alt

Για τη συλλογή διηγημάτων του Ted Chiang Ιστορίες της ζωής σου και άλλες ιστορίες (μτφρ. Δημήτρης Αρβανίτης, εκδ. Κέδρος).

Του Γιώργου Λαμπράκου

Η τέχνη και ο πολιτισμός των τελευταίων δεκαετιών, της εποχής που στη Δύση αποκαλούμε μαζική δημοκρατία, έχουν συγκροτηθεί και συμπυκνωθεί σε ένα σύστημα που δεν ανέχεται εύκολα τη σιωπή και την απομόνωση του καλλιτέχνη για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Οι λίγες, ιδιοφυείς εξαιρέσεις όπως π.χ. ο Πίντσον (9 βιβλία σε πάνω από 50 χρόνια), ο Μάλικ (7 ταινίες σε πάνω από 40 χρόνια) και οι Tool (4 άλμπουμ σε πάνω από 20 χρόνια) δεν αναιρούν τον κανόνα που θέλει όποιον χάνεται από το προσκήνιο να κατορθώνει πολύ δύσκολα να επανέλθει. Το μαζικοδημοκρατικό κοινό είναι ιδιαζόντως ανυπόμονο και αδηφάγο, κι όταν θυμώσει με τους προσφιλείς καλλιτέχνες του γίνεται ακόμα και καταδικαστικό. Εξού και οι εταιρείες σπεύδουν να δεσμεύσουν τους δημοφιλείς καλλιτέχνες με αυστηρά συμβόλαια, αναγκάζοντάς τους να παραγάγουν περισσότερα έργα από όσα εκείνοι μπορούν ή/και θέλουν, συμβόλαια τα οποία οι ίδιοι υπογράφουν για να μείνουν στον αφρό της επικαιρότητας, τη στιγμή που βυθίζονται συχνά στον πάτο της ποιότητας.     

Ο Αμερικανός συγγραφέας Τεντ Τσιανγκ (γεν. 1967) είναι από εκείνους που εμφανίζονται με αδιανόητη, για τα σύγχρονα δεδομένα, φειδώ. Από την πρώτη του δημοσίευση το 1990, έχει εκδώσει μέχρι σήμερα λιγότερα από 20 διηγήματα και νουβέλες.

Ο Αμερικανός συγγραφέας Τεντ Τσιανγκ (γεν. 1967) είναι από εκείνους που εμφανίζονται με αδιανόητη, για τα σύγχρονα δεδομένα, φειδώ. Από την πρώτη του δημοσίευση το 1990, έχει εκδώσει μέχρι σήμερα λιγότερα από 20 διηγήματα και νουβέλες, ενταγμένα από τους κριτικούς στον τομέα της επιστημονικής φαντασίας, ενώ πολλά έχουν λάβει τα σχετικά βραβεία. Το 2002 συγκέντρωσε 8 από αυτά σε έναν τόμο με τίτλο Ιστορίες της ζωής σου και άλλες ιστορίες, που μεταφράστηκε πρόσφατα από τον έμπειρο σε τέτοια κείμενα Δημήτρη Αρβανίτη (εκδ. Κέδρος). Παρά την αυξανόμενη φήμη του, συν τοις άλλοις από το γεγονός ότι μια νουβέλα του διασκευάστηκε πρόσφατα για τον κινηματογράφο κι έγινε μια δυνατή ταινία (Η άφιξη, του Ντενίς Βιλνέβ), ο Τσιανγκ δεν έχει γίνει (ακόμα;) «επαγγελματίας» συγγραφέας και εξακολουθεί να εργάζεται ως κειμενογράφος σε εταιρεία υπολογιστών.  

Στο «Ο πύργος της Βαβυλώνας» οι άνθρωποι κατασκευάζουν έναν πανύψηλο πύργο με στόχο να φτάσουν στον ουρανό και να δοξάσουν τον Θεό, μόνο που όταν φτάνουν διαπιστώνουν κάτι που δεν περίμεναν. Στο «Κατάλαβε» ένας νεαρός, μετά το σοβαρό ατύχημά του, λαμβάνει δοκιμαστικά ένα νέο φάρμακο που αυξάνει εκπληκτικά τη νοημοσύνη του και τον κάνει υπεράνθρωπο, μέχρι που ανακαλύπτει πως δεν είναι ο μόνος. Στο «Διαίρεση με το μηδέν» μια ιδιοφυής επιστήμων πασχίζει να αφαιρέσει τη ζωή της όταν καταλαβαίνει πως έχει καταρρίψει τις θεμελιώδεις αρχές των μαθηματικών και της φιλοσοφίας τους. Στο «Η ιστορία της ζωής σου» μια καθηγήτρια γλωσσολογίας και ένας φυσικός επιστρατεύονται για να επικοινωνήσουν με τα εξωγήινα επτάποδα που έχουν φτάσει στη Γη, ενώ η ίδια αφηγείται την οικογενειακή της ζωή. Στο «Εβδομήντα δύο γράμματα» ένας κατασκευαστής αυτομάτων προσπαθεί να πείσει ότι οι μηχανές του δεν θα αντικαταστήσουν την ανθρώπινη εργασία, ενώ παράλληλα συνεργάζεται με βιολόγους πάνω στην εφαρμογή ότι η γονιδιακή εντύπωση ονομάτων μπορεί να σώσει το ανθρώπινο είδος από τον αφανισμό. Στο «Η εξέλιξη της ανθρώπινης επιστήμης» γίνεται μια εικασία για τη συνεχιζόμενη αξία της ανθρώπινης έρευνας όταν έχει ήδη εμφανιστεί η μετα-ανθρωπότητα. Στο «Κόλαση είναι η απουσία του Θεού» ορισμένα υπερφυσικά φαινόμενα, όπως η εμφάνιση αγγέλων, ερμηνεύονται από τους κατοίκους μιας πόλης με εντελώς ιδιοσυγκρασιακό τρόπο, οδηγώντας τους σε σύγκρουση για το τι είναι τελικά ο Θεός και τι θέλει από την ανθρωπότητα γενικά και από τους ίδιους ειδικότερα. Τέλος, στο «Σ’ αρέσει αυτό που βλέπεις; (Ντοκιμαντέρ)» η εφαρμογή της τεχνολογικής δυνατότητας να έχει κανείς καλλιαγνωσία κι έτσι να μην κάνει αισθητικές διακρίσεις βρίσκει ένθερμους θιασώτες αλλά και σφοδρούς πολέμιους, με επίκεντρο της αντιπαράθεσης το αν αυτή υποθάλπει τον εμφανισιακό ρατσισμό.    

Διηγήματα που έχουν ωριμάσει μες στο χρόνο

alt
    Ο Ted Chiang
 

Η συλλογή διηγημάτων είναι ένα λογοτεχνικό είδος με τις δικές του δυσκολίες: συνήθως τα διηγήματα γράφονται μέσα σε ένα σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα και πασχίζουν να συγκροτήσουν ένα κόνσεπτ, ωστόσο στο τέλος της ανάγνωσης ακόμα κι ενός καλού βιβλίου με διηγήματα ανακαλύπτουμε συχνά πως οι ιστορίες είναι άνισης αξίας και μόνο ελάχιστες μένουν στον νου μας. Η περίπτωση του Τσιανγκ διαφέρει καθώς διαβάζουμε κείμενα γραμμένα σε μια περίοδο άνω των δέκα ετών χωρίς κοινό κόνσεπτ, αλλά με μια ευρύτατη γκάμα από τα ενδιαφέροντα του συγγραφέα: τι είναι η ανθρώπινη γλώσσα και τι η επικοινωνία με κάτι εντελώς άλλο, πώς εκδηλώνεται η θρησκευτική πίστη και ποιες είναι οι επιπτώσεις της, ποια είναι η δυνατότητα για ελεύθερη βούληση και τελεολογική σκέψη σε ένα αιτιοκρατικό σύμπαν, ποια η πιθανή εξέλιξη του ανθρώπου με την αδιάκοπη εφαρμογή της τεχνοεπιστήμης στον εαυτό του και την κοινωνία, σε τι είδους συναισθήματα οδηγεί μια βαριά απώλεια, ποιες μπορεί να είναι οι ατομικές και συλλογικές συνέπειες από την επιβολή της ισοπεδωτικής πολιτικής ορθότητας, και πολλά ακόμα.

Οι ιστορίες του Τσιανγκ χαρακτηρίζονται από αυτά τα δύο στοιχεία: είναι συγχρόνως ευφυείς και φυσικές, άριστα σχεδιασμένες και απολύτως κομψές, χωρίς το ένα στοιχείο να υπερσκελίζει το άλλο.

Στο τέλος του τόμου υπάρχουν οι «Σημειώσεις για τα διηγήματα» του ίδιου του συγγραφέα, ο οποίος εξηγεί ποια ήταν η πρωταρχική ιδέα και έμπνευση πίσω από το καθένα. Σε ένα σημείο γράφει: «Ένας από τα πράγματα που θαυμάζουμε περισσότερο στη λογοτεχνία είναι ένα τέλος που είναι αναπάντεχο κι όμως αναπόφευκτο. Αυτό χαρακτηρίζει επίσης την κομψότητα στο σχεδιασμό: η εφεύρεση που είναι έξυπνη, αλλά φαίνεται εντελώς φυσική». Οι ιστορίες του Τσιανγκ χαρακτηρίζονται από αυτά τα δύο στοιχεία: είναι συγχρόνως ευφυείς και φυσικές, άριστα σχεδιασμένες και απολύτως κομψές, χωρίς το ένα στοιχείο να υπερσκελίζει το άλλο. Έτσι, διαβάζονται με μια χαρακτηριστική άνεση που δεν τη συναντά κανείς σε μεγάλο μέρος της ΕΦ, ιδίως εκεί όπου οι πολλές τεχνικές λεπτομέρειες επικαλύπτουν τη φυσικότητα μιας ιστορίας και εμποδίζουν την ψυχολογική εμβάθυνση. Απεναντίας ο Τσιανγκ μεριμνά κυρίως για τις εννοιολογικές, ψυχολογικές και ανθρωπολογικές συνέπειες μιας οριακής κατάστασης με αποτέλεσμα οι ιστορίες του, παρά το επιμέρους δυσπρόσιτο επιστημονικό πλαίσιο που τις περιβάλλει, να υπερβαίνουν το στενό είδος στο οποίο τις έχουν κατατάξει.

Σε κάθε περίπτωση η λογοτεχνία δεν είναι ούτε επιστήμη ούτε τεχνολογία, και η καλή λογοτεχνία δεν νοιάζεται για την τεχνοεπιστήμη καθαυτή, αλλά για το πώς αυτή επιδρά στον ανθρώπινο ψυχισμό, τι αλλάζει στη συνείδηση προϊόντος του χρόνου, αλλά και τι μένει εκεί αναλλοίωτο. Αυτό είναι που καθιστά σημαντικό το βιβλίο του Τσιανγκ: αφενός τα ερωτήματά του είναι πρωτίστως υπαρξιακά, αφετέρου έχει κατανοήσει απόλυτα πως για να μιλήσει κανείς για τον σύγχρονο κόσμο οφείλει –το «οφείλει» αισθητικά, όχι ηθικά– να εμπλακεί με το πώς η τεχνοεπιστήμη τον έχει μεταμορφώσει. Οι Ιστορίες της ζωής σου και άλλες ιστορίες είναι ένα βιβλίο-υπόδειγμα για το πώς γράφεται μια όντως σύγχρονη λογοτεχνία που δεν φοβάται να αναμετρηθεί με ένα παρόν που γίνεται μέλλον πιο ραγδαία από ποτέ.  

** Η κεντρική εικόνα είναι από την ταινία Η άφιξη, σε σκηνοθεσία Denis Villeneuve, που βασίζεται σε διήγημα του Ted Chiang, ο οποίος και συνυπογράφει το σενάριο.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΑΜΠΡΑΚΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.
 

Απόσπασμα από το βιβλίο

Βγήκα στον κόσμο για να παρατηρήσω ξανά την κοινωνία. Η νοηματική γλώσσα των συναισθημάτων που ήξερα κάποτε έχει αντικατασταθεί από μια μήτρα αλληλένδετων εξισώσεων. Δυναμικές γραμμές συστρέφονται και προεκτείνονται ανάμεσα σε ανθρώπους, αντικείμενα, θεσμούς, ιδέες. Τα άτομα είναι τραγικές μαριονέτες, με ανεξάρτητη ζωή, αλλά περιορισμένα από έναν ιστό που επιλέγουν να μην τον βλέπουν· θα μπορούσαν να αντισταθούν αν ήθελαν, αλλά ελάχιστοι το κάνουν. 


 

altΙστορίες της ζωής σου
Και άλλες ιστορίες
Ted Chiang
Μτφρ. Δημήτρης Αρβανίτης
Κέδρος 2016
Σελ. 376, τιμή εκδότη €15,50

alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

Για το μυθιστόρημα του Λερντ Χαντ (Laird Hunt) «Ο νυχτερινός δρόμος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, σε εξαιρετική μετάφραση του Χρήστου Οικονόμου. Φωτογραφία: Λόρενς Μπέιτλερ 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη


...

«Αποσυνάγωγοι» του Ογούζ Ατάι (κριτική) – Ένα σημαντικό έργο της τουρκικής λογοτεχνίας

«Αποσυνάγωγοι» του Ογούζ Ατάι (κριτική) – Ένα σημαντικό έργο της τουρκικής λογοτεχνίας

Για το 34ο βιβλίο της εμβληματικής σειράς «Orbis Literæ», το μυθιστόρημα του Τούρκου συγγραφέα Ογούζ Ατάι [Oğuz Atay] «Αποσυνάγωγοι» (μτφρ. Νίκη Σταυρίδη, απόδοση ποιητικών τμημάτων: Δημήτρης Μαύρος, επίμετρο: Βασίλης Φ. Δρόλιας, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης ...

«Οι ταξιδιώτες» της Ρετζίνα Πόρτερ (κριτική)

«Οι ταξιδιώτες» της Ρετζίνα Πόρτερ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Ρετζίνα Πόρτερ [Regina Porter] «Οι ταξιδιώτες» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης, εκδ. Πατάκη).

Γράφει ο Κώστας Δρουγαλάς

Το ντεμπούτο της Αμερικανίδας Ρετζίνα Πόρτερ (Σαβάνα, Τζόρτζια) με τίτλο ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Τη φετινή χρονιά, ανάμεσα στους υποψηφίους για το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου βρίσκεται και ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro, για το σενάριο της ταινίας «Αισθάνομαι ζωντανός», μια διασκευή του «Ikiru» του Akira Kurosawa. Ο συγγραφέας μίλησε για την υποψηφιότητά του σε πρόσφατη συνέντευξή του στο The Wrap. Τα...

Τιμητική διάκριση για την Άννα Πατάκη από το γαλλικό κράτος

Τιμητική διάκριση για την Άννα Πατάκη από το γαλλικό κράτος

Η εκδότρια Άννα Πατάκη τιμήθηκε από το γαλλικό κράτος με το παράσημο του Ιππότη των Γραμμάτων και των Τεχνών, για τη δράση της υπέρ της προώθησης των σύγχρονων Γάλλων συγγραφέων.

Επιμέλεια: Book Press

Τη Δευτέρα 23 Ιανουαρί...

Τρεις γάτες (διήγημα)

Τρεις γάτες (διήγημα)

Στα δύο της άρχισε να παχαίνει απότομα, έπαιρνε σχεδόν ένα κιλό τον μήνα· σαν αρνάκι που το τάιζαν για το Πάσχα. Δεν θυσιάστηκε βέβαια, αρρώστησε όμως. Τότε εκδηλώθηκε το αυτοάνοσο που την ταλαιπωρεί. Κεντρική εικόνα: Charles van den Eycken, The Jewel Box.

Της Αθηνάς Βογιατζόγλου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ