oz judas 700

Για το μυθιστόρημα του Άμος Οζ Ιούδας (εκδ. Καστανιώτη)

ΤουΓιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ο Ιούδας είναι ανέκαθεν ένα λογοτεχνικά θελκτικό πρόσωπο στην Ιστορία του Χριστιανισμού, επειδή ξέφυγε από τον κανόνα των δώδεκα αποστόλων και έτσι προκάλεσε τη μήνιν αλλά και την ερμηνευτική ματιά των μετέπειτα γενεών. Πιο συγκεκριμένα, ο «Ιούδας» του Ισραηλινού συγγραφέα Άμος Οζ, που περιλαμβάνει τόσο τη χριστιανική αντιμετώπιση του βιβλικού προσώπου όσο και την εβραϊκή ματιά, τίθεται από άλλη μεριά στο κέντρο όπου διασταυρώνονται παραδειγματικοί και συνταγματικοί άξονες, οι οποίοι τέμνονται εκεί και συνθέτουν ένα πολυκάναλο ιστορικών, πολιτικών και θρησκευτικών ερμηνειών.

Ο Ιούδας ανήκει στην πολιτική λογοτεχνία, που αφορά τόσο στην ίδρυση του ισραηλινού κράτους το 1948 όσο και στις συνέπειες στη ζωή των Εβραίων και των Αράβων της περιοχής.

Από τη μία, το μυθιστόρημα είναι το τελευταίο έργο του κορυφαίου πεζογράφου, ο οποίος γεννήθηκε στην Ιερουσαλήμ το 1939 και γράφει από το 1965 διηγήματα και μυθιστορήματα, που έχουν γνωρίσει παγκόσμια αναγνώριση. Αποτέλεσε και αποτελεί σημαντικό δημόσιο πρόσωπο του Ισραήλ, με αγώνες υπέρ της ειρήνης με τους Παλαιστίνιους, με ανάμιξη στην πολιτική –μεταξύ του εργατικού κόμματος του Σιμόν Πέρες και του αριστερού Meretz–, με ενεργή τοποθέτηση στα μείζονα θέματα της χώρας. Ο Ιούδας ανήκει κι αυτός, όπως και πολλά άλλα έργα του, στην πολιτική λογοτεχνία, που αφορά τόσο στην ίδρυση του ισραηλινού κράτους το 1948 όσο και στις συνέπειες στη ζωή των Εβραίων και των Αράβων της περιοχής.

Από την άλλη, το πρόσωπο του Ιούδα, παρμένο από την Αγία Γραφή και τη χριστιανική παράδοση, επανεγγράφεται σ’ αυτό το πολιτικό πλαίσιο, καθώς συνδέει το θρησκευτικό πλαίσιο, από το οποίο αποσπάται, με το πολιτικό, στο οποίο προσαρτάται. Ο ήρωας του Άμος Οζ, ο Σμούελ Ας, έχει αναλάβει το 1959 διατριβή με θέμα τις εβραϊκές μαρτυρίες για τον Ιησού, θέμα που από μόνο του φέρνει τον Ιούδα στο μεταίχμιο των δύο θρησκειών και παραδόσεων. Η εγκατάλειψη της διατριβής και η παραμονή στο σπίτι του ανάπηρου ηλικιωμένου Γκέρσομ Βαλντ και της σαρανταπεντάρας χήρας νύφης του Ατάλια, την οποία ερωτεύεται, δεν σημαίνει και τον παραγκωνισμό του θέματος, το οποίο πλέον αποκτά πολιτικές και πολιτισμικές διαστάσεις.

alt
Ο Amos Oz

Το βιβλίο του Άμος Οζ μιλά για εβραίους και για Ισραηλινούς, για Ιούδα και για πατριώτες, για χριστιανούς και μουσουλμάνους, για ανθρώπους θύματα του έρωτα και της πολιτικής.

Κάπως έτσι το βιβλίο του Άμος Οζ μιλά για εβραίους και για Ισραηλινούς, για Ιούδα και για πατριώτες, για χριστιανούς και μουσουλμάνους, για ανθρώπους θύματα του έρωτα και της πολιτικής. Ο Σαλτιέλ, ο πατέρας της Ατάλια, αντιτάχθηκε στη δημιουργία ισραηλινού κράτους και θεωρήθηκε προδότης, ενώ ο Μίχα, ο άντρας της και γιος του Γκέρσομ, σκοτώθηκε το 1948, στον αγώνα για τη δημιουργία του σύγχρονου ισραηλινού κράτους, και φυσικά θεωρήθηκε ήρωας πολέμου. Ο Άμος Οζ όμως υπονομεύει αυτήν την αντίληψη, καθώς μέσα στο μυθιστόρημα ακούγονται φωνές που θεωρούν κάθε θάνατο ματαιότητα και την έννοια του κράτους ανίκανη να δικαιώσει τις θυσίες που έγιναν. Αυτό ξεκινά από την προσωπική του πεποίθηση που πιστεύει περισσότερο στην ειρηνική συμβίωση Εβραίων και Αράβων, παρά στην κρατική περιχαράκωση των δύο λαών με συνεχή έχθρα και αντιπαλότητα.

Κάθε εβραίος δεν ταυτίζεται με τον προδοτικό Ιούδα και επομένως δεν είναι χριστοκτόνος, ο ρατσισμός είναι μια στερεότυπη και άδικη στάση.

Η σύγκλιση του θρησκευτικού με το πολιτικό στοιχείο οδηγεί στην παρομοίωση του Σαλτιέλ Αμπραβανέλ με τον Ιούδα, όχι όμως με τη καταδικαστική χριστιανική ενοχοποίηση. Όπως ο Ιούδας δεν είναι προδότης, αφού πίστεψε –σύμφωνα με την εκδοχή του βιβλίου– στη θεότητα του Ιησού και θέλησε να αναδείξει τον μεσσιανικό του ρόλο, έτσι και ο Αμπραβανέλ δεν ήταν φιλοάραβας, επειδή συνομιλούσε μαζί τους και πίστεψε ότι οι δύο κοινότητες/θρησκείες/κουλτούρες μπορούν να ζήσουν αρμονικά χωρίς κρατικές περιχαρακώσεις. Όμως, απ’ ό,τι η Ιστορία έδειξε, ο πατέρας της Ατάλια δεν ανήκε στην εποχή του, ήρθε ή πολύ νωρίς ή πολύ αργά, αφού η άποψή του δεν υιοθετήθηκε και μάλιστα θεωρήθηκε προδοτική.

Καταληκτικά, ο Άμος Οζ σ’ αυτό το βιβλίο εκπέμπει δύο βασικά μηνύματα που συνάδουν με την προσωπική ιδεολογία του. Επειδή κάθε εβραίος δεν ταυτίζεται με τον προδοτικό Ιούδα και επομένως δεν είναι χριστοκτόνος, ο ρατσισμός είναι μια στερεότυπη και άδικη στάση. Από την άλλη, η πλειοψηφούσα ομάδα ονόμαζε προδότη όποιον δεν συμφωνεί μαζί της, όπως τον Σαλτιέλ Αμπραβανέλ που πρέσβευε μια διεθνιστική ιδεολογία, χωρίς κράτη, σύνορα και κλουβιά.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου. 
Τελευταίο του βιβλίο, η μελέτη «Βιβλιογραφία για τον Νίκο Καζαντζάκη» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).


alt

Ιούδας
Άμος Οζ
Καστανιώτης 2016
Σελ. 368, τιμή εκδότη €19,08

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Americana», του Ντον ΝτεΛίλο (κριτική) – Το ώριμο ντεμπούτο ενός ανήσυχου Αμερικανού

«Americana», του Ντον ΝτεΛίλο (κριτική) – Το ώριμο ντεμπούτο ενός ανήσυχου Αμερικανού

Για το πρώτο μυθιστόρημα του Don DeLillo «Americana» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Μεθύστερη γνώση, αλλά ικανή για να επιβεβαιώσει το λεχθέν: ο Ντον ΝτεΛίλο δεν έγινε εν προόδω ο «αρχι-σαμάνος» της αμερικανικής λογοτεχνίας. Δ...

«Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω», του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες (κριτική)

«Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω», του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Juan Gabriel Vásquez «Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω» (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ίκαρος). Φωτογραφία: Η οικογένεια του Σέρχιο Καμπρέρα, μαζί με άλλους εξόριστους, πριν επιβιβαστούν στο πλοίο για τη Δομινικανή Δημοκρατία. (1939)

Του Νίκου Ξένιου

...
«Οι επικίνδυνες σχέσεις», του Πιέρ Σοντερλό ντε Λακλό: Εξεγείρουν, ερεθίζουν, προκαλούν, ερίζουν και διαφθείρουν

«Οι επικίνδυνες σχέσεις», του Πιέρ Σοντερλό ντε Λακλό: Εξεγείρουν, ερεθίζουν, προκαλούν, ερίζουν και διαφθείρουν

Για το μυθιστόρημα του Pierre Choderlos de Laclos «Οι επικίνδυνες σχέσεις» (χρονολόγιο-εισαγωγή-μετάφραση Κώστας Κατσουλάρης, επίμετρο Φιλίπ Σολέρς, εκδ. Ψυχογιός). Κεντρική εικόνα: Η Janet McTeer ως μαρκησία Ντε Μερτέιγ από την παράσταση του Βρετανικού Εθνικού Θεάτρου το 2016.

Του Φώτη Καρ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Διαφωτισμός ΤΩΡΑ», του Στίβεν Πίνκερ – Τα ιδανικά των Φώτων με τη γλώσσα και τις αντιλήψεις του 21ου αιώνα

«Διαφωτισμός ΤΩΡΑ», του Στίβεν Πίνκερ – Τα ιδανικά των Φώτων με τη γλώσσα και τις αντιλήψεις του 21ου αιώνα

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο «Διαφωτισμός τώρα: Λογική, επιστήμη και ουμανισμός για μια καλύτερη ζωή» (μτφρ. Παναγιώτης Δρεπανιώτης), του Στίβεν Πίνκερ, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Το βιβλίο Διαφωτισμός τώρα&nbs...

Ποιος πρόδωσε την Άννα Φρανκ; Έρευνα έξι ετών αποκαλύπτει τον ύποπτο-έπληξη

Ποιος πρόδωσε την Άννα Φρανκ; Έρευνα έξι ετών αποκαλύπτει τον ύποπτο-έπληξη

Μια έρευνα έξι ετών για την ανεξιχνίαστη υπόθεση του προσώπου που πρόδωσε την Άννα Φρανκ οδήγησε σε έναν ύποπτο-έκπληξη. Ποιος είναι ο άνθρωπος που κατέδωσε στους Ναζί την κρυψώνα της οικογένειας δίπλα σε κανάλι του Άμστερνταμ και οδήγησε στον θάνατο σε ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης το 1945 την έφηβη Εβραιοπούλα...

Τέσσερα ισπανικά έργα στο ξεκίνημα της νέας χρονιάς

Τέσσερα ισπανικά έργα στο ξεκίνημα της νέας χρονιάς

Το ισπανικό θέατρο έχει την τιμητική του στις αθηναϊκές σκηνές του Ιανουαρίου. Ιδού τέσσερα έργα που ξεχωρίσαμε. 

Του Νίκου Ξένιου

Σε σημαντική χοροθεατρική διασκευή είδαμε το «Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα» του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, που συνοψίζει ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

Η εκδοτική κίνηση περί την ποίηση και φέτος στη χώρα μας εντονότατη, και σε ένα μεγάλο της κομμάτι πολύ ενδιαφέρουσα και ποιοτική. Οι μεταφράσεις σπουδαίων ξένων ποιητών και ποιητριών, όπως για παράδειγμα έγινε φέτος με τις νομπελίστριες Λουίζ Γκλικ και Βισουάβα Σιμπόρσκα, είναι σημαντικές εκδοτικές χειρονομίες. Πολ...

Τα καλύτερα δώρα για την Πρωτοχρονιά: 15 ξεχωριστά βιβλία

Τα καλύτερα δώρα για την Πρωτοχρονιά: 15 ξεχωριστά βιβλία

Την ώρα της αλλαγής του χρόνου, τη μαγική στιγμή που φέρει την υπόσχεση της επανεκκίνησης και την ελπίδα πως αυτή τη νέα χρονιά όλα μπορούν να γίνουν καλύτερα, το ωραιότερο δώρο που μπορούμε να κάνουμε στους αγαπημένους μας είναι ένα βιβλίο. Επιλέξαμε και προτείνουμε δεκαπέντε όμορφα, εμπνευσμένα, ξεχωριστά βιβλία, ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ