alt

Για το μυθιστόρημα του Alejandro Zambra Η ιδιωτική ζωή των δέντρων (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

Ο Σάμπρα είναι ο ανερχόμενος αστέρας της λογοτεχνίας της Χιλής. Πριν από το Μπονζάι είχε δημοσιεύσει δύο ποιητικές συλλογές, είχε διδάξει λογοτεχνία σε ένα ιδιωτικό πανεπιστήμιο του Σαντιάγο και είχε εργαστεί σε διάφορες εφημερίδες ως κριτικός λογοτεχνίας. Ο ίδιος δήλωσε κάποτε ότι το «κρυφό» θέμα της χιλιανής λογοτεχνίας είναι η άβυσσος που χωρίζει τον προφορικό από τον γραπτό λόγο. Τον κενό αυτόν χώρο γεμίζει η λογοτεχνία του. Τον συγγραφέα βασανίζει ο παλιός στόχος κάθε ρεαλιστή: πώς θα ολοκληρώσει εκείνο το (ούτως ή άλλως ημιτελές) μυθιστόρημα που θα περιλαμβάνει την αλήθεια μιας ολόκληρης ζωής, αποφεύγοντας το τεχνήεν μέλημα και τον αισθητισμό της συγκεκριμένης φόρμας και εισάγοντας μια νέα εκδοχή ρεαλισμού. Η Ιδιωτική ζωή των δέντρων, το δεύτερο μέρος μιας τριλογίας, ένα μικρό κλασικό έργο της λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ίκαρος, σε μιαν ακόμη ρέουσα και αισθησιακή μετάφραση του Αχιλλέα Κυριακίδη.

«Θερμοκήπιο»: φανταστικά ενδεχόμενα για μιαν αφήγηση

Τον συγγραφέα βασανίζει ο παλιός στόχος κάθε ρεαλιστή: πώς θα ολοκληρώσει εκείνο το (ούτως ή άλλως ημιτελές) μυθιστόρημα που θα περιλαμβάνει την αλήθεια μιας ολόκληρης ζωής, αποφεύγοντας το τεχνήεν μέλημα και τον αισθητισμό της συγκεκριμένης φόρμας και εισάγοντας μια νέα εκδοχή ρεαλισμού.

Στην Ιδιωτική ζωή των δέντρων ο Σάμπρα επιστρέφει στην αλληλοπεριχώρηση της τέχνης με τη ζωή. Ο τριαντάχρονος Χουλιάν είναι καθηγητής αμερικανικής λογοτεχνίας και συγγραφέας ενός βιβλίου που προσιδιάζει στο πρώτο βιβλίο του Σάμπρα, το Μπονζάι. Ένα βράδυ εκφράζει στη θετή του κόρη Ντανιέλα την ανησυχία του ότι η σύζυγός του Βερόνικα δεν θα επιστρέψει ποτέ από το μάθημα ζωγραφικής της. Βάζει, λοιπόν, τη μικρή να κοιμηθεί στο μπλε δωμάτιό της, νανουρίζοντάς την με την «Ιδιωτική ζωή των δέντρων», αρθρωτό παραμύθι εν εξελίξει που αυτοσχεδιάζει πάνω από το κρεβάτι της: «Κεντρικοί ήρωές των παραμυθιών είναι μια λεύκα κι ένα μπαομπάμπ που, τις νύχτες, όταν δεν τα βλέπει κανείς, κουβεντιάζουν για φωτοσυνθέσεις, για σκίουρους ή για τα αναρίθμητα πλεονεκτήματα του να είσαι δέντρο και όχι άνθρωπος ή ζώο ή, όπως λένε τα ίδια, ηλίθιος τσιμεντένιος όγκος». Η αφήγηση αυτή εντείνει, αντί να απαλύνει, την αγωνία του Χουλιάν: «Οχυρωμένα στη μοναξιά του πάρκου, τα δέντρα σχολιάζουν την κακοτυχία μιας βελανιδιάς που δυο άνθρωποι χάραξαν στον κορμό της τα ονόματά τους σε ένδειξη αιώνιας φιλίας». Με αφορμή τις απορίες του κοριτσιού, ο Χουλιάν αναπολεί τη σχέση του με τη μητέρα της.

Όταν η Ντανιέλα θα αποκοιμηθεί, ο Χουλιάν επινοεί μια φαντασιωσική συνθήκη, στα πλαίσια της οποίας τα πράγματα γίνονται «οιονεί» πράγματα: εκείνος είναι κάτι «σαν» πατέρας της Ντανιέλας, κάτι «σαν» σύζυγος της Βερόνικας. Τότε αρχίζει να αφηγείται στον εαυτό του με πυρετώδη τρόπο την εκδοχή να έχει πιάσει λάστιχο τη Βερόνικα. Στο κοριτσάκι που ξυπνά κλαίγοντας παραθέτει την επινοημένη, αλλά καθησυχαστική εκδοχή ότι «η μαμά έπρεπε να συνοδέψει μια φίλη της στο νοσοκομείο». Ακολουθεί το επεισόδιο με τη λεύκα και το μπαομπάμπ που σχολιάζουν τους παλαβούς που συχνάζουν στο πάρκο. Η καθυστέρηση της Βερόνικα δίνει την αφορμή για ένα ακόμη πισωγύρισμα της αφήγησης. Όταν ο Χουλιάν θυμάται το 1984 και τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λος Άντζελες, αρχίζει να σκέφτεται πως μόνο για εκείνη την περίοδο αξίζει να γράφει κανείς. Αυτό που τον βασανίζει είναι το παλιό ρεαλιστικό όνειρο της συγγραφής ενός ημιτελούς μυθιστορήματος, ενός κειμένου που θα καθήλωνε τις ουσιαστικές στιγμές της ζωής δραπετεύοντας από τον τεχνητό χαρακτήρα της καλλιτεχνικής μορφής και αποφεύγοντας τον αισθητισμό του συγγραφέα. Ένα τυχαίο αλλά απαραίτητο βιβλίο που δεν θα περιείχε τίποτε παραπάνω από σκόρπιες μνήμες. Έτσι, ανοίγει πλατιά τις αισθήσεις του στο άγγιγμα της μνήμης, σε μιαν αναζήτηση αυτογνωσίας: μεταμφιέζει τη ζωή του «σαν» να έχει περάσει σημαντικό χρόνο σ’ αυτόν τον παράλληλο, τεχνητό κόσμο όπου διακυβεύεται η σταθερότητα της πραγματικότητάς του. 

alt
Ο Alejandro Zambra

«Χειμώνας»: η ενσωμάτωση στον κόσμο

«Όμως όχι: η μνήμη δεν είναι καταφύγιο. Μένει ένα ασυνάρτητο ψέλλισμα ονομάτων δρόμων που δεν υπάρχουν πια». 

Στις τέσσερις τα χαράματα ο Χουλιάν αρχίζει πλέον να σκέφτεται εκδοχές που νωρίτερα τις απέρριπτε: φερ’ ειπείν, ότι η γυναίκα έχει πέσει στα χέρια ενός άντρα που την έριξε στο κρεβάτι πείθοντάς την να μην γυρίσει στο σπίτι της. Ο τοίχος, τα πατώματα, οι δρόμοι, όλα τα γύρω αντικείμενα χρωματίζονται με συγκεκριμένα χρώματα, όπως θα συνέβαινε σε μια συμβολική λογοτεχνία. Και τότε αρχίζει να γράφει το δεύτερο μέρος, αυτό που θα συνεχιστεί και μετά από τη στιγμή που ο αναγνώστης θα κλείσει το βιβλίο. Δημιουργεί ένα μέλλον για την Ντανιέλα, ένα μέλλον που δεν περιλαμβάνει τη Βερόνικα. Σ’ εκείνο το μέλλον η τριαντάρα πια θετή του κόρη θα γίνει αναγνώστρια του μυθιστορήματός του. «Κι αυτό δεν είναι προφητεία, μα ούτε εκατό τοις εκατό επιθυμία, αλλά κάτι σαν σχέδιο, σαν σενάριο αγρύπνιας, γραμμένο στο πόδι, υπαγορευμένο από την απελπισία. Θέλει να διαβλέψει ένα μέλλον που ν’ αντιπαρέρχεται το παρόν· τακτοποιεί τα γεγονότα όπως του αρέσει, όπως θέλει, με αγάπη, έτσι ώστε να προφυλάξει απ’ το παρόν το μέλλον».

Το δεύτερο μέρος («Χειμώνας») ξεκινά με το επίγραμμα του Τζων Άσμπερι «Life as book that has been put down» (ο Αχιλλέας Κυριακίδης μεταφράζει: Η ζωή ως βιβλίο που το’χεις παρατήσει στη μέση), εφόσον ο Σάμπρα εισάγει την αυτοτέλεια μιας μικρής αφήγησης στον κύριο κορμό του έργου του. Αυτό το μπονζάι δεν είναι παρά μια ρέπλικα δέντρου σε μικρογραφία. Το περιέχον —μορφή, μηχανισμός, συγγραφική σύμβαση— είναι το σύνολο της πειραματικής λογοτεχνίας που ξεκινά ήδη στη δεκαετία του πενήντα, ενώ το περιεχόμενο είναι ένα ζωντανό δέντρο, με άλλα λόγια η «πραγματική» ένταξη του προσώπου στον κόσμο που τον περιβάλλει. Το αξιοπερίεργο είναι το πώς ο Χουλιάν μετατρέπεται, στους κόλπους της ίδιας του της ιστορίας, σε δευτερεύοντα χαρακτήρα, δηλαδή ο αφηγητής υποτάσσεται στο αφήγημα. Έχουμε εδώ να κάνουμε με το ποσοστό αλήθειας που περιέχουν οι ιστορίες που επινοούμε για τους εαυτούς μας. Θεωρώντας πως η αλήθεια αυτή είναι βαρύνουσα, συμπεραίνουμε πως δεν πρόκειται για κάποιο είδος μετα-λογοτεχνίας, παρά για την αναπαράσταση του περίπλοκου τρόπου με τον οποίον εξυφαίνουμε το αφήγημα της ζωής μας: «Όμως όχι: η μνήμη δεν είναι καταφύγιο. Μένει ένα ασυνάρτητο ψέλλισμα ονομάτων δρόμων που δεν υπάρχουν πια». 

* Στην κεντρική φωτογραφία πίνακας του Jorge Gallego Garcia.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Προσηλώσου στο ρεύμα: η γέφυρα προχωράει, εμείς προχωράμε, το νερό είναι ήρεμο, λιμνάζει. Αυτό της έλεγε ο Χουλιάν, ο πατριός της, στη γέφυρα όπου συνήθιζε να την πηγαίνει όταν ήταν μικρή. Στην αρχή είναι δύσκολα, αλλά μετά συνηθίζεις, είναι σαν αυτές τις περίεργες ζωγραφιές που πρέπει να τις κοιτάζεις πολλή ώρα ώσπου να εμφανιστεί μια φιγούρα, ένας δράκοντας, μια αρκούδα, ένα πρόσωπο. Κοίταξε πάλι, συγκέντρωσε το βλέμμα σου, κάρφωσέ το στο νερό ώσπου να νιώσεις ότι προχωράς, ότι η γέφυρα προχωράει, ώσπου το ποτάμι να πάψει να’ναι ποτάμι. Το νερό κόβει ταχύτητα, και τώρα είσαι εσύ αυτή που προχωράει στο νερό, πάνω σε μια βάρκα».


altΗ ιδιωτική ζωή των δέντρων
Alejandro Zambra
Μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης
Ίκαρος 2017
Σελ. 100, τιμή εκδότη €12,00

alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) –  Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) – Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

Για το βραβευμένο με Πούλιτζερ 2022 μυθιστόρημα του Τζόσουα Κοέν [Joshua Cohen] «Οι Νετανιάχου» (μτφρ. Παναγιώτης Κεχαγιάς, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Η οικογένεια Netanyahu (ο μικρός αριστερά είναι ο «Μπίμπι» - Μπένιαμιν Νετανιάχου, ενώ από τη φωτογραφία απουσιάζει ο τρίτος γιος της οικογένειας, ο Ίντο)...

«Το νησί των χαμένων δέντρων» της Ελίφ Σαφάκ (κριτική) – Για τις πληγές του παρελθόντος και τη διαιώνισή τους στις επόμενες γενιές

«Το νησί των χαμένων δέντρων» της Ελίφ Σαφάκ (κριτική) – Για τις πληγές του παρελθόντος και τη διαιώνισή τους στις επόμενες γενιές

Για το μυθιστόρημα της Ελίφ Σαφάκ [Elif Şafak] «Το νησί των χαμένων δέντρων» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, εκδ. Ψυχογιός).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Το παρελθόν είναι ένας σκοτεινός, παραμορφωτικός καθρέφτης. Το κοιτάζεις και το μόνο που βλέπεις είνα...

«Οι κίνδυνοι του να καπνίζεις στο κρεβάτι» της Μαριάνα Ενρίκες (κριτική) – Μια εθιστική συλλογή διηγημάτων

«Οι κίνδυνοι του να καπνίζεις στο κρεβάτι» της Μαριάνα Ενρίκες (κριτική) – Μια εθιστική συλλογή διηγημάτων

Για τη συλλογή διηγημάτων της Μαριάννα Ενρίκες [Mariana Enriquez] «Οι κίνδυνοι του να καπνίζεις στο κρεβάτι» (μτφρ. Χριστίνα Θεοδωροπούλου, εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: (© Unsplash). 

Γράφει η Φανή Χατζή

Πέντε χρόνια μετά τη σαγηνευτική συλ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

 Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

 Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) –  Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) – Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

Για το βραβευμένο με Πούλιτζερ 2022 μυθιστόρημα του Τζόσουα Κοέν [Joshua Cohen] «Οι Νετανιάχου» (μτφρ. Παναγιώτης Κεχαγιάς, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Η οικογένεια Netanyahu (ο μικρός αριστερά είναι ο «Μπίμπι» - Μπένιαμιν Νετανιάχου, ενώ από τη φωτογραφία απουσιάζει ο τρίτος γιος της οικογένειας, ο Ίντο)...

Πέθανε ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Δημήτρης Φύσσας – Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων

Πέθανε ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Δημήτρης Φύσσας – Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων

«Ο θάνατος του συγγραφέα, δημοσιογράφου και μέλους της Εταιρείας μας, Δημήτρη Φύσσα, ήρθε ως κεραυνός εν αιθρία και γέμισε θλίψη όλους όσους τον γνώριζαν, προσωπικά ή μέσω των κειμένων του.« 

Επιμέλεια: Book Press

Ο Δημήτρης Φύσσας, «Μήτσος» για τ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Αγνής Ιωάννου «Ο λευκός ελέφαντας», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ανήμερα των γενεθλίων μου, στο διάλειμμα της δεύτερης ώρας, ήμουν σ...

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μπέτι Σμιθ [Betty Smith] «Το αύριο θα είναι καλύτερο» (μτφρ. Μαρία Φακίνου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πιο παγωμένο, πιο μοναχι...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

 Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...
Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Πώς το ψυχικό τραύμα επηρεάζει το σώμα; Τι κρύβεται πίσω από σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος ή οι διαταραχές διατροφής; Ποιο είναι το «αμετάφραστο μήνυμα» που μας καλούν να αποκωδικοποιήσουμε και πώς μπορούμε να περάσουμε από τη νόσο στη θεραπεία; Τρία βιβλία, τα δύο από αυτά διακεκριμένων Ελλήνων ψυχαναλυτών, μα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ