Myn clais salvaire

Για το μυθιστόρημα της Lydie Salvayre «Μην κλαις» (μτφρ. Αλέξης Εμμανουήλ, εκδ. Utopia).

Του Θωμά Συμεωνίδη

Αυτές είναι οι τελευταίες μνήμες μου από τη Lydie Salvayre (Λιντί Σαλβέρ): να μιλάει με ό,τι φωνή της έχει απομείνει, να πηγαίνει από κανάλι σε κανάλι, από εκπομπή σε εκπομπή, τότε, τον Νοέμβριο του 2014, όταν ανακοινώθηκε ότι είναι η νικήτρια του περίβλεπτου βραβείου Γκονκούρ.

Πολλοί θεώρησαν ότι αυτή η βράβευση ήρθε αργά, για την ίδια ήταν σίγουρα μια δικαίωση, δεν ξέρω άλλωστε πόσο συχνά συμβαίνει να βλέπει κάποιος έναν συγγραφέα στα εξήντα έξι του χρόνια (η Σαλβέρ είναι γεννημένη το 1948) να τον παίρνουν τα κλάματα από τη συγκίνηση. Όχι βέβαια ότι το έργο της δεν έτυχε της προσοχής που έπρεπε. Στα ελληνικά, για παράδειγμα, έχει μεταφραστεί ήδη από το 1997 (Η δύναμη της μύγας, εκδ. Καστανιώτη, αλλά και Η συντροφιά των φαντασμάτων, εκδ. Καστανιώτη, 1999 και οι Όμορφες ψυχές, εκδ. Μεταίχμιο, 2001).

Στο «Μην κλαις» παρακολουθούμε τα γεγονότα με τα οποία ξεκίνησε ο εμφύλιος πόλεμος στην Ισπανία το καλοκαίρι του 1936. Η Σαλβέρ, επιλέγει να αντιπαραβάλλει δύο φωνές, από τη μία, αυτή της μητέρας της, και από την άλλη, αυτή του Γάλλου συγγραφέα Georges Bernanos.

Το Μην κλαις διαδέχθηκε το Καλή αντάμωση εκεί ψηλά (εκδ. Μίνωας, 2014) του Pierre Lemaitre (Πιέρ Λεμέτρ), βραβευμένο με το Γκονκούρ το 2013. Και στα δύο έργα, μεταφερόμαστε πριν από την περίοδο του δεύτερου παγκοσμίου πολέμου. Στο Μην κλαις παρακολουθούμε τα γεγονότα με τα οποία ξεκίνησε ο εμφύλιος πόλεμος στην Ισπανία το καλοκαίρι του 1936. Η Σαλβέρ, επιλέγει να αντιπαραβάλλει δύο φωνές, από τη μία αυτή της μητέρας της, και από την άλλη αυτή του Γάλλου συγγραφέα Georges Bernanos (Ζορζ Μπερνανός): «Στην αφήγηση που επιχειρώ, δεν επιθυμώ να εμπλέξω για την ώρα, κανένα επινοημένο πρόσωπο. Η μητέρα μου είναι η μητέρα μου, ο Μπερνανός ο παινεμένος συγγραφέας των Μεγάλων Κοιμητηρίων κάτω από το φεγγάρι».

Η επιλογή της Σαλβέρ να χρησιμοποιήσει την αφήγηση της μητέρας της Μόντσε ως βασικό αφηγηματικό άξονα του μυθιστορήματος έχει ως αποτέλεσμα η γλώσσα της Σαλβέρ στο πρωτότυπο κείμενο να ταλαντεύεται διαρκώς ανάμεσα στα γαλλικά και τα ισπανικά, ενώ ειδικά για τον τρόπο που μιλάει η Μόντσε τα γαλλικά η ίδια η συγγραφέας έχει επινοήσει τον όρο Fragnol (Φρανιόλ), θέλοντας να δηλώσει τη χρήση ενός ιδιότυπου κράματος γαλλικών και ισπανικών, «αυτή την ανάμεικτη γλώσσα των υπερπυρηναίων που έγινε δική της λαλιά από τότε που η τύχη την έριξε, πάνε εβδομήντα χρόνια τώρα, σ’ ένα χωριό της νοτιοδυτικής Γαλλίας». Στην ελληνική μετάφραση, μοιραία αυτό το στοιχείο δεν θα μπορούσε να αποδοθεί πλήρως, αν και αναδεκνύεται λειτουργικά σε διάφορα σημεία.  

Επιλέγοντας να εστιάσει σε αυτά τα πρόσωπα, η Σαλβέρ, δεν φωτίζει μόνο τη δική της προσωπική ιστορία, αλλά και τα γεγονότα του ισπανικού εμφυλίου πολέμου, καθώς το κάθε πρόσωπο που ακολουθεί η Σαλβέρ έχει διαφορετική εμπλοκή και τοποθέτηση απέναντι στα γεγονότα.

Η Σαλβέρ καταφέρνει να αποδώσει με μεγάλη επιτυχία την ψυχοσύνθεση, τον τρόπο σκέψης και τις μεταστροφές των βασικών χαρακτήρων που έχει επιλέξει, μεταξύ των οποίων βρίσκονται, εκτός από τη Μόντσε και τον Μπερνανός, ο αδελφός της Μόντσε, Χοσέ, ο Ντιέγο, μετέπειτα άντρας της Μόντσε, καθώς και ο πατέρας του, ο δον Χαιμέ. Επιλέγοντας να εστιάσει σε αυτά τα πρόσωπα, η Σαλβέρ δεν φωτίζει μόνο τη δική της προσωπική ιστορία αλλά και τα γεγονότα του ισπανικού εμφυλίου, καθώς το κάθε πρόσωπο που ακολουθεί η Σαλβέρ έχει διαφορετική εμπλοκή και τοποθέτηση. Με λεπτή ειρωνεία και χιούμορ, αλλά και ωμές περιγραφές σε κάποια σημεία, υποβάλλει την ουσιαστική διαφορά που χωρίζει τις λέξεις από τα γεγονότα, την ιδεολογία από την πραγματικότητα, όπως για παράδειγμα, στην περίπτωση του Χοσέ που «με πυρετική ευγλωττία, ανακοινώνει στο ακροατήριό του (που για την ώρα περιορίζεται στη μητέρα του και στην αδελφή του) ότι μια υπέροχη αυγή ανέτειλε στη Λερίμα (έχει μία φυσική προδιάθεση στον λυρισμό), ότι η Ισπανία έγινε επιτέλους ισπανική και ο ίδιος ισπανικότατος. Λέει αναριγώντας πως πρέπει να εξαφανίσουμε το παλαιό καθεστώς που διαιωνίζει τη δουλεία και τη ντροπή των ανθρώπων, πως η επανάσταση της καρδιάς και του πνεύματος έχει άρχίσει και πως αύριο θα εξαπλωθεί σ’ ολάκερη τη χώρα και από εκεί στον κόσμο όλο».

Ο Χοσέ αναδεικνύεται σε κεντρικό χαρακτήρα αυτού του μυθιστορήματος καθώς η ανάπτυξή του διαθέτει μεγάλο χρονικό εύρος και βάθος. Ενώ, για παράδειγμα, στην περίπτωση του Μπερνανός, γνωρίζουμε εξαρχής για τον αποτροπιασμό που νιώθει για τα εγκλήματα του στρατοπέδου στο οποίο τυπικά ανήκει, αυτό των εθνικιστών και της εκκλησίας, για τον Χοσέ, που ανήκει στο αντίπαλο στρατόπεδο, το δημοκρατικό, η στιγμή της μεταστροφής του είναι, ίσως, η πιο δυνατή στιγμή του βιβλίου. Ο Χοσέ συνειδητοποιεί, μεταξύ άλλων, τις ευθύνες του, τις αυταπάτες του, «...συνειδητοποιεί πως και ο ίδιος, όπως κι οι άλλοι, επαναλαμβάνει μηχανικά αυτά τα εποχικά κλισέ, αυτές τις δονούμενες από ενθουσιασμό διακηρύξεις που οι πάντες πλέον τις φορούν αντί για γραβάτα. Κι αυτό τον αναστατώνει βαθιά μέσα του».

alt

Γενικότερα, το μυθιστόρημα της Σαλβέρ έχει πολλές αρετές και αφηγηματικά ανοίγει προς πολλές κατευθύνσεις. Μέσα σε αυτό, συναντάει κανείς συνθήματα και εκφράσεις από περιοδικά και εφημερίδες της εποχής, επεξηγήσεις της Μόντσε προς την κόρη της (την Σαλβέρ), σκέψεις και επεξηγήσεις της ίδιας της Σαλβέρ, αποσπάσματα από ραδιοφωνικές εκπομπές, ντοκουμέντα και ολόκληρα χωρία από τα Μεγάλα κοιμητήρια κάτω από το φεγγάρι του Μπερνανός, επιστολές. Θυμίζει σε κάποια σημεία τη δεινότητα του Jean Echenoz στο 14 (εκδ. Ίκαρος, 2014) και την αυτοναφορικότητα του Emmanuel Carrère στο Βασίλειο (Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 2015).

Tο μυθιστόρημα της Σαλβέρ, έχει λόγο ύπαρξης γενικότερα καθώς καταφέρνει και φωτίζει το υπόβαθρο της βίας και της φρίκης ενός εμφυλίου πολέμου, και κυρίως, τα τυφλά σημεία στη σκέψη των ανθρώπων, στη λειτουργία των θεσμών, στις συλλογικές πεποιθήσεις.

Κάποιες στιγμές, ωστόσο, δίνει την αίσθηση ότι δεν μπορεί να πειθαρχήσει στο υλικό της. Επιλέγει μια μορφή οργάνωσης όπου η απουσία διακριτών και μικρών ενοτήτων, στην προκειμένη περίπτωση, την παρασύρουν σε επαναλήψεις ώστε να μην χαθούν οι δύο εστιάσεις της αφήγησης που τέθηκαν εκ προοιμίου: της μητέρας της και του Μπερνανός. Στην αυξανόμενη αμηχανία που προκαλεί ο άναρχος τρόπος παράθεσης του υλικού, συμβάλλει η διαίρεση σε δύο πολύ μεγάλα κεφάλαια (και ένα πολύ μικρότερο στο τέλος). Αλλά και ο ίδιος ο Μπερνανός, από ένα σημείο και μετά, δεν δικαιολογεί τη συστηματικότητα της παρουσίας του, με αποτέλεσμα το βασικό σχήμα της αφήγησης να δείχνει μετέωρο, ανοίγοντας τον χώρο για πολλές και ετερόκλητες πληροφορίες που έχουν να κάνουν με τα ιστορικά γεγονότα μετά το καλοκαίρι του 1936, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο εξελίχθηκε η ζωή των χαρακτήρων.    

Οι παραπάνω επισήμανσεις, δεν αναιρούν ασφαλώς το γεγονός ότι το μυθιστόρημα της Σαλβέρ έχει καταρχάς λόγο ύπαρξης για την ίδια, καθίσταται προφανές αυτό, αν αναλογιστεί κάποιος ότι το βασικό αφηγηματικό νήμα, είναι αυτό της μητέρας της, ότι ανάμεσα στους βασικούς χαρακτήρες του βιβλίου είναι ο πατέρας της, ο θείος της, ο παππούς της, η γιαγιάς της. Το κυριότερο όμως είναι ότι το μυθιστόρημα της Σαλβέρ έχει λόγο ύπαρξης γενικότερα καθώς καταφέρνει και φωτίζει το υπόβαθρο της βίας και της φρίκης ενός εμφυλίου πολέμου, και κυρίως, τα τυφλά σημεία στη σκέψη των ανθρώπων, στη λειτουργία των θεσμών, στις συλλογικές πεποιθήσεις. Καταφέρνει να φωτίσει στην περίπτωση του Χοσέ, για παράδειγμα, πώς κάποιος μπορεί να πίστευε ότι πηγαίνει διακοπές, ενώ στην πραγματικότητα πήγαινε σαν το πρόβατο στη σφαγή: «Και δεν μπορεί να χωνέψει πώς αυτοί οι νέοι που τους βλέπει να φεύγουν για το μέτωπο, με φουσκωμένο στέρνο και τουρλωτά οπίσθια, πάνε να σφαγιαστούν μ’ ένα τόσο πεισματάρικο κέφι».

* O ΘΩΜΑΣ ΣΥΜΕΩΝΙΔΗΣ είναι συγγραφέας.

altΜην κλαις
Lydie Salvayre
Μτφρ. Αλέξης Εμμανουήλ
Utopia 2016
Σελ. 296, τιμή εκδότη €17,50 

politeia link more

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ LYDIE SALVAYRE

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

Για το μυθιστόρημα της Μαρέντε ντε Μόορ [Marente de Moor] «Η Ολλανδή παρθένος» (μτφρ. Γιάννης Ιωαννίδης), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν. Το μυθιστόρημα έχει βραβευτεί στην Ολλανδία με το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014.

Της Χριστίνας Μο...

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

Για το μυθιστόρημα του Γιόν Φόσε [Jon Fosse] «Το άλλο όνομα – Επταλογία I-II» (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Υπήρξα από εκείνους τους τυχερούς που είδαν το έργο του Γιόν Φόσε «Κάποιος θα έρθει» που ανέβηκε τον Σεπτέμβριο...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας  – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

Σκέψεις, ερωτήματα και διαπιστώσεις με αφορμή το μυθιστόρημα «Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (William H. Gass), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Fredric Jameson στο βιβλίο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

Για τη νουβέλα της Μαρίας Φακίνου «Κλίμακα Μπόγκαρτ» (εκδ. Αντίποδες).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η ενοχή των απογόνων, και ειδικότερα της ακριβώς επόμενης γενιάς, είναι ένα ψυχολογικό ζήτημα που εμφανίζεται σε κάθε περίοδο της ιστορίας, όταν μεγάλα εγ...

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022 θα απονεμηθεί, όπως ανακοίνωσε πριν από λίγο από τη Στοκχόλμη η Σουηδική Ακαδημία, στη Γαλλίδα συγγραφέα Annie Ernaux. Τα βιβλία της Ερνό κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μετάφραση της Ρίτας Κολαΐτη.

Ένα χρόνο μετά τη βρά...

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Κώστα Ακρίβου «Ανδρωμάχη» που θα κυκλοφορήσει στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπάρχει, λέω, τίποτα πιο σκληρό και άδικο από το να πρέπει να αγαπάς κάπο...

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ