέλεσμα: το –χωρίς δεσμεύσεις και περιορισμούς– πρώτο του μυθιστόρημα με τον τίτλο Lincoln in the bardo (επιτυχημένη η επιλογή του Λήθη και Λίνκολν στα ελληνικά, αφού το bardo παραμένει αμετάφραστο και σύμφωνα με κάποιες βουδιστικές σχολές αποτελεί το μεταβατικό στάδιο ανάμεσα στον θάνατο και την επαναγέννηση). Στο ομιχλώδες τοπίο της ύπαρξης της συνείδησης, ενώ η ύλη είναι απούσα, εκτυλίσσεται το πολυφωνικό αυτό κείμενο. Οι διάφορες ψυχές (εκατόν εξήντα έξι ο συνολικός τους αριθμός, νούμερο που προκαλεί ίλιγγο αλλά σε καμιά περίπτωση δεν αφήνει τον αναγνώστη να απομακρυνθεί ψυχικά από τα τεκταινόμενα), με κεντρικούς ήρωες τον Χανς Βόλμαν που σκοτώθηκε την ημέρα του γάμου του με μια νεαρή κοπέλα, τον Ρότζερ Μπέβινς που αυτοκτόνησε αφού ο έρωτάς του δεν βρήκε ανταπόκριση και του αιδεσιμότατου Έβερλυ Τόμας, μιλάνε ακατάπαυστα και αναθυμούνται την πρότερη ζωή τους. Σχολιάζουν, επιδοκιμάζουν, αποδοκιμάζουν, αρνούνται να αποδεχτούν την κατάσταση που βρίσκονται. Συνεχώς αναφέρονται στα αρρωστόκουτα που τους φέρανε και δεν τους εκπλήσσει η ευκολία του να διασχίζουν τοίχους ή να εισχωρούν σε ανθρώπους, ζωντανούς αυτή τη φορά. Στην παρέα τους θα προστεθεί ο Γουίλι που θα τον πάρουν υπό την προστασία τους και που ο θρήνος τού πατέρα αρνείται να τον αφήσει να αποχωρήσει. Με τον εμφύλιο –που στοίχισε πάνω από ένα εκατομμύριο νεκρούς– αλλά και τη συναισθηματική απονέκρωση που μπορεί να φέρει ο θάνατος ενός και μόνο αγαπημένου προσώπου.

alt

Μια ιστορία παλίμψηστο, προδοσίας και συγχώρεσης, αγάπης και μίσους, πάθους και συμπόνοιας. Με τόσες πραγματικότητες όσα και βλέμματα. Σε μια φόρμα διαλογική, όπου κάθε χαρακτήρας καταλαμβάνει έναν χώρο από μια λέξη μέχρι κάποιες σελίδες, με ανάμιξη ιστορικών αναφορών και μυθοπλαστικών στοιχείων, που δεν θυμίζει προηγούμενα αναγνώσματα.

Κάποια μυθιστορήματα εξιστορούν τον κόσμο, ενώ άλλα δημιουργούν έναν κόσμο δικό τους και σε αιχμαλωτίζουν να τον ζήσεις. Ο συγγραφέας επιλέγει το δεύτερο. Με γλώσσα απλή, καθομιλουμένη, με παύσεις, δισταγμούς, βρισιές, επαναλήψεις, μισοτελειωμένες φράσεις. Δεν θέλει καν να κρατήσει σαν έκπληξη τον κόσμο στον οποίο αναφέρεται, γι’ αυτό και τον βάζει στον τίτλο (με την χρήση της λέξης bardo). Προτιμά έναν αναγνώστη που θα μπει χωρίς προκαταλήψεις και με ανοιχτή καρδιά και μυαλό θα βαδίσει την ιστορία. Μια ιστορία παλίμψηστο, προδοσίας και συγχώρεσης, αγάπης και μίσους, πάθους και συμπόνοιας. Με τόσες πραγματικότητες όσα και βλέμματα. Σε μια φόρμα διαλογική, όπου κάθε χαρακτήρας καταλαμβάνει έναν χώρο από μια λέξη μέχρι κάποιες σελίδες, με ανάμιξη ιστορικών αναφορών και μυθοπλαστικών στοιχείων, που δεν θυμίζει προηγούμενα αναγνώσματα. Το βραβείο Booker (μία από τις μεγαλύτερες αναγνωρίσεις σε αγγλόφωνο συγγραφέα) που του δόθηκε πριν λίγο καιρό θεωρείται εύλογη διάκριση.

Ομολογώ πως καθώς προχωρούσα στην ανάγνωση, είχα μια μικρή αγωνία. Την αγωνία μήπως η αβανταδόρικη αρχή κατέληγε σ’ ένα μαλθακό τέλος. Ο συγγραφέας ευτυχώς με διαψεύδει αφού με κάποιο τέχνασμα που αρνούμαι να αποκαλύψω, απογειώνει στο τελευταίο μέρος την αφήγηση. Ίσως κάποιοι αναγνώστες να διαφωνήσουν με τα προαναφερόμενα. Ίσως για πράγματα που λατρεύεις, ο φακός της υποκειμενικότητας να θολώνει τη ματιά. Σε κάθε μελλοντικό αναγνώστη πάντως θα ήθελα να υπενθυμίσω πως είναι όχι μόνο θεμιτό αλλά και αναγκαίο, η ευρύνοια αυτού που διαβάζει να ανταποκρίνεται στα ρίσκα που παίρνει αυτός που γράφει. Αλλιώς κινδυνεύουμε από την πλήξη και την επανάληψη. Τελειώνοντας, να δώσω τα εύσημα στον μεταφραστή αλλά και στις εκδόσεις Ίκαρος, που μας γνώρισαν αυτόν τον υπέροχο συγγραφέα, προσδοκώντας στην έκδοση και προγενέστερων έργων του.

* Φωτογραφία: Robert Wuensche, Εικονογράφιση: Houston Chronicle

* Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΡΚΑΝΕΒΑΤΟΣ είναι συγγραφέας.

altΛήθη και Λίνκολν
George Saunders
Μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης
Ίκαρος 2017
Σελ. 472, τιμή εκδότη €16,50

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ GEORGE SAUNDERS

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανοιχτά βιβλιοπωλεία, όπως στη Γαλλία!

Ανοιχτά βιβλιοπωλεία, όπως στη Γαλλία!

Η Σύμπραξη Εκδοτών επανέρχεται με αίτημά της προς την κυβέρνηση, ζητώντας να χαρακτηριστούν τα ...

Διαβάζω τον Χαβιαρά, ονειρεύομαι τον Στρατή

Διαβάζω τον Χαβιαρά, ονειρεύομαι τον Στρατή

Μερικές σκέψεις για το έργο και το πρόσωπο του Στρατή Χαβιαρά, με αφορμή το κλείσιμο σήμερα ενός χρόνου από τον θάνατό του.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Τους φίλους συγγραφείς που έφυγαν από κοντά μας τους μνημονεύουμε ...

Ελλάδα - Γαλλία: 200 χρόνια φιλίας και πολιτιστικού διαλόγου - Όλες οι δράσεις

Ελλάδα - Γαλλία: 200 χρόνια φιλίας και πολιτιστικού διαλόγου - Όλες οι δράσεις

Με την ευκαιρία του εορτασμού των διακοσίων ετών από την Ελληνική Επανάσταση του 1821, το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος παρουσιάζει ένα πρόγραμμα εκπαιδευτικών και πολιτιστικών δράσεων, καθ’ όλη τη διάρκεια του 2021.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ό,τι καλύτερο μου έχει συμβεί, του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (προδημοσίευση)

Ό,τι καλύτερο μου έχει συμβεί, του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου «Ό,τι καλύτερο μου έχει συμβεί – Τριάντα έξι σύντομα κείμενα για ό,τι καλύτερο μου έχει συμβεί, από την οικογένεια και τους φίλους μου ως το πάθος με το γράψιμο. Μια επιλεκτική αυτοβιογραφία». Κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις ε...

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση δύο ιστοριών από τη συλλογή διηγημάτων του Κώστα Πούλου «Αμφίβια τέρατα – Ιστορίες στον δρόμο για τη λίμνη», που θα κυκλοφορήσει στις 10 Μαρτίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΕ ΑΣΗΜΕΝΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

...
Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς (προδημοσίευση)

Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ta-Nehisi Coates «Ο χορευτής του νερού» (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη), το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όλη μου τη ζωή ήθελα να φύγω. Δεν ήταν κάτι ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

12 Φεβρουαρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Βιβλία που θεμελίωσαν τον πολιτισμό μας: 10 διαλέξεις στο Ίδρυμα Θεοχαράκη

Οι συγγραφείς Σώτη Τριανταφύλλου και Κώστας Κατσουλάρης παρουσιάζουν θεμελιώδη βιβλία του πολιτισμού μας σε μια σειρά 10 διαλέξεων μέσω πλατφόρμας τηλεδιάσκεψης, στο πλ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ