alt

Για το μυθιστόρημα της Shirley Jackson Ζούσαμε πάντα σ' ένα κάστρο (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη, εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Στις 26 Ιουνίου 1948 το περιοδικό The New Yorker δημοσίευσε το διήγημα «The Lottery» της Σίρλεϊ Τζάκσον. Σε μια μικρή αμερικανική πόλη, κάθε χρόνο κληρώνεται με λαχνό ένα μέλος της κοινότητας, που θανατώνεται με λιθοβολισμό, ώστε να ’ναι καλή η σοδειά. Καμία άλλη ιστορία δημοσιευμένη στο The New Yorker δεν είχε προκαλέσει τέτοια θύελλα αντιδράσεων. Εκατοντάδες γράμματα έφτασαν στο περιοδικό: «Να πείτε στην κυρία Τζάκσον να μην πατήσει το πόδι της στον Καναδά», «Περιμένω μια προσωπική συγγνώμη από τη συγγραφέα», «Μου φαίνεται πως θα ’πρεπε να γίνω αναγνώστης του Saturday Evening Post», κ.ο.κ., ένα βουνό από οργισμένες επιστολές διαμαρτυρίας.

Η Σίρλεϊ Τζάκσον διαβάστηκε πολύ, συνάμα υποτιμήθηκε πολύ, και στα σαράντα οχτώ της χρόνια πέθανε, υπέρβαρη και μανιώδης καπνίστρια, έχοντας υποφέρει σ’ όλη της τη ζωή από νευρώσεις και ψυχοσωματικές παθήσεις.

Υπάρχει μια φωτογραφία της, όπου η Σίρλεϊ Τζάκσον κρατά το ένα από τα τέσσερά της παιδιά. Στη φωτογραφία υπάρχει ζεστασιά, αγάπη, μα και μια απρόσωπη απειλή που δεσπόζει πάνω από τη μητέρα με το παιδί της, σάμπως τα τούβλα στο φόντο, το μικρό παράθυρο, η καμινάδα, να έχουν αποχτήσει τη δική τους κακόβουλη ζωή. Η Σίρλεϊ Τζάκσον διαβάστηκε πολύ, συνάμα υποτιμήθηκε πολύ, και στα σαράντα οχτώ της χρόνια πέθανε, υπέρβαρη και μανιώδης καπνίστρια, έχοντας υποφέρει σ’ όλη της τη ζωή από νευρώσεις και ψυχοσωματικές παθήσεις.

Κατά κάποιον τρόπο η αίσθηση τρυφεράδας κι απειλής που υπάρχει στη φωτογραφία, είναι η αίσθηση που αποπνέει το Ζούσαμε πάντα σ’ ένα κάστρο, από τα κορυφαία της έργα, μαζί με το The Haunting of Hill House (Οι δαίμονες του Χιλ Χάουζ, ο μάλλον ατυχής του τίτλος στα ελληνικά) και τα διηγήματα στη συλλογή The Lottery and Other Stories. Και πάνω απ’ όλα υπάρχει σε τούτη τη φωτογραφία μια αίσθηση αποξένωσης. Οι χαρακτηρισμοί «γοτθική λογοτεχνία» ή «τρόμου», που του έχουν αποδοθεί, είναι στρίμωγμα του έργου της Τζάκσον μέσα σε στενά παπούτσια και κορσέ. Όλα ανεξαιρέτως τα σημαντικά γραπτά της είναι λογοτεχνία της αποξένωσης και του ονείρου (ή του εφιάλτη).

Καταφυγή στη φαντασία, ξενότητα, υπερευαισθησία που δίνει ζωή σε καθετί άψυχο (στα δέντρα, στις πέτρες, στα έπιπλα) και μεγεθύνει τα πάντα: τους ήχους, τις εκφράσεις, τις κινήσεις – αυτά είναι τα χαρακτηριστικά τόσο της Έλινορ στο The Haunting of Hill House, όσο και της αλλοπαρμένης, δηλητηριάστριας, πυρομανούς Μέρικατ στο Ζούσαμε πάντα σ’ ένα κάστρο. Ζει σ’ ένα χωριό, σ’ ένα μεγάλο σπίτι καταμεσής σ’ ένα περιφραγμένο κτήμα (το «κάστρο» στον τίτλο), μαζί με την αδελφή της την Κόνστανς, τον άρρωστο θείο τους τον Τζούλιαν, και το γάτο Τζόνας. Όλη η οικογένεια των δύο κοριτσιών πέθανε φαρμακωμένη από αρσενικό, και οι υποψίες έπεσαν πάνω στην Κόνστανς δίχως ποτέ να καταδικαστεί. Από τους τρεις, μονάχα η Μέρικατ έρχεται σε επαφή με τους κατοίκους του χωριού, μία φορά τη βδομάδα που πηγαίνει για ψώνια, μόνη εναντίον όλων σε τούτην την υποχρεωτική έξοδο που ’ναι αληθινός γολγοθάς.

Όλα ανεξαιρέτως τα σημαντικά γραπτά της είναι λογοτεχνία της αποξένωσης και του ονείρου (ή του εφιάλτη).

Προς το τέλος της ιστορίας, στη σκηνή μετά τη φωτιά, όταν οι χωριανοί σπάζουν και καταστρέφουν τα πάντα, παρουσιάζονται μέσ’ από τα μάτια της Μέρικατ σαν χυδαίος όχλος, μια αγέλη λυσσασμένων σκύλων· μα έπειτα, όταν πλέον το σπίτι έχει καεί κι ο θείος Τζούλιαν έχει πεθάνει, σπλαχνίζονται τις δύο αδελφές, αφού τις έχουν τιμωρήσει πρώτα επειδή διαφέρουν – γιατί έτσι είναι οι άνθρωποι στους μικρούς τόπους.

«Θα μου άρεσε να έρθω ένα πρωί στο παντοπωλείο και να τους δω όλους, ακόμα και τους Έλμπερτ και τα παιδιά, να ψυχορραγούν ουρλιάζοντας από τον πόνο», σκέφτεται στην αρχή η Μέρικατ. «Τότε θα έπαιρνα μόνη μου τα ψώνια, περνώντας πάνω από τα πτώματά τους, διαλέγοντας από τα ράφια ό,τι μου έκανε κέφι, και θα γυρνούσα σπίτι, ρίχνοντας ίσως μια κλοτσιά στην κυρία Ντόνελ έτσι όπως θα ήταν πεσμένη κάτω».

Το καταφύγιο από τον εχθρικό περίγυρο είναι οι κανόνες που βάζει η Μέρικατ για τα πάντα («μου έβαλα έναν κανόνα», λέει και ξαναλέει) και η προσπάθεια τα πάντα να είναι σε τάξη, («αφότου είχαμε ξεσκονίσει, βάζαμε ξανά προσεκτικά τα πράγματα στη θέση τους, δεν αλλάζαμε ποτέ την τέλεια ευθυγράμμιση της χτένας από ταρταρούγα της μητέρας μας»). Είναι ένας παράξενα καθηλωμένος κόσμος απ’ όπου η μόνη φυγή είναι τ’ όνειρο, και παυσίπονο και παυσίλυπό του είναι τα φαγητά που με τόση αγάπη ετοιμάζει η Κόνστανς για την αδελφή της και τον θείο Τζούλιαν, οι σειρές τα βάζα με τουρσιά και μαρμελάδες στο κελάρι, οι πίτες, τα γλυκά.

Τα μυθιστορήματα και τα διηγήματά της μπορεί να ’ναι τρομαχτικά, μα σε καμία περίπτωση δεν είναι ό,τι στενά αποκαλείται λογοτεχνία τρόμου. Είναι βαθιές ανατομικές σπουδές στην ψυχολογία ενός μοναχικού ανθρώπου μέσα σ’ έναν εχθρικό κόσμο.

Το μοναδικό ζητούμενο είναι η «ασφάλεια» από τους «έξω», όπως ενσαρκώνονται στο πρόσωπο ενός απρόσδεκτου επισκέπτη τους, του αγροίκου εξαδέλφου Τσαρλς. Για να προστατευτεί η Μέρικατ έχει τα περίαπτά της («το κουτί με τα ασημένια δολάρια που είχα θάψει δίπλα στο ρέμα, την κούκλα που είχα θάψει στον μεγάλο αγρό και το βιβλίο που είχα καρφώσει στο δέντρο στο πευκοδάσος»). Σαν σε κατάδεσμο γράφει με τη λαβή ενός κουταλιού τη λέξη μελωδία στη μαρμελάδα βερίκοκο πάνω στο ψωμί της, και μέσα σ’ ένα ποτήρι, πάλι για προστασία, λέει τη λέξη Πήγασος, το γεμίζει με νερό και το πίνει.

Όλο το Ζούσαμε πάντα σ’ ένα κάστρο, ευαίσθητα μεταφρασμένο με τον σωστό τόνο από τη συγγραφέα και μεταφράστρια Βάσια Τζανακάρη, είναι μια μαγική και τρομερή βύθιση στο μυαλό της Μέρικατ, όπως όλο το The Haunting of Hill House είναι μια ίδια βύθιση στο νου της Έλινορ.

Ξεχωριστή, σπουδαία φωνή των αμερικανικών γραμμάτων μες στον περασμένο αιώνα, η Σίρλεϊ Τζάκσον είχε την ατυχία το ουσιαστικά αταξινόμητο έργο της συχνά να παρουσιαστεί, και ακόμα να παρουσιάζεται, με λάθος τρόπο. Εντέλει, τα μυθιστορήματα και τα διηγήματά της μπορεί να ’ναι τρομαχτικά, μα σε καμία περίπτωση δεν είναι ό,τι στενά αποκαλείται λογοτεχνία τρόμου. Είναι βαθιές ανατομικές σπουδές στην ψυχολογία ενός μοναχικού ανθρώπου μέσα σ’ έναν εχθρικό κόσμο. 

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.

altΖούσαμε πάντα σ' ένα κάστρο
Shirley Jackson
Μτφρ. Βάσια Τζανακάρη
Μεταίχμιο 2016
Σελ. 248, τιμή εκδότη €15,50

alt

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

Για το μυθιστόρημα της Μαρέντε ντε Μόορ (Marente de Moor) «Η Ολλανδή παρθένος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν σε μετάφραση του Γιάννη Ιωαννίδη. Το μυθιστόρημα έχει βραβευτεί στην Ολλανδία με το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014.

Της Χριστίνας ...

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

Για το μυθιστόρημα του Γιόν Φόσε [Jon Fosse] «Το άλλο όνομα – Επταλογία I-II» (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Υπήρξα από εκείνους τους τυχερούς που είδαν το έργο του Γιόν Φόσε «Κάποιος θα έρθει» που ανέβηκε τον Σεπτέμβριο...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας  – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

Σκέψεις, ερωτήματα και διαπιστώσεις με αφορμή το μυθιστόρημα «Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (William H. Gass), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Fredric Jameson στο βιβλίο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Δημιουργική Γραφή - “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

«Δημιουργική Γραφή - “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

Για το βιβλίο «Δημιουργική Γραφή-“Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου (εκδ. Ζυγός, σελ. 668)

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ο Ανδρέας Καρακίτσιος αποτελεί μια ξεχωριστή παρουσία στον χώρο της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης τ...

Τζάιλς Μίλτον: «Αυτό που συνέβη τον Σεπτέμβριο του 1922 θα μπορούσε εύκολα να συμβεί ξανά»

Τζάιλς Μίλτον: «Αυτό που συνέβη τον Σεπτέμβριο του 1922 θα μπορούσε εύκολα να συμβεί ξανά»

Συνέντευξη με τον Βρετανό δημοσιογράφο και συγγραφέα Τζάιλς Μίλτον (Gilles Milton) για το βιβλίο του «Χαμένος παράδεισος - Σμύρνη 1922, η καταστροφή της μητρόπολης του μικρασιατικού ελληνισμού» (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Μίνωας). Ο συγγραφέας θα παρουσιάσει το βιβλίο του σήμερα, 3 Οκτωβρίου, στο Αμερικανικό Κολλ...

«Bros» – Η αδελφότητα της βίας κατά Καστελλούτσι (κριτική)

«Bros» – Η αδελφότητα της βίας κατά Καστελλούτσι (κριτική)

Ο θεατής που βγαίνει σοκαρισμένος από το «Bros» του Ρόμεο Καστελλούτσι (Romeo Castellucci, παραγωγή της Societas για τη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση) δεν έχει την παραμικρή βεβαιότητα: κοινωνικά, πολιτικά, ανθρωπολογικά και -κυρίως- οντολογικά ερωτήματα τον κατακλύζουν.

Του Νίκο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ