COE number

Για το μυθιστόρημα του Jonathan Coe, Αριθμός 11 ή Ιστορίες που μαρτυρούν τρέλα (μτφρ. Άλκηστις Τριμπέρη, εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η δομή του τελευταίου μυθιστορήματος του Jonathan Coe (αγγλική έκδοση 2015) μοιάζει με πυραμιδωτή σκάλα ή καλύτερα, αν λάβουμε υπόψη μας το τέλος, με ιστό, όπου όλα συγκλίνουν σε ένα αδιόρατο, στην αρχή τουλάχιστον, κέντρο. Σ’ αυτό τείνει η νεαρή πρωταγωνίστρια Ρέιτσελ, που φτάνει στην πολιτική της αφύπνιση και δη στην εσωτερική εξέγερση, αλλά κι εκεί οδηγούνται όλοι οι «ένοχοι», οι οποίοι πέφτουν θύματα μιας από μηχανής τιμωρού αράχνης.

Στα πρώτα σκαλιά της πυραμίδας βρίσκεται η διαφορετικότητα - και ο επακόλουθος ρατσισμός απέναντι σε ό,τι κλονίζει τη συντηρητική ισορροπία μας.

Στα πρώτα σκαλιά της πυραμίδας βρίσκεται η διαφορετικότητα – και ο επακόλουθος ρατσισμός απέναντι σε ό,τι κλονίζει τη συντηρητική ισορροπία μας. Οι μαύροι που «αμαυρώνουν» το λευκό κατεστημένο, η αντισυμβατική γυναίκα με τα τατουάζ που είναι εξαρχής τρελή και δη ύποπτη, οι αλλοδαποί άστεγοι που, ενώ τους εκμεταλλευόμαστε εργασιακά, τους περιθωριοποιούμε και τους ενοχοποιούμε, οι ομοφυλόφιλοι που διαφοροποιούνται σεξουαλικά, οι άνθρωποι με σωματικά ελαττώματα, οι αφανείς σε έναν κόσμο επωνύμων, έστω και μετρίων, οι μεγάλοι σε ηλικία σε μια νεολαγνική κοινωνία, οι φτωχοί δίπλα σε πάμπλουτους κ.ά.

Το έργο, όπως προϊδέασα, είναι σπονδυλωτό, αφού από ιστορία σε ιστορία παραμένει σταθερό το νούμερο 11 (ως αριθμός κατοικίας, ως γραμμή λεωφορείου κ.λπ.) και δύο πρόσωπα που μεταπηδάνε από τη μία στην άλλη, οι δυο πάλαι ποτέ φίλες, η Ρέιτσελ και η ομοφυλόφιλη μαύρη Άλισον. Αυτοί οι εξωτερικοί άξονες συνοδεύονται από τρεις εσωτερικούς, οι οποίοι οδηγούν στα ανώτερα σκαλοπάτια και τελικά επιτυγχάνουν το λογοτεχνικό αποτέλεσμα: αφενός, η εκμετάλλευση και η ανηθικότητα-παρανομία με την οποία οι πλούσιοι αυγαταίνουν τα κέρδη ή τη φήμη τους εις βάρος των αδυνάτων, αφετέρου οι ποικίλες οπτικές γωνίες με τις οποίες οι άνθρωποι βλέπουν τον κόσμο και οι οποίες είναι υπεύθυνες για τη διαστρέβλωση της πραγματικότητας, και τέλος η κοινή γνώμη που διαμορφώνει στερεότυπα και αποδοκιμάζει ή επιδοκιμάζει καταστάσεις και πρόσωπα. Αυτή μάλιστα χτίζεται είτε στο πλαίσιο ενός μικρού μέρους, όπου οι αλλοτριοφοβικές αντιλήψεις αναπαραράγονται και συντηρούνται εύκολα, είτε στο πλαίσιο των μέσων μαζικής ενημέρωσης και ψυχαγωγίας, τα οποία διαμορφώνουν με στοχευμένο μοντάζ τον τρόπο σκέψης των πολλών.

Σπονδυλωτή όμως είναι η δομή του βιβλίου και επειδή το αρχικό θέμα της διαφορετικότητας δίνει ανεπαίσθητα τη θέση του σε άλλα, για να ολοκληρωθεί το παζλ της βρετανικής κρίσης, το ίδιο το αρχικό θέμα επανέρχεται και χάνεται, παραλλάσσεται και υπολανθάνει, δίνει τη σκυτάλη στη φτώχια και την κοινωνική αναταραρχή, στην πολιτική καχυποψία, στον ρόλο των μέσων μαζικής ενημέρωσης (προπαγάνδα, ελευθερία λόγου, ριάλιτυ κ.ά.), στον άμετρο και ανήθικο πλουτισμό, στις διάφορες παθογένειες δηλαδή της βρετανικής κοινωνίας η οποία ζει μισολιπόθυμη, οδηγούμενη εν αγνοία της στο επακόλουθο Brexit.

Ο αριθμός 11, ενώ παίζει διαφορετικό ρόλο σε καθεμιά από τις πέντε ιστορίες, παραπέμπει μονίμως στο νούμερο της κατοικίας του εκάστοτε Υπουργού Οικονομίας.

Στην ουσία τα δύο κορίτσια, η Ρέιτσελ και η φίλη της, ενηλικιώνονται μέσα από τη συνολική πορεία της Βρετανίας, που διακρίνεται πλέον από λιτότητα και οικονομικό τσίτωμα: από τις διακοπές στο σπίτι του παππού και το μυστηριώδες σπίτι του αριθμού 11 έως τη ζάπλουτη οικία της οικογένειας του σερ Γκίλμπερτ Γκαν κι από τη μιντιακή εικόνα της ζωής μέχρι τα συσσίτια για φτωχούς και την επιδοματική πολιτική του κράτους. Ο αριθμός 11, ενώ παίζει διαφορετικό ρόλο σε καθεμιά από τις πέντε ιστορίες, παραπέμπει μονίμως στο νούμερο της κατοικίας του εκάστοτε Υπουργού Οικονομίας.

Ο Jonathan Coe συνεχίζει την πολιτική σάτιρα του βιβλίου του Τι ωραίο πλιάτσικο, αναμιγνύοντας το σοβαρό με σκηνές χιούμορ, τη συγκίνηση με την ελαφρότητα, το ιδιωτικό που έξαφνα γίνεται δημόσιο με το εθνικό. Ο αναγνώστης σαγηνεύεται από το ύφος, που επειδή δεν είναι εξεζητημένο, αλλά απλό, φυσικό και ρέον, ρολάρει πάνω στην ανάγνωση χωρίς προσκόμματα. Η αφήγηση δηλαδή, δουλεμένη πολύ και λειασμένη σε όλες της τις γωνίες, παραγκωνίζει το ασυνεχές του θέματος, κάνει εσωτερικές και εξωτερικές παραπομπές, φέρνει σταδιακά το ένα θέμα να θηλυκώσει με το άλλο, αρκεί ο αναγνώστης να είναι ενεργός και να αναζητεί τα νήματα του κειμένου.

Θέλει πολλή προσοχή και ίσως μια δεύτερη ανάγνωση για να καταλάβει κανείς τις νοηματικές άκρες, τα υπόρρητα δεδομένα, τις συνάψεις, το κοινωνικό χαλί, και να συνδέσει έτσι τα σκόρπια στοιχεία των πέντε κεφαλαίων σε ένα όλο. Θέλει μεταμοντέρνες προσλαμβάνουσες για να μπορέσει κανείς να πειθαρχήσει το ετερόκλητο υλικό και να το εντάξει σε μία ή μάλλον σε περισσότερες γραμμές πλεύσης. Θέλει πολιτικούς κώδικες και γνώσεις της βρετανικής κοινωνίας, η οποία εν μέρει αντανακλά την ευρωπαϊκή μετακύλιση προς την οικονομική και πολιτισμική ύφεση. 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

coeΑριθμός 11
Ή ιστορίες που μαρτυρούν τρέλα
Jonathan Coe
Μτφρ. Άλκηστις Τριμπέρη
Πόλις 2016
Σελ. 528, τιμή εκδότη €20,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ JONATHAN COE

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997) –  Εκατό χρόνια από τη γέννησή του (2)

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997) – Εκατό χρόνια από τη γέννησή του (2)

Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος συνεχίζει τον κύκλο εκδηλώσεων «Λόγος 10» που επιµελείται ο Πρόεδρος του Εφορευτικού Συµβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, κ. Σταύρος&nb...

«Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο»: Διαγωνισμός συγγραφής για παιδιά, εφήβους και νέους

«Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο»: Διαγωνισμός συγγραφής για παιδιά, εφήβους και νέους

Οι Εκδόσεις Καστανιώτη προκηρύσσουν για τρίτη χρονιά τον διαγωνισμό «Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο». Ένας διαγωνισμός που ξεκίνησε ως μια δημιουργική διέξοδος την περίοδο της πρώτης καραντίνας, αγαπήθηκε και συνεχίζεται με επιτυχία.

Επιμέλεια: Book Press

...
Ντέμπορα Λέβι: «Με τη συγγραφή ξαναβρήκα τη φωνή μου μετά τη σύλληψη του πατέρα μου»

Ντέμπορα Λέβι: «Με τη συγγραφή ξαναβρήκα τη φωνή μου μετά τη σύλληψη του πατέρα μου»

Τα βιβλία της Ντέμπορα Λέβι (Deborah Levy) έχουν αγαπηθεί από τους κριτικούς και το αναγνωστικό κοινό. Πρόσφατα κυκλοφόρησε στα ελληνικά το νέο της βιβλίο με τίτλο «Ο άνθρωπος που τα είδε όλα», από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Αργυρώς Μαντόγλου. Σε συνέντευξή της στον Γκάρντιαν, η Βρετανίδα μυθιστοριογράφος ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ