alt

Για το μυθιστόρημα του Antony Marra Ο τσάρος της αγάπης και της τέκνο (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ίκαρος).

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

Όταν από τις πρώτες κιόλας σελίδες διαβάζεις έκθαμβος μια πανίσχυρη και με χαρακτηριστικό χιούμορ χρωματισμένη (όντως χρωματισμένη, γιατί για ζωγραφιά πρόκειται) εκδοχή της περιλάλητης ιστορίας του Χόρχε Λούις Μπόρχες για τον χάρτη και την επικράτεια, εκδοχή που αποτελεί μιαν από τις πιο εύστοχες (έστω και πολύ κατόπιν εορτής) κριτικές στο σταλινικό καθεστώς, όταν το πήγαινε-έλα στον χρόνο και στον χώρο δεν συμβαίνει να είναι απλώς ευρηματική ποστμοντερνιά αλλά οργανικό συνδετικό υλικό της αφήγησης, ήδη από τις πρώτες σελίδες, ας το επαναλάβω, όταν η αβίαστη ροή των λέξεων δείχνει μαστοριά και καλοχωνεμένη στρατηγική ευρυμάθεια, αντιλαμβάνεσαι, περιχαρής, ότι έχεις να κάνεις με σπουδαίο συγγραφέα.

Με μπορχεσιανή ψυχραιμία, ακριβολογία που αγγίζει τις πιο καλές στιγμές του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ, και χιούμορ φερμένο από την άλλη μεριά της απόγνωσης, ο συγγραφέας του αφηγείται τρόμους σαν να αφηγείται κήπους, κι αυτή είναι η δύναμη της λογοτεχνικής προσφοράς του.

Όλες οι ιστορίες στο βιβλίο Ο Τσάρος της αγάπης και της τέκνο, που διάβασα απνευστί, είναι έτσι πλεγμένες και μπλεγμένες ώστε να σχηματίζουν ένα πολύπτυχο μυθιστόρημα. Με μπορχεσιανή ψυχραιμία, ακριβολογία που αγγίζει τις πιο καλές στιγμές του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ, και χιούμορ φερμένο από την άλλη μεριά της απόγνωσης, ο συγγραφέας του αφηγείται τρόμους σαν να αφηγείται κήπους, κι αυτή είναι η δύναμη της λογοτεχνικής προσφοράς του.

Ήδη από το πρώτο του μυθιστόρημα, τον Αστερισμό Ζωτικών Φαινομένων (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ίκαρος), ο Anthony Marra (Ουάσινγκτον, 1984) έπεισε τόσο το λεγόμενο ευρύ κοινό όσο και τους λεγόμενους λίαν απαιτητικούς αναγνώστες για τι λογής θαύματα είναι ικανός ένας άνθρωπος προικισμένος με ταλέντο —όλοι ξέρουμε ότι δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς είναι το ταλέντο, αλλά ευτυχώς κάμποσοι διατηρούμε την άδολη ικανότητα να το αναγνωρίζουμε περίπου όπως τον έρωτα, με την πρώτη ματιά—, και μάλιστα με ταλέντο που ξέρει να περιπλανιέται γόνιμα στο παρελθόν της λογοτεχνίας, στο χάος των διαδόσεων και των θρύλων, στις ιστορίες που ακούει κανείς στα καπηλειά της δυστυχίας, και παντού όπου υπάρχουν άνθρωποι διατεθειμένοι να διηγηθούν φρίκες/βάσανα/λαχτάρες/έρωτες/γεννητούρια/θανάτους/αναστάσεις. Ο Marra έχει αυτί.

Μουσικό αυτί. Εξ ου και η συμμετρική διευθέτηση των εννέα ιστοριών που συνθέτουν (μουσικά), το μυθιστόρημά του (διότι, ας το ξαναπούμε, περί μυθιστορήματος πρόκειται), σε δύο πλευρές όπως στους δίσκους βινυλίου. Που παίζονται πρώτη η Πλευρά Α´ και κατόπιν η Πλευρά Β´, με ένα Διάλειμμα όμως, το οποίο τις συνενώνει, δεν δημιουργεί χάσμα ή χάσιμο αλλά ακριβώς συνένωση. Τέσσερα τραγούδια/ιστορίες η Πλευρά Α´: 1. Η λεοπάρδαλη (Λένινγκραντ, 1937), 2. Εγγονές (Κιρόφσκ, 1937-2013), 3. Γραφείο Ταξιδίων του Γκρόζνι (Γκρόζνι, 2003), 4. Αιχμάλωτος του Καυκάσου (Υψίπεδα της Τσετσενίας, 2000). Τέσσερα τραγούδια/ιστορίες και η Πλευρά Β´: 1. Λύκος του Λευκού Δρυμού (Κιρόφσκ, 1999), 2. Παλάτι του λαού (Αγία Πετρούπολη, 2001), 3. Μια περιοδική έκθεση (Αγία Πετρούπολη, 2011-2013), 4. Το τέλος (Διάστημα, έτος άγνωστο). Και, Διάλειμμα: Ο Τσάρος της αγάπης και της τέκνο (Αγία Πετρούπολη, 2001 — Κιρόφσκ, Δεκαετία του 1990). Παρεμπιπτόντως, θυμίζω ότι έτσι, σαν δίσκο LP, είχε διευθετήσει το αφηγηματικό υλικό του και ο αείμνηστος Χρήστος Βακαλόπουλος στις Νέες Αθηναϊκές Ιστορίες (εκδ. Εστία, 1988), με τη διαφορά ότι, εν προκειμένω, κάθε πλευρά είχε πέντε τραγούδια/ιστορίες, και δεν υπήρχε διάλειμμα.

alt
    Ο Anthony Marra
 

Οι εννέα ιστορίες του Marra είναι γεμάτες βία — η βία του ζωγράφου-λογοκριτή που αφαιρεί και το παραμικρό ίχνος ζωής από εκείνους που έχουν πέσει σε δυσμένεια και αφανίζονται με συνοπτικές διαδικασίες κατά την περίοδο των εκκαθαρίσεων μετά την περιβόητη «ανεξιχνίαστη» δολοφονία του Κίροφ (1934), η βία της ανήλικης που καταδίδει την ίδια της τη μάνα, για να υποστεί, με τη σειρά της, τη βία του τραγικού της πατέρα όταν τη σέρνει στον τόπο εξόντωσης της μάνας της, η βία του γκάνγκστερ και μισθοφόρου που έχει προηγουμένως γευτεί τη βία ενός πανίσχυρου διεφθαρμένου συστήματος, το οποίο του στερεί κάθε άλλη προοπτική πέρα από τη χρήση βίας, η βία της καλλονής που πατάει, θέλει-δε-θέλει πάνω σε πτώματα προκειμένου να αναρριχηθεί σε μια κορυφή στην οποία, βέβαια, δεν θα μείνει και πολύ, η βία που βασιλεύει στο Γκρόζνι της Τσετσενίας, στο Λένινγκραντ, στον Αρκτικό Κύκλο, στη δεκαετία του 1990, το 2001, το 1937, το 2013, αλλά και στον άχρονο χώρο των ονείρων, και στο απροσδιόριστο διάστημα, παντού και πάντοτε, πότε έτσι και πότε αλλιώς.

«Χρειάζεται όλη η κρατική εξουσία για να διαγράψει ένα πρόσωπο, αλλά μόνο το σφάλμα ενός ατόμου —αν έτσι λένε τώρα τη μνήμη— για να το διασώσει».

Οι εννέα ιστορίες του Marra είναι γεμάτες με αντίδοτα που αντιμάχονται τη βία — το αντίδοτο του άξαφνα εξοπλισμένου με ιδιοφυΐα πείσματος να επιμείνεις στην ανθρώπινη διάσταση και να μην αποκτηνωθείς απολύτως, όπως συμβαίνει με τον ζωγράφο-λογοκριτή, ο οποίος συλλαμβάνει την ιδέα να ενθέσει σε κάθε φωτογραφία που λογοκρίνει την εικόνα του αδελφού του που έχει κηρυχθεί «ένοχος θρησκευτικού ραντικαλισμού» και έχει εξαφανιστεί από παντού και το παραμικρό ίχνος του, το αντίδοτο του έρωτα και της αγάπης που παίρνει τα ηνία και σώζει την όραση μιας επιμελήτριας εκθέσεων, θύματος βομβαρδισμού της Τσετσενίας από τους Ρώσους, το αντίδοτο της απείθειας στην ίδια σου την προκαθορισμένη από τα γεγονότα διαδρομή και η μεταστροφή σου από φονική μηχανή σε ακτήμονα καλλιεργητή για λογαριασμό του υποτιθέμενου, και επιβεβλημένου, από τα γεγονότα πάντα, εχθρού σου. Και ούτω καθεξής. Βία και αντίδοτο, ιδού η διαλεκτική του Marra στον Τσάρο της αγάπης και της τέκνο (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ίκαρος). Και φοβάμαι πως αν πω κι άλλα τέτοια, ίσως κάτι αφαιρέσω από την απόλαυση του αναγνώστη.

Περιορίζομαι, λοιπόν, στην παράθεση ορισμένων φράσεων που δείχνουν τον συνδυασμό φαντασίας, ευρυμάθειας, ακρίβειας, ιστορικής γνώσης, χιούμορ, και μεθόδου του Marra, και σε μία συνοπτική κατακλείδα, τύπου «στάτους στο φέισμπουκ».

Οι φράσεις:        

→  Χρειάζεται όλη η κρατική εξουσία για να διαγράψει ένα πρόσωπο, αλλά μόνο το σφάλμα ενός ατόμου —αν έτσι λένε τώρα τη μνήμη— για να το διασώσει (σ. 65, δικά μου τα πλάγια).
→  Το σύμπαν μπορεί να είναι παγερό, σκοτεινό και αδιάφορο, αλλά στο πανεπιστήμιο παίρνεις ναρκωτικά όλη νύχτα και κοιμάσαι όλη μέρα. Γράφω τη διατριβή μου. Πάνω στις Ιστορίες της Οδησσού. Έχω βρει τον τίτλο, «Μπαμπαλίσματα του Μπάμπελ», αλλά τίποτ᾽ άλλο. (σ. 169).
→  Η μετατροπή τού θα μπορούσα να κάνω με το έκανα είναι η γραμματική της ενηλικίωσης (σ. 211).
→  Το γραφείο του χειρουργού ήταν ένας Γκέρχαρντ Ρίχτερ της δεκαετίας του ᾽70, ένα πλάνο που ήθελε ακόμα λίγο να περιστραφεί το δαχτυλίδι του φακού για να νετάρει (σ. 327).

Η κατακλείδα: Θαυμαστό γράψιμο. Θαυμαστή μετάφραση. Θαυμαστή έκδοση.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.

altΟ τσάρος της αγάπης και της τέκνο
Anthony Marra
Μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης
Ίκαρος 2016
Σελ. 372, τιμή εκδότη €15,90

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ANTHONY MARRA


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Χιόνι, του Ορχάν Παμούκ – έρωτας και πολιτική

Χιόνι, του Ορχάν Παμούκ – έρωτας και πολιτική

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Χιόνι» (μτφρ. Στέλλα Βρεττού, εκδ. Πατάκη), το οποίο επανακυκλοφορεί με επίμετρο του συγγραφέα.

Της Νίκης Κώτσιου

Στο Χιόνι (2002) του νομπελίστα συγγραφέα Ορχάν Παμούκ (Ιστανμπούλ,...

Η γυναίκα που γνώρισα, του Άμος Οζ

Η γυναίκα που γνώρισα, του Άμος Οζ

Για το μυθιστόρημα του Amos Oz «Η γυναίκα που γνώρισα» (μτφρ. από τα εβραϊκά Λουίζα Μιζάν, εκδ. Καστανιώτη).

Του Γιώργου Βέη

«…δείχνεις πως σου αρέσει η παράσταση»
...

Ανάστροφα, του Ζορίς-Καρλ Ουισμάνς

Ανάστροφα, του Ζορίς-Καρλ Ουισμάνς

Για το μυθιστόρημα του J.-K. Huysmans «Ανάστροφα» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο Νίκος Μπακουνάκης, εκδ. Στερέωμα). Στην κεντρική εικόνα, ο πίνακας του František Kupka με τίτλο The yellow scale (1907) έχει χρησιμοποιηθεί συχνά ως εξώφυλλο γι' αυτό το μυθιστόρημα. 

Του ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Για τη μυθιστορηματική βιογραφία του Jack Fairweather «Ο εθελοντής – Η αληθινή ιστορία του ήρωα της αντίστασης που διείσδυσε στο Άουσβιτς» (μτφρ. Θεοδώρα Δαρβίρη, εκδ. Gutenberg). Στην κεντρική εικόνα, ο ήρωας του βιβλίου Βιτόλντ Πιλέτσκι (στο κέντρο) όταν ήταν ακόμα έφεδρος ανθυπολοχαγός του Πολωνικού στρ...

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Για το τελευταίο βιβλίο της Κατερίνας Ζαρόκωστα, η οποία έφυγε χθες από τη ζωή στα εβδομήντα της χρόνια, τη συλλογή διηγημάτων «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη).

Της Έλενας Χουζούρη

Τρία χρόνια μετά το μυθιστόρημά της Οι αδελφές Ραζή ...

Πέθανε η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα

Πέθανε η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα

Έφυγε από τη ζωή η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα στα εβδομήντα της χρόνια. Τελευταίο της βιβλίο, που εκδόθηκε λίγο καιρό πριν, ήταν η συλλογή με αυτοβιογραφικά διηγήματα «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη)

Σπούδασε Γαλλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Κοινων...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Αλέξη Χατζηδάκη «Όψεις τουρισμού – Δεκαοχτώ δοκίμια για την τουριστική ανάπτυξη, τον σχεδιασμό του χώρου και την αρχιτεκτονική», που κυκλοφορεί από τις Cube Art Editions.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nina George «Τα φώτα του νότου» (μτφρ. Όλγα Γκαρτζονίκα), που κυκλοφορεί στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος ενός διηγήματος, από τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα», που κυκλοφορεί στις 26 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΗΣΥΧΩΝ ΑΚΡΩΝ

Έν...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

Μια επιλογή δέκα χριστουγεννιάτικων βιβλίων για πολύ μικρά και λίγο μεγαλύτερα παιδιά από τη βιβλιοπαραγωγή του 2020. Πρόκειται για όμορφα βιβλία που μεταφέρουν το πνεύμα των Γιορτών στους μικρούς αναγνώστες με τρυφερές καλογραμμένες ιστορίες. Στις παρακάτω επιλογές, η εικονογράφηση παρουσιάζει ποικιλία και μεγάλο ε...

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΕΛΛΗΝΙΚΑ

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

17 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020. Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ