alt

Για το μυθιστόρημα της Shirley Jackson Ζούσαμε πάντα σ' ένα κάστρο (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη, εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Στις 26 Ιουνίου 1948 το περιοδικό The New Yorker δημοσίευσε το διήγημα «The Lottery» της Σίρλεϊ Τζάκσον. Σε μια μικρή αμερικανική πόλη, κάθε χρόνο κληρώνεται με λαχνό ένα μέλος της κοινότητας, που θανατώνεται με λιθοβολισμό, ώστε να ’ναι καλή η σοδειά. Καμία άλλη ιστορία δημοσιευμένη στο The New Yorker δεν είχε προκαλέσει τέτοια θύελλα αντιδράσεων. Εκατοντάδες γράμματα έφτασαν στο περιοδικό: «Να πείτε στην κυρία Τζάκσον να μην πατήσει το πόδι της στον Καναδά», «Περιμένω μια προσωπική συγγνώμη από τη συγγραφέα», «Μου φαίνεται πως θα ’πρεπε να γίνω αναγνώστης του Saturday Evening Post», κ.ο.κ., ένα βουνό από οργισμένες επιστολές διαμαρτυρίας.

Η Σίρλεϊ Τζάκσον διαβάστηκε πολύ, συνάμα υποτιμήθηκε πολύ, και στα σαράντα οχτώ της χρόνια πέθανε, υπέρβαρη και μανιώδης καπνίστρια, έχοντας υποφέρει σ’ όλη της τη ζωή από νευρώσεις και ψυχοσωματικές παθήσεις.

Υπάρχει μια φωτογραφία της, όπου η Σίρλεϊ Τζάκσον κρατά το ένα από τα τέσσερά της παιδιά. Στη φωτογραφία υπάρχει ζεστασιά, αγάπη, μα και μια απρόσωπη απειλή που δεσπόζει πάνω από τη μητέρα με το παιδί της, σάμπως τα τούβλα στο φόντο, το μικρό παράθυρο, η καμινάδα, να έχουν αποχτήσει τη δική τους κακόβουλη ζωή. Η Σίρλεϊ Τζάκσον διαβάστηκε πολύ, συνάμα υποτιμήθηκε πολύ, και στα σαράντα οχτώ της χρόνια πέθανε, υπέρβαρη και μανιώδης καπνίστρια, έχοντας υποφέρει σ’ όλη της τη ζωή από νευρώσεις και ψυχοσωματικές παθήσεις.

Κατά κάποιον τρόπο η αίσθηση τρυφεράδας κι απειλής που υπάρχει στη φωτογραφία, είναι η αίσθηση που αποπνέει το Ζούσαμε πάντα σ’ ένα κάστρο, από τα κορυφαία της έργα, μαζί με το The Haunting of Hill House (Οι δαίμονες του Χιλ Χάουζ, ο μάλλον ατυχής του τίτλος στα ελληνικά) και τα διηγήματα στη συλλογή The Lottery and Other Stories. Και πάνω απ’ όλα υπάρχει σε τούτη τη φωτογραφία μια αίσθηση αποξένωσης. Οι χαρακτηρισμοί «γοτθική λογοτεχνία» ή «τρόμου», που του έχουν αποδοθεί, είναι στρίμωγμα του έργου της Τζάκσον μέσα σε στενά παπούτσια και κορσέ. Όλα ανεξαιρέτως τα σημαντικά γραπτά της είναι λογοτεχνία της αποξένωσης και του ονείρου (ή του εφιάλτη).

Καταφυγή στη φαντασία, ξενότητα, υπερευαισθησία που δίνει ζωή σε καθετί άψυχο (στα δέντρα, στις πέτρες, στα έπιπλα) και μεγεθύνει τα πάντα: τους ήχους, τις εκφράσεις, τις κινήσεις – αυτά είναι τα χαρακτηριστικά τόσο της Έλινορ στο The Haunting of Hill House, όσο και της αλλοπαρμένης, δηλητηριάστριας, πυρομανούς Μέρικατ στο Ζούσαμε πάντα σ’ ένα κάστρο. Ζει σ’ ένα χωριό, σ’ ένα μεγάλο σπίτι καταμεσής σ’ ένα περιφραγμένο κτήμα (το «κάστρο» στον τίτλο), μαζί με την αδελφή της την Κόνστανς, τον άρρωστο θείο τους τον Τζούλιαν, και το γάτο Τζόνας. Όλη η οικογένεια των δύο κοριτσιών πέθανε φαρμακωμένη από αρσενικό, και οι υποψίες έπεσαν πάνω στην Κόνστανς δίχως ποτέ να καταδικαστεί. Από τους τρεις, μονάχα η Μέρικατ έρχεται σε επαφή με τους κατοίκους του χωριού, μία φορά τη βδομάδα που πηγαίνει για ψώνια, μόνη εναντίον όλων σε τούτην την υποχρεωτική έξοδο που ’ναι αληθινός γολγοθάς.

Όλα ανεξαιρέτως τα σημαντικά γραπτά της είναι λογοτεχνία της αποξένωσης και του ονείρου (ή του εφιάλτη).

Προς το τέλος της ιστορίας, στη σκηνή μετά τη φωτιά, όταν οι χωριανοί σπάζουν και καταστρέφουν τα πάντα, παρουσιάζονται μέσ’ από τα μάτια της Μέρικατ σαν χυδαίος όχλος, μια αγέλη λυσσασμένων σκύλων· μα έπειτα, όταν πλέον το σπίτι έχει καεί κι ο θείος Τζούλιαν έχει πεθάνει, σπλαχνίζονται τις δύο αδελφές, αφού τις έχουν τιμωρήσει πρώτα επειδή διαφέρουν – γιατί έτσι είναι οι άνθρωποι στους μικρούς τόπους.

«Θα μου άρεσε να έρθω ένα πρωί στο παντοπωλείο και να τους δω όλους, ακόμα και τους Έλμπερτ και τα παιδιά, να ψυχορραγούν ουρλιάζοντας από τον πόνο», σκέφτεται στην αρχή η Μέρικατ. «Τότε θα έπαιρνα μόνη μου τα ψώνια, περνώντας πάνω από τα πτώματά τους, διαλέγοντας από τα ράφια ό,τι μου έκανε κέφι, και θα γυρνούσα σπίτι, ρίχνοντας ίσως μια κλοτσιά στην κυρία Ντόνελ έτσι όπως θα ήταν πεσμένη κάτω».

Το καταφύγιο από τον εχθρικό περίγυρο είναι οι κανόνες που βάζει η Μέρικατ για τα πάντα («μου έβαλα έναν κανόνα», λέει και ξαναλέει) και η προσπάθεια τα πάντα να είναι σε τάξη, («αφότου είχαμε ξεσκονίσει, βάζαμε ξανά προσεκτικά τα πράγματα στη θέση τους, δεν αλλάζαμε ποτέ την τέλεια ευθυγράμμιση της χτένας από ταρταρούγα της μητέρας μας»). Είναι ένας παράξενα καθηλωμένος κόσμος απ’ όπου η μόνη φυγή είναι τ’ όνειρο, και παυσίπονο και παυσίλυπό του είναι τα φαγητά που με τόση αγάπη ετοιμάζει η Κόνστανς για την αδελφή της και τον θείο Τζούλιαν, οι σειρές τα βάζα με τουρσιά και μαρμελάδες στο κελάρι, οι πίτες, τα γλυκά.

Τα μυθιστορήματα και τα διηγήματά της μπορεί να ’ναι τρομαχτικά, μα σε καμία περίπτωση δεν είναι ό,τι στενά αποκαλείται λογοτεχνία τρόμου. Είναι βαθιές ανατομικές σπουδές στην ψυχολογία ενός μοναχικού ανθρώπου μέσα σ’ έναν εχθρικό κόσμο.

Το μοναδικό ζητούμενο είναι η «ασφάλεια» από τους «έξω», όπως ενσαρκώνονται στο πρόσωπο ενός απρόσδεκτου επισκέπτη τους, του αγροίκου εξαδέλφου Τσαρλς. Για να προστατευτεί η Μέρικατ έχει τα περίαπτά της («το κουτί με τα ασημένια δολάρια που είχα θάψει δίπλα στο ρέμα, την κούκλα που είχα θάψει στον μεγάλο αγρό και το βιβλίο που είχα καρφώσει στο δέντρο στο πευκοδάσος»). Σαν σε κατάδεσμο γράφει με τη λαβή ενός κουταλιού τη λέξη μελωδία στη μαρμελάδα βερίκοκο πάνω στο ψωμί της, και μέσα σ’ ένα ποτήρι, πάλι για προστασία, λέει τη λέξη Πήγασος, το γεμίζει με νερό και το πίνει.

Όλο το Ζούσαμε πάντα σ’ ένα κάστρο, ευαίσθητα μεταφρασμένο με τον σωστό τόνο από τη συγγραφέα και μεταφράστρια Βάσια Τζανακάρη, είναι μια μαγική και τρομερή βύθιση στο μυαλό της Μέρικατ, όπως όλο το The Haunting of Hill House είναι μια ίδια βύθιση στο νου της Έλινορ.

Ξεχωριστή, σπουδαία φωνή των αμερικανικών γραμμάτων μες στον περασμένο αιώνα, η Σίρλεϊ Τζάκσον είχε την ατυχία το ουσιαστικά αταξινόμητο έργο της συχνά να παρουσιαστεί, και ακόμα να παρουσιάζεται, με λάθος τρόπο. Εντέλει, τα μυθιστορήματα και τα διηγήματά της μπορεί να ’ναι τρομαχτικά, μα σε καμία περίπτωση δεν είναι ό,τι στενά αποκαλείται λογοτεχνία τρόμου. Είναι βαθιές ανατομικές σπουδές στην ψυχολογία ενός μοναχικού ανθρώπου μέσα σ’ έναν εχθρικό κόσμο. 

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.

altΖούσαμε πάντα σ' ένα κάστρο
Shirley Jackson
Μτφρ. Βάσια Τζανακάρη
Μεταίχμιο 2016
Σελ. 248, τιμή εκδότη €15,50

alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Πέτρινα ημερολόγια» της Κάρολ Σίλντς (κριτική) – Για μια γυναίκα σμιλεμένη στην πέτρα της ζωής

«Πέτρινα ημερολόγια» της Κάρολ Σίλντς (κριτική) – Για μια γυναίκα σμιλεμένη στην πέτρα της ζωής

Για το μυθιστόρημα της Κάρολ Σιλντς [Carol Shields] «Πέτρινα ημερολόγια» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Gutenberg). Kεντρική εικόνα: © Shelby Miller/Unspalsh. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Υπάρχει ...

«Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» του Τζέιμς Μπόλντουιν (κριτική) – Η ιστορία της δύσκολης ενηλικίωσης ενός αγοριού στο Χάρλεμ του '30

«Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» του Τζέιμς Μπόλντουιν (κριτική) – Η ιστορία της δύσκολης ενηλικίωσης ενός αγοριού στο Χάρλεμ του '30

Για το μυθιστόρημα του Τζέιμς Μπόλντουιν [James Baldwin] «Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις). Kεντρική εικόνα: © U.S. National Archives and Records Administration.

Γράφει η Αργυρώ Μαντόγλου

Σε όλα τα μυ...

«Αγαπητέ μαλάκα» της Βιρζινί Ντεπάντ (κριτική) – Ασεβές και δυνατό σαν χαστούκι

«Αγαπητέ μαλάκα» της Βιρζινί Ντεπάντ (κριτική) – Ασεβές και δυνατό σαν χαστούκι

Για το μυθιστόρημα της Βιρζινί Ντεπάντ [Virginie Despentes] «Αγαπητέ μαλάκα» (μτφρ. Γιώργος Καράμπελας, εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: © Mehrnegar Dolatmand/Unsplash.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Έπρεπε να το περιμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τo «100 χρόνια μοναξιά» του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες έγινε σειρά

Τo «100 χρόνια μοναξιά» του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες έγινε σειρά

Η πλατφόρμα έδωσε στη δημοσιότητα το teaser trailer του σίριαλ 16 επεισοδίων που προσπαθεί να οπτικοποιήσει το εμβληματικό μυθιστόρημα «100 χρόνια μοναξιά» του νομπελίστα Κολομβιανού συγγραφέα. Κεντρική εικόνα: © Netflix. 

Επιμέλεια: Book Press

...
Στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος: Η Άννα Κοκκίνου διαβάζει τον «Μοσκώβ-Σελήμ» του Γεωργίου Βιζυηνού

Στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος: Η Άννα Κοκκίνου διαβάζει τον «Μοσκώβ-Σελήμ» του Γεωργίου Βιζυηνού

Την Κυριακή 28 Απριλίου στις 20:00 στον Φάρο του ΚΠΙΣΝ θα πραγματοποιηθεί η τελευταία ανάγνωση της επιτυχημένης σειράς «Παραβάσεις / Αναγνώσεις», του θεατρικού αναλόγιου που επιμελείται η σκηνοθέτης Σύλβια Λιούλιου. Αυτή τη φορά, η Άννα Κοκκίνου συνεργάζεται με τον Νίκο Βελιώτη και διαβάζει τον «Μοσκώβ-Σελήμ» τ...

Μια βραδιά για τον Νίκο Γκάτσο στην Καλαμάτα

Μια βραδιά για τον Νίκο Γκάτσο στην Καλαμάτα

Καλεσμένοι στη βραδιά μιλούν για το έργο του κορυφαίου στιχουργού, ενώ θα ακουστούν και τραγούδια σε ποίηση Νίκου Γκάτσου με τη Μαρία Κρασοπούλου και τον Νικόλα Παλαιολόγο.

Επιμέλεια: Book Press

Ο Δήμος Καλαμάτας και ο Τομέας Λόγου και Γραμμάτων της Κ.Ε. «ΦΑΡΙΣ», διοργανώνουν...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Πέντε βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα μάς δείχνουν τον δρόμο για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή, μέσα από δεδομένα που προέκυψαν από σημαντικές επιστημονικές έρευνες των τελευταίων ετών και από πολύτιμα αποστάγματα πνευματικής εμβάθυνσης. 

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ