oz judas 700

Για το μυθιστόρημα του Άμος Οζ Ιούδας (εκδ. Καστανιώτη)

ΤουΓιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ο Ιούδας είναι ανέκαθεν ένα λογοτεχνικά θελκτικό πρόσωπο στην Ιστορία του Χριστιανισμού, επειδή ξέφυγε από τον κανόνα των δώδεκα αποστόλων και έτσι προκάλεσε τη μήνιν αλλά και την ερμηνευτική ματιά των μετέπειτα γενεών. Πιο συγκεκριμένα, ο «Ιούδας» του Ισραηλινού συγγραφέα Άμος Οζ, που περιλαμβάνει τόσο τη χριστιανική αντιμετώπιση του βιβλικού προσώπου όσο και την εβραϊκή ματιά, τίθεται από άλλη μεριά στο κέντρο όπου διασταυρώνονται παραδειγματικοί και συνταγματικοί άξονες, οι οποίοι τέμνονται εκεί και συνθέτουν ένα πολυκάναλο ιστορικών, πολιτικών και θρησκευτικών ερμηνειών.

Ο Ιούδας ανήκει στην πολιτική λογοτεχνία, που αφορά τόσο στην ίδρυση του ισραηλινού κράτους το 1948 όσο και στις συνέπειες στη ζωή των Εβραίων και των Αράβων της περιοχής.

Από τη μία, το μυθιστόρημα είναι το τελευταίο έργο του κορυφαίου πεζογράφου, ο οποίος γεννήθηκε στην Ιερουσαλήμ το 1939 και γράφει από το 1965 διηγήματα και μυθιστορήματα, που έχουν γνωρίσει παγκόσμια αναγνώριση. Αποτέλεσε και αποτελεί σημαντικό δημόσιο πρόσωπο του Ισραήλ, με αγώνες υπέρ της ειρήνης με τους Παλαιστίνιους, με ανάμιξη στην πολιτική –μεταξύ του εργατικού κόμματος του Σιμόν Πέρες και του αριστερού Meretz–, με ενεργή τοποθέτηση στα μείζονα θέματα της χώρας. Ο Ιούδας ανήκει κι αυτός, όπως και πολλά άλλα έργα του, στην πολιτική λογοτεχνία, που αφορά τόσο στην ίδρυση του ισραηλινού κράτους το 1948 όσο και στις συνέπειες στη ζωή των Εβραίων και των Αράβων της περιοχής.

Από την άλλη, το πρόσωπο του Ιούδα, παρμένο από την Αγία Γραφή και τη χριστιανική παράδοση, επανεγγράφεται σ’ αυτό το πολιτικό πλαίσιο, καθώς συνδέει το θρησκευτικό πλαίσιο, από το οποίο αποσπάται, με το πολιτικό, στο οποίο προσαρτάται. Ο ήρωας του Άμος Οζ, ο Σμούελ Ας, έχει αναλάβει το 1959 διατριβή με θέμα τις εβραϊκές μαρτυρίες για τον Ιησού, θέμα που από μόνο του φέρνει τον Ιούδα στο μεταίχμιο των δύο θρησκειών και παραδόσεων. Η εγκατάλειψη της διατριβής και η παραμονή στο σπίτι του ανάπηρου ηλικιωμένου Γκέρσομ Βαλντ και της σαρανταπεντάρας χήρας νύφης του Ατάλια, την οποία ερωτεύεται, δεν σημαίνει και τον παραγκωνισμό του θέματος, το οποίο πλέον αποκτά πολιτικές και πολιτισμικές διαστάσεις.

alt
Ο Amos Oz

Το βιβλίο του Άμος Οζ μιλά για εβραίους και για Ισραηλινούς, για Ιούδα και για πατριώτες, για χριστιανούς και μουσουλμάνους, για ανθρώπους θύματα του έρωτα και της πολιτικής.

Κάπως έτσι το βιβλίο του Άμος Οζ μιλά για εβραίους και για Ισραηλινούς, για Ιούδα και για πατριώτες, για χριστιανούς και μουσουλμάνους, για ανθρώπους θύματα του έρωτα και της πολιτικής. Ο Σαλτιέλ, ο πατέρας της Ατάλια, αντιτάχθηκε στη δημιουργία ισραηλινού κράτους και θεωρήθηκε προδότης, ενώ ο Μίχα, ο άντρας της και γιος του Γκέρσομ, σκοτώθηκε το 1948, στον αγώνα για τη δημιουργία του σύγχρονου ισραηλινού κράτους, και φυσικά θεωρήθηκε ήρωας πολέμου. Ο Άμος Οζ όμως υπονομεύει αυτήν την αντίληψη, καθώς μέσα στο μυθιστόρημα ακούγονται φωνές που θεωρούν κάθε θάνατο ματαιότητα και την έννοια του κράτους ανίκανη να δικαιώσει τις θυσίες που έγιναν. Αυτό ξεκινά από την προσωπική του πεποίθηση που πιστεύει περισσότερο στην ειρηνική συμβίωση Εβραίων και Αράβων, παρά στην κρατική περιχαράκωση των δύο λαών με συνεχή έχθρα και αντιπαλότητα.

Κάθε εβραίος δεν ταυτίζεται με τον προδοτικό Ιούδα και επομένως δεν είναι χριστοκτόνος, ο ρατσισμός είναι μια στερεότυπη και άδικη στάση.

Η σύγκλιση του θρησκευτικού με το πολιτικό στοιχείο οδηγεί στην παρομοίωση του Σαλτιέλ Αμπραβανέλ με τον Ιούδα, όχι όμως με τη καταδικαστική χριστιανική ενοχοποίηση. Όπως ο Ιούδας δεν είναι προδότης, αφού πίστεψε –σύμφωνα με την εκδοχή του βιβλίου– στη θεότητα του Ιησού και θέλησε να αναδείξει τον μεσσιανικό του ρόλο, έτσι και ο Αμπραβανέλ δεν ήταν φιλοάραβας, επειδή συνομιλούσε μαζί τους και πίστεψε ότι οι δύο κοινότητες/θρησκείες/κουλτούρες μπορούν να ζήσουν αρμονικά χωρίς κρατικές περιχαρακώσεις. Όμως, απ’ ό,τι η Ιστορία έδειξε, ο πατέρας της Ατάλια δεν ανήκε στην εποχή του, ήρθε ή πολύ νωρίς ή πολύ αργά, αφού η άποψή του δεν υιοθετήθηκε και μάλιστα θεωρήθηκε προδοτική.

Καταληκτικά, ο Άμος Οζ σ’ αυτό το βιβλίο εκπέμπει δύο βασικά μηνύματα που συνάδουν με την προσωπική ιδεολογία του. Επειδή κάθε εβραίος δεν ταυτίζεται με τον προδοτικό Ιούδα και επομένως δεν είναι χριστοκτόνος, ο ρατσισμός είναι μια στερεότυπη και άδικη στάση. Από την άλλη, η πλειοψηφούσα ομάδα ονόμαζε προδότη όποιον δεν συμφωνεί μαζί της, όπως τον Σαλτιέλ Αμπραβανέλ που πρέσβευε μια διεθνιστική ιδεολογία, χωρίς κράτη, σύνορα και κλουβιά.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου. 
Τελευταίο του βιβλίο, η μελέτη «Βιβλιογραφία για τον Νίκο Καζαντζάκη» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).


alt

Ιούδας
Άμος Οζ
Καστανιώτης 2016
Σελ. 368, τιμή εκδότη €19,08

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Για το μυθιστόρημα του Laird Hunt «Neverhome» (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις). Φωτογραφία: Η Φράνσις Κλέιτον κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου. © Library of Congress.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Ποιος είπε...

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Για τη συλλογή διηγημάτων της María Fernanda Ampuero «Κοκορομαχία» (μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη, εκδ. Σκαρίφημα). Φωτογραφία: Rinaldo Wurglitsch, σε ανάρτηση του Borgen Project για το Human Trafficking στο Εκουαδόρ.

Του Διονύση Μαρίνου

Σ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ντροπή διήγημα της Χαράς Κούππα

Ντροπή διήγημα της Χαράς Κούππα

Ο κεντρικός πεζόδρομος έχει για τα καλά ησυχάσει. Μοναδική παραφωνία ο ήχος μιας πλαστικής σακούλας που σουσουρίζει δίπλα από τον σκουπιδοτενεκέ, παραδομένη στη δίνη μιας ξαφνικής ριπής ανέμου.

Της Χαράς Κούππα

Ο μήνας είναι Μάρτιος κι η ατμόσφαιρα ίσα ...

Ιζαμπέλ Ιπέρ ξανά στη Στέγη με «Γυάλινο κόσμο»

Ιζαμπέλ Ιπέρ ξανά στη Στέγη με «Γυάλινο κόσμο»

Ο «Γυάλινος Κόσμος» του Tennessee Williams, σε σκηνοθεσία του Ivo van Hove, με την Isabelle Huppert, παρουσιάζεται στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης για μόνο 3 παραστάσεις στις 13 & 14 Νοεμβρίου.

Επιμέλεια: Book Press

Δυο σταρ του θεάτρου, ο Ίβο ...

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ