alt

Για το μυθιστόρημα του Alejandro Zambra Η ιδιωτική ζωή των δέντρων (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

Ο Σάμπρα είναι ο ανερχόμενος αστέρας της λογοτεχνίας της Χιλής. Πριν από το Μπονζάι είχε δημοσιεύσει δύο ποιητικές συλλογές, είχε διδάξει λογοτεχνία σε ένα ιδιωτικό πανεπιστήμιο του Σαντιάγο και είχε εργαστεί σε διάφορες εφημερίδες ως κριτικός λογοτεχνίας. Ο ίδιος δήλωσε κάποτε ότι το «κρυφό» θέμα της χιλιανής λογοτεχνίας είναι η άβυσσος που χωρίζει τον προφορικό από τον γραπτό λόγο. Τον κενό αυτόν χώρο γεμίζει η λογοτεχνία του. Τον συγγραφέα βασανίζει ο παλιός στόχος κάθε ρεαλιστή: πώς θα ολοκληρώσει εκείνο το (ούτως ή άλλως ημιτελές) μυθιστόρημα που θα περιλαμβάνει την αλήθεια μιας ολόκληρης ζωής, αποφεύγοντας το τεχνήεν μέλημα και τον αισθητισμό της συγκεκριμένης φόρμας και εισάγοντας μια νέα εκδοχή ρεαλισμού. Η Ιδιωτική ζωή των δέντρων, το δεύτερο μέρος μιας τριλογίας, ένα μικρό κλασικό έργο της λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ίκαρος, σε μιαν ακόμη ρέουσα και αισθησιακή μετάφραση του Αχιλλέα Κυριακίδη.

«Θερμοκήπιο»: φανταστικά ενδεχόμενα για μιαν αφήγηση

Τον συγγραφέα βασανίζει ο παλιός στόχος κάθε ρεαλιστή: πώς θα ολοκληρώσει εκείνο το (ούτως ή άλλως ημιτελές) μυθιστόρημα που θα περιλαμβάνει την αλήθεια μιας ολόκληρης ζωής, αποφεύγοντας το τεχνήεν μέλημα και τον αισθητισμό της συγκεκριμένης φόρμας και εισάγοντας μια νέα εκδοχή ρεαλισμού.

Στην Ιδιωτική ζωή των δέντρων ο Σάμπρα επιστρέφει στην αλληλοπεριχώρηση της τέχνης με τη ζωή. Ο τριαντάχρονος Χουλιάν είναι καθηγητής αμερικανικής λογοτεχνίας και συγγραφέας ενός βιβλίου που προσιδιάζει στο πρώτο βιβλίο του Σάμπρα, το Μπονζάι. Ένα βράδυ εκφράζει στη θετή του κόρη Ντανιέλα την ανησυχία του ότι η σύζυγός του Βερόνικα δεν θα επιστρέψει ποτέ από το μάθημα ζωγραφικής της. Βάζει, λοιπόν, τη μικρή να κοιμηθεί στο μπλε δωμάτιό της, νανουρίζοντάς την με την «Ιδιωτική ζωή των δέντρων», αρθρωτό παραμύθι εν εξελίξει που αυτοσχεδιάζει πάνω από το κρεβάτι της: «Κεντρικοί ήρωές των παραμυθιών είναι μια λεύκα κι ένα μπαομπάμπ που, τις νύχτες, όταν δεν τα βλέπει κανείς, κουβεντιάζουν για φωτοσυνθέσεις, για σκίουρους ή για τα αναρίθμητα πλεονεκτήματα του να είσαι δέντρο και όχι άνθρωπος ή ζώο ή, όπως λένε τα ίδια, ηλίθιος τσιμεντένιος όγκος». Η αφήγηση αυτή εντείνει, αντί να απαλύνει, την αγωνία του Χουλιάν: «Οχυρωμένα στη μοναξιά του πάρκου, τα δέντρα σχολιάζουν την κακοτυχία μιας βελανιδιάς που δυο άνθρωποι χάραξαν στον κορμό της τα ονόματά τους σε ένδειξη αιώνιας φιλίας». Με αφορμή τις απορίες του κοριτσιού, ο Χουλιάν αναπολεί τη σχέση του με τη μητέρα της.

Όταν η Ντανιέλα θα αποκοιμηθεί, ο Χουλιάν επινοεί μια φαντασιωσική συνθήκη, στα πλαίσια της οποίας τα πράγματα γίνονται «οιονεί» πράγματα: εκείνος είναι κάτι «σαν» πατέρας της Ντανιέλας, κάτι «σαν» σύζυγος της Βερόνικας. Τότε αρχίζει να αφηγείται στον εαυτό του με πυρετώδη τρόπο την εκδοχή να έχει πιάσει λάστιχο τη Βερόνικα. Στο κοριτσάκι που ξυπνά κλαίγοντας παραθέτει την επινοημένη, αλλά καθησυχαστική εκδοχή ότι «η μαμά έπρεπε να συνοδέψει μια φίλη της στο νοσοκομείο». Ακολουθεί το επεισόδιο με τη λεύκα και το μπαομπάμπ που σχολιάζουν τους παλαβούς που συχνάζουν στο πάρκο. Η καθυστέρηση της Βερόνικα δίνει την αφορμή για ένα ακόμη πισωγύρισμα της αφήγησης. Όταν ο Χουλιάν θυμάται το 1984 και τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λος Άντζελες, αρχίζει να σκέφτεται πως μόνο για εκείνη την περίοδο αξίζει να γράφει κανείς. Αυτό που τον βασανίζει είναι το παλιό ρεαλιστικό όνειρο της συγγραφής ενός ημιτελούς μυθιστορήματος, ενός κειμένου που θα καθήλωνε τις ουσιαστικές στιγμές της ζωής δραπετεύοντας από τον τεχνητό χαρακτήρα της καλλιτεχνικής μορφής και αποφεύγοντας τον αισθητισμό του συγγραφέα. Ένα τυχαίο αλλά απαραίτητο βιβλίο που δεν θα περιείχε τίποτε παραπάνω από σκόρπιες μνήμες. Έτσι, ανοίγει πλατιά τις αισθήσεις του στο άγγιγμα της μνήμης, σε μιαν αναζήτηση αυτογνωσίας: μεταμφιέζει τη ζωή του «σαν» να έχει περάσει σημαντικό χρόνο σ’ αυτόν τον παράλληλο, τεχνητό κόσμο όπου διακυβεύεται η σταθερότητα της πραγματικότητάς του. 

alt
Ο Alejandro Zambra

«Χειμώνας»: η ενσωμάτωση στον κόσμο

«Όμως όχι: η μνήμη δεν είναι καταφύγιο. Μένει ένα ασυνάρτητο ψέλλισμα ονομάτων δρόμων που δεν υπάρχουν πια». 

Στις τέσσερις τα χαράματα ο Χουλιάν αρχίζει πλέον να σκέφτεται εκδοχές που νωρίτερα τις απέρριπτε: φερ’ ειπείν, ότι η γυναίκα έχει πέσει στα χέρια ενός άντρα που την έριξε στο κρεβάτι πείθοντάς την να μην γυρίσει στο σπίτι της. Ο τοίχος, τα πατώματα, οι δρόμοι, όλα τα γύρω αντικείμενα χρωματίζονται με συγκεκριμένα χρώματα, όπως θα συνέβαινε σε μια συμβολική λογοτεχνία. Και τότε αρχίζει να γράφει το δεύτερο μέρος, αυτό που θα συνεχιστεί και μετά από τη στιγμή που ο αναγνώστης θα κλείσει το βιβλίο. Δημιουργεί ένα μέλλον για την Ντανιέλα, ένα μέλλον που δεν περιλαμβάνει τη Βερόνικα. Σ’ εκείνο το μέλλον η τριαντάρα πια θετή του κόρη θα γίνει αναγνώστρια του μυθιστορήματός του. «Κι αυτό δεν είναι προφητεία, μα ούτε εκατό τοις εκατό επιθυμία, αλλά κάτι σαν σχέδιο, σαν σενάριο αγρύπνιας, γραμμένο στο πόδι, υπαγορευμένο από την απελπισία. Θέλει να διαβλέψει ένα μέλλον που ν’ αντιπαρέρχεται το παρόν· τακτοποιεί τα γεγονότα όπως του αρέσει, όπως θέλει, με αγάπη, έτσι ώστε να προφυλάξει απ’ το παρόν το μέλλον».

Το δεύτερο μέρος («Χειμώνας») ξεκινά με το επίγραμμα του Τζων Άσμπερι «Life as book that has been put down» (ο Αχιλλέας Κυριακίδης μεταφράζει: Η ζωή ως βιβλίο που το’χεις παρατήσει στη μέση), εφόσον ο Σάμπρα εισάγει την αυτοτέλεια μιας μικρής αφήγησης στον κύριο κορμό του έργου του. Αυτό το μπονζάι δεν είναι παρά μια ρέπλικα δέντρου σε μικρογραφία. Το περιέχον —μορφή, μηχανισμός, συγγραφική σύμβαση— είναι το σύνολο της πειραματικής λογοτεχνίας που ξεκινά ήδη στη δεκαετία του πενήντα, ενώ το περιεχόμενο είναι ένα ζωντανό δέντρο, με άλλα λόγια η «πραγματική» ένταξη του προσώπου στον κόσμο που τον περιβάλλει. Το αξιοπερίεργο είναι το πώς ο Χουλιάν μετατρέπεται, στους κόλπους της ίδιας του της ιστορίας, σε δευτερεύοντα χαρακτήρα, δηλαδή ο αφηγητής υποτάσσεται στο αφήγημα. Έχουμε εδώ να κάνουμε με το ποσοστό αλήθειας που περιέχουν οι ιστορίες που επινοούμε για τους εαυτούς μας. Θεωρώντας πως η αλήθεια αυτή είναι βαρύνουσα, συμπεραίνουμε πως δεν πρόκειται για κάποιο είδος μετα-λογοτεχνίας, παρά για την αναπαράσταση του περίπλοκου τρόπου με τον οποίον εξυφαίνουμε το αφήγημα της ζωής μας: «Όμως όχι: η μνήμη δεν είναι καταφύγιο. Μένει ένα ασυνάρτητο ψέλλισμα ονομάτων δρόμων που δεν υπάρχουν πια». 

* Στην κεντρική φωτογραφία πίνακας του Jorge Gallego Garcia.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Προσηλώσου στο ρεύμα: η γέφυρα προχωράει, εμείς προχωράμε, το νερό είναι ήρεμο, λιμνάζει. Αυτό της έλεγε ο Χουλιάν, ο πατριός της, στη γέφυρα όπου συνήθιζε να την πηγαίνει όταν ήταν μικρή. Στην αρχή είναι δύσκολα, αλλά μετά συνηθίζεις, είναι σαν αυτές τις περίεργες ζωγραφιές που πρέπει να τις κοιτάζεις πολλή ώρα ώσπου να εμφανιστεί μια φιγούρα, ένας δράκοντας, μια αρκούδα, ένα πρόσωπο. Κοίταξε πάλι, συγκέντρωσε το βλέμμα σου, κάρφωσέ το στο νερό ώσπου να νιώσεις ότι προχωράς, ότι η γέφυρα προχωράει, ώσπου το ποτάμι να πάψει να’ναι ποτάμι. Το νερό κόβει ταχύτητα, και τώρα είσαι εσύ αυτή που προχωράει στο νερό, πάνω σε μια βάρκα».


altΗ ιδιωτική ζωή των δέντρων
Alejandro Zambra
Μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης
Ίκαρος 2017
Σελ. 100, τιμή εκδότη €12,00

alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το φοβερό βιβλίο» του Τζέισον Μοτ (κριτική) – Μιλώντας για το πρόβλημα με ένα άλλον τρόπο

«Το φοβερό βιβλίο» του Τζέισον Μοτ (κριτική) – Μιλώντας για το πρόβλημα με ένα άλλον τρόπο

Για το μυθιστόρημα του Τζέισον Μοτ «Το φοβερό βιβλίο» (μτφρ. Δέσποινα Κανελλοπούλου, εκδ. Διόπτρα). Ένα μυθιστόρημα που «θέλει να διαμορφώσει μια νέα αφήγηση που να μην είναι ούτε μανιχαϊστική, ούτε έντονα διεκδικητική, ούτε να ραπίζει ευθέως τους κυρίαρχους λευκούς για τα δεινά των μαύρων».

...
«Μητρικό γάλα» της Νόρα Ίκστενα (κριτική) – Μητέρα και κόρη σε καθεστώς ανελευθερίας

«Μητρικό γάλα» της Νόρα Ίκστενα (κριτική) – Μητέρα και κόρη σε καθεστώς ανελευθερίας

Για το μυθιστόρημα της Νόρα Ίκστενα [Nora Ikstena] «Μητρικό γάλα» (μτφρ. Μαριάννα Αβούρη, εκδ. Βακχικόν). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Soviet Milk» (2023). 

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου

Ζωή μ...

«Ξανθές ρίζες» της Μπέρναρντιν Εβαρίστο (κριτική) – Μια συναρπαστική αντιστροφή της αποικιοκρατικής Ιστορίας

«Ξανθές ρίζες» της Μπέρναρντιν Εβαρίστο (κριτική) – Μια συναρπαστική αντιστροφή της αποικιοκρατικής Ιστορίας

Για το βιβλίο της Μπέρναρντιν Εβαρίστο [Bernardine Evaristo] «Ξανθές ρίζες» (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: η συγγραφέας Μπέρναρντιν Εβαρίστο.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Οι Ξανθές ρίζες της β...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ήλια Μπούρα: «Ό,τι ειπώνεται έχει ήδη ειπωθεί και θα ξαναειπωθεί με τις ίδιες ή διαφορετικές λέξεις»

Ήλια Μπούρα: «Ό,τι ειπώνεται έχει ήδη ειπωθεί και θα ξαναειπωθεί με τις ίδιες ή διαφορετικές λέξεις»

Η Ήλια Μπούρα μας συστήθηκε πρόσφατα με την ποιητική της συλλογή «Εύκρατη ζώνη», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη. «Ένας νέος ποιητής δεν φέρνει τίποτα καινούργιο εκτός από τη βιωματική χρήση των λέξεων που υπάρχουν στη γλώσσα μας τόσες χιλιάδες χρόνια», σημειώνει, μεταξύ άλλων.

...
«Mαρία Skłodowska Κιουρί» του Θέμη Μουμουλίδη, στο Σύγχρονο Θέατρο (κριτική)

«Mαρία Skłodowska Κιουρί» του Θέμη Μουμουλίδη, στο Σύγχρονο Θέατρο (κριτική)

Η παράσταση «Mαρία Skłodowska Κιουρί» παρουσιάζεται στο Σύγχρονο Θέατρο σε σκηνοθεσία Θέμη Μουμουλίδη. Φωτογραφίες: Ελίνα Γιουνανλή.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

H παράσταση «Mαρία Skłodowska Κιουρί» που ανεβάζει στο Σύγχρονο Θέατ...

Ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες ξεπέρασε τον Θερβάντες

Ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες ξεπέρασε τον Θερβάντες

Σύμφωνα με έρευνα, ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες [Gabriel García Márquez} είναι ο πιο μεταφρασμένος συγγραφέας ισπανόφωνης λογοτεχνίας των τελευταίων είκοσι ετών, εκθρονίζοντας από την πρώτη θέση τον Θερβάντες [Miguel de Cervantes], δημιουργό του «Δον Κιχώτη».

Επιμέλεια: Boo...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Παράδεισος» του Αμπντουλραζάκ Γκούρνα (προδημοσίευση)

«Παράδεισος» του Αμπντουλραζάκ Γκούρνα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αμπντουλραζάκ Γκούρνα [Abdulrazak Gurnah] «Παράδεισος» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πρώτα το αγόρι. Το λέγανε Γ...

«Σε πρώτο ενικό» του Χαρούκι Μουρακάμι (προδημοσίευση)

«Σε πρώτο ενικό» του Χαρούκι Μουρακάμι (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση μέρους διηγήματος από τη συλλογή διηγημάτων του Χαρούκι Μουρακάμι [Haruki Murakami] «Σε πρώτο ενικό» (μτφρ. Βασίλης Κιμούλης), η οποία θα κυκλοφορήσει αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

With the ...

«Η νοσταλγία κι εγώ» της Μάρως Βαμβουνάκη (προδημοσίευση)

«Η νοσταλγία κι εγώ» της Μάρως Βαμβουνάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Μάρως Βαμβουνάκη «Η νοσταλγία κι εγώ», που θα κυκλοφορήσει στις 24 Μαρτίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

— Αναρωτιέμαι τι νοσταλγείς;
— …
— Νοσταλγείς κάτι που συνέβη ή κάτι πο...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Στίβεν Κινγκ: 10 αγαπημένα του βιβλία

Στίβεν Κινγκ: 10 αγαπημένα του βιβλία

Σε ανάρτησή του στο Goodreads, με αφορμή τα δέκα χρόνια λειτουργίας της ιστοσελίδας, ο Στίβεν Κινγκ ξεχώρισε δέκα αγαπημένα του βιβλία. Τα έργα του συγγραφέα κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Book Press

...
Ένας χρόνος πόλεμος στην Ουκρανία: Τα βιβλία για να κατανοήσουμε την Ιστορία καθώς γράφεται

Ένας χρόνος πόλεμος στην Ουκρανία: Τα βιβλία για να κατανοήσουμε την Ιστορία καθώς γράφεται

Σήμερα, 24 Φεβρουαρίου 2023, συμπληρώνεται ένας χρόνος από την έναρξη του πολέμου που διεξάγει η Ρωσία στην Ουκρανία. Η ελληνική βιβλιογραφία αναπόφευκτα εμπλουτίστηκε από μελέτες και συλλογικούς τόμους, βιβλία στα οποία οι συγγραφείς των κειμένων επιχειρούν να δώσουν απαντήσεις και ερμηνείες σε γεγονότα και εξελίξε...

Κάρσον ΜακΚάλερς: Τα 10 αγαπημένα της βιβλία

Κάρσον ΜακΚάλερς: Τα 10 αγαπημένα της βιβλία

Η Αμερικανίδα πεζογράφος Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] είναι μία από τις σημαντικότερες εκπροσώπους του λογοτεχνικού «southern gothic». Τα μυθιστορήματά της εκτυλίσσονται στον αμερικανικό Νότο και παρουσιάζουν μοναχικούς, εκκεντρικούς χαρακτήρες που πασχίζουν να συνυπάρξουν με τους υπόλοιπους ανθρώπους.

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ