munro portrait

Επιλογή έντεκα από τα πλέον αντιπροσωπευτικά διηγήματα της Alice Munro στη συλλογή Η αγάπη μιας καλής γυναίκας (μτφρ. Τρισεύγενη Παπαϊωάννου, εκδ. Μεταίχμιο).

Του Γιώργου Βέη

Γνωρίζουμε ότι κατά μια άποψη, όχι και πολύ κολακευτική για το λεγόμενο δεύτερο φύλο, αλλά ιδιαίτερα χρήσιμη για την προσέγγιση του παρόντος έργου, στο οποίο συστεγάζονται έντεκα διηγήματα εξαιρετικής διαύγειας, ότι δηλαδή «αρκεί να προσέξει κανείς το παρουσιαστικό της, για να καταλάβει πως η γυναίκα δεν προορίζεται για βαριά πνευματική ή σωματική εργασία. Εξαργυρώνει την ενοχή της στον κόσμο όχι με δράση, αλλά με πόνο, μέσα από τις ωδίνες του τοκετού, τη φροντίδα του παιδιού και την υποταγή της στον άνδρα, στον οποίο πρέπει να είναι σύντροφος υπομονετική και ευχάριστη. Δεν μπορεί να υποφέρει, να ευχαριστηθεί και να κοπιάσει σε υπερβολικό βαθμό. Η ζωή της κυλά πιο ήσυχη, πιο ασήμαντη και πιο γαλήνια από του άντρα, χωρίς αυτό να σημαίνει πως είναι απαραίτητα περισσότερο ή λιγότερο ευτυχισμένη».

Αυτά είχαν δημοσιοποιηθεί έναν αιώνα περίπου προτού γεννηθεί η καναδέζα Άλις Μονρό (1931-). Έφεραν την υπογραφή εκείνου του μονήρη της Δρέσδης και της Φραγκφούρτης, του φιλοσοφικά απρόβλεπτου Άρτουρ Σοπενχάουερ, ο οποίος κατά τον Χόρχε Λουίς Μπόρχες κωδικοποίησε όλους σχεδόν τους νόμους που αφορούν στη λειτουργία του Σύμπαντος. (Βλ. το κεφάλαιο με τίτλο «Περί γυναικών», στο βιβλίο Για τη δυστυχία του κόσμου, σεμετάφραση Μυρτώς Καλοφωλιά, εκδόσεις Πατάκη). Ας αντλήσουμε και από την κατά πολύ μεταγενέστερη, εξ ίσου διάσημη, εκκεντρική γνωμάτευση του Ζακ Λακάν, μαζί βέβαια με τις συνεκδοχές της, τα αντίστοιχα πορίσματα, όπως εκφράστηκαν τότε που η Άλις Μονρό καλλιεργούσε με υποδειγματική υφολογική συνέπεια το είδος της, εννοώ τον αφορισμό «δεν υπάρχει η γυναίκα». Η δυναμιτισμένη περιοχή της επικράτειας των θηλέων απαιτεί συνεπώς, ως εκ των πραγμάτων, την ανάλογη διαχείριση από πλευράς δημιουργικής γραφής, προκειμένου να προβληθεί δεόντως, ιδίως σήμερα, η θέση και η αντι-θέση της γυναίκας.

Η μετάβαση από την επιφάνεια των πραγμάτων στο απύθμενο βάθος του εγώ συμβαίνει σχεδόν ανεπαίσθητα, μετατρέποντας το κατεξοχήν συμβατικό στοιχείο της σχεδόν ανιαρής καθημερινότητας σε τραγικό δείκτη του κόσμου. 

Η Άλις Μονρό απέδειξε και μάλιστα πανηγυρικά ότι διαθέτει όντως τον ικανό και αναγκαίο εκείνο διηγητικό μηχανισμό, ο οποίος μπορεί με ευχέρεια ν΄αναδείξει πολλές πτυχές του γυναικείου χώρου, εμβαθύνοντας κατ' εξοχήν στο ειδικό πάθος. Το κεντρικό διήγημα, με τον δήθεν αθώο τίτλο «Το όνειρο της μητέρας μου» προσφέρει στους αναγνώστες του το μέτρο της αφηγηματικής τεχνικής της συγγραφέως, η οποία, ως γνωστόν, απέσπασε το Βραβείο Νόμπελ το 2013: η μετάβαση από την επιφάνεια των πραγμάτων στο απύθμενο βάθος του εγώ συμβαίνει σχεδόν ανεπαίσθητα, μετατρέποντας το κατεξοχήν συμβατικό στοιχείο της σχεδόν ανιαρής καθημερινότητας σε τραγικό δείκτη του κόσμου. Η θεώρηση του τελευταίου συμβαίνει να είναι εν τέλει ταυτόσημη και εννοιολογικά ισοδύναμη με τη θεώρηση μιας γειτονιάς, η οποία εντοπίζεται σε μια κατά τα φαινόμενα ασήμαντη καναδική επαρχία. Μέσα στο έλασσον της τυποποιημένης πράξης υπάρχει εν δυνάμει το μείζον νόημα. Αρκεί κανείς να μπορεί να το ανιχνεύσει. Κάτι που η Άλις Μονρό ομολογουμένως διεκπεραιώνει ενδελεχώς. Με επαγγελματική αφοσίωση στους κανόνες της συγκεκριμένης αναζήτησης της ζωτικής διαφοράς, προσδιορίζει με εξαιρετική καθαρότητα ύφους τις κειμενικές συντεταγμένες της. Δείχνοντας ταυτοχρόνως τις διαστάσεις της προϊούσας μανίας, η οποία είναι έτοιμη να συντρίψει ανά πάσα στιγμή το αρχετυπικό, το ανυπεράσπιστο θήλυ, το χαμένο μέσα στο λαβύρινθο των μαρτυρικών απώσεων, των χρόνιων φοβιών και των καταπιεσμένων επιθυμιών, η γραφή δρα μαιευτικά. Αυτό είναι το πρώτιστο καθήκον της. Το κείμενο υπακούει δηλαδή σε μια νομοτέλεια, η οποία θυμίζει την πορεία επίλυσης ενός μαθηματικού προβλήματος. Η τελική εξίσωση στην προκειμένη περίπτωση αποτελεί επιβεβαίωση της αδυναμίας των γυναικών να εμπεδώσουν την ποθητή αυθυπέρβασής τους. Ή, για να το διατυπώσω διαφορετικά, το δράμα προκύπτει εδώ από την αδυναμία του θήλεος να υπάρξει αυτόνομα: ο κατά διαλεκτική συνθήκη απαραίτητος Άλλος είναι συνήθως η μοίρα της αθλιότητας. Η δε κατά κανόνα προβλεπόμενη αντίσταση του θύματος συνιστά την άλλη όψη της ματαιότητας. Οι ρυθμοί εξαθλίωσης συναγωνίζονται ο ένας τον άλλον.

Love of a good womanΠώς μπορεί να είναι ανεκτή αυτή ακριβώς η ζωή; Πώς μπορεί ν' αντιστραφεί το κοσμοείδωλο της φθοράς; Είναι δυνατόν το όραμα για ένα καλύτερο, δικαιότερο αύριο να θάβεται από έναν υπερφίαλο, αλλά πανίσχυρο άρρενα; Υφίσταται δυνατότητα απεμπλοκής του θήλεος από τα δίχτυα των ψευδο-ικανοποιήσεων της λίμπιντο; Οι ηρωίδες του Ουίλλιαμ Σόμερσετ Μωμ (1874- 1965) αποδέχονται φέρ' ειπείν εκούσες άκουσες ακόμη και τη συγκάλυψη του φόνου από την πλευρά των συζύγων τους, προκειμένου να επιζήσουν. Δίπλα στα τέρατα-συνεύνους, εκείνες φαίνονται απλώς φορείς του οικογενειακού άγους. Οι δε εμβληματικές περσόνες του Χένρι Τζέιμς (1843 - 1916) υποτάσσονται σε πλείστες περιπτώσεις στην αύρα, στην αίγλη που συνέχει τους ιδανικούς, κατά την προαίρεσή τους, εραστές. Οι ηρωίδες της Άλις Μονρό, προκειμένου ν' αποσείσουν το άχθος της δυσβάστακτης Ετερότητας, μέσα σ΄ ένα κλίμα ρευστότητας και αλλεπάλληλων διαψεύσεων, επιλέγουν ενίοτε την ανενδοίαστη φυγή από την οικογενειακή εστία, ακόμη κι αν είναι μητέρες δύο ή περισσοτέρων τέκνων. Θέλουν να εκλάβουν τη φυγή όχι ασφαλώς ως εσχάτη προδοσία, αλλά ως εσχάτη αναγέννηση. Αρκεί να σταματήσει κανείς στο διήγημα, το οποίο φέρει τον τίτλο «Τα παιδιά μένουν». Εκεί, στη στροφή του δρόμου, οι γυναίκες της συγγραφέως από τον Καναδά συναντούν τις τολμηρές συζύγους των αφηγημάτων του Τζόζεφ Κόνραντ (1857 – 1924) οι οποίες δεν διστάζουν ν' αναζητήσουν την πραγματική, σύμφωνα με το προσωπικό τους θεώρημα, ευτυχία πολύ μακριά από τη νόμιμη κλίνη. Μπορεί ν΄ανατρέξει κανείς πρόχειρα στην άριστα συγκερασμένη Επιστροφή του, η οποία επανακυκλοφορεί αυτή την περίοδο από τις εκδόσεις του Πατάκη σε μετάφραση του Τάκη Μενδράκου.

Κοντολογίς, το ατομικό δραματικό υλικό, το οποίο ενυπάρχει στα επιλογικά μέρη των διηγημάτων της παρούσας συλλογής, που δικαίως θεωρούνται από τα αντιπροσωπευτικότερα της συγγραφέως, διακρίνεται τόσο για την εξόφθαλμη έντασή του, όσο και για τις ενδεχόμενες προεκτάσεις του στον όλο κοινωνικό ιστό. Η ευθύβολη μετάφραση δικαιώνει το πρωτότυπο, το τονίζω αυτό, μαζί με όλες τις υφολογικές του εκλεπτύνσεις. 

 * Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι ποιητής.

munro kali gynaikaΗ αγάπη μιας καλής γυναίκας
Alice Munro
Μτφρ. Τρισεύγενη Παπαϊωάννου
Εκδ. Μεταίχμιο 2016
Σελ. 546, τιμή εκδότη: € 16,60

politeia link

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ALICE MUNRO


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η μπλε περίοδος, του Λουκ Τζέροντ Κούμερ – το μπλε duende του Πάμπλο Πικάσο

Η μπλε περίοδος, του Λουκ Τζέροντ Κούμερ – το μπλε duende του Πάμπλο Πικάσο

Για το μυθιστόρημα του Luke Jerod Kummer «Η μπλε περίοδος» (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Κλειδάριθμος). Στην κεντρική εικόνα, λεπτομέρεια από τον πίνακα του Pablo Picasso «Γυναίκα με σταυρωμένα χέρια» (1901-1902), ο οποίος ανήκει στην μπλε περίοδο του ζωγράφου.

Του Διονύση Μαρίνου

...
Η χρονιά θανάτου του Ρικάρντο Ρέις, του Ζοζέ Σαραμάγκου – Στη Λισαβόνα των ονείρων και των ποιητών

Η χρονιά θανάτου του Ρικάρντο Ρέις, του Ζοζέ Σαραμάγκου – Στη Λισαβόνα των ονείρων και των ποιητών

Για το μυθιστόρημα του José Saramago «Η χρονιά θανάτου του Ρικάρντο Ρέις» (μτφρ. Αθηνά Ψυλλιά, εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ο Chico Díaz από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου, σε σκηνοθεσία του João Botelho, η οποία παρουσιάστηκε στο 43ο φεστιβάλ ταινιών του Σαν Πάολο, τον Οκτώβριο του 2020.

...
Η χορτοφάγος, της Χαν Γκανγκ

Η χορτοφάγος, της Χαν Γκανγκ

Για το μυθιστόρημα της Han Kang «Η χορτοφάγος» (μτφρ. Αμαλία Τζιώτη, εκδ. Καστανιώτη). Εικόνα: Έργο του ανερχόμενου γραφίστα και συγγραφέα γκράφικ νόβελ Nick Drnaso για το © Slate.

Της Εύας Στάμου

Η αυτονομία του ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Η μπλε περίοδος, του Λουκ Τζέροντ Κούμερ – το μπλε duende του Πάμπλο Πικάσο

Η μπλε περίοδος, του Λουκ Τζέροντ Κούμερ – το μπλε duende του Πάμπλο Πικάσο

Για το μυθιστόρημα του Luke Jerod Kummer «Η μπλε περίοδος» (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Κλειδάριθμος). Στην κεντρική εικόνα, λεπτομέρεια από τον πίνακα του Pablo Picasso «Γυναίκα με σταυρωμένα χέρια» (1901-1902), ο οποίος ανήκει στην μπλε περίοδο του ζωγράφου.

Του Διονύση Μαρίνου

...
Τα ονειρικά τραγούδια, του Τζων Μπέρρυμαν (προδημοσίευση)

Τα ονειρικά τραγούδια, του Τζων Μπέρρυμαν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση από τη δίγλωσση έκδοση με ποιήματα του John Berryman «Τα ονειρικά τραγούδια» (μτφρ. Αντώνης Ζέρβας), αποσπάσματος από τον πρόλογο του Αντώνη Ζέρβα καθώς και τριών ποιημάτων του Berryman. Το βιβλίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Περισπωμένη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Μια γυναίκα, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Μια γυναίκα, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αφήγημα της Annie Ernaux «Μια γυναίκα» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, πρόλ. Μαριαλένα Σπυροπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Είναι ένα δύσκολο εγχείρημα. Για ...

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Αλέξη Χατζηδάκη «Όψεις τουρισμού – Δεκαοχτώ δοκίμια για την τουριστική ανάπτυξη, τον σχεδιασμό του χώρου και την αρχιτεκτονική», που κυκλοφορεί από τις Cube Art Editions.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nina George «Τα φώτα του νότου» (μτφρ. Όλγα Γκαρτζονίκα), που κυκλοφορεί στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

Μια επιλογή δέκα χριστουγεννιάτικων βιβλίων για πολύ μικρά και λίγο μεγαλύτερα παιδιά από τη βιβλιοπαραγωγή του 2020. Πρόκειται για όμορφα βιβλία που μεταφέρουν το πνεύμα των Γιορτών στους μικρούς αναγνώστες με τρυφερές καλογραμμένες ιστορίες. Στις παρακάτω επιλογές, η εικονογράφηση παρουσιάζει ποικιλία και μεγάλο ε...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

11 Ιανουαρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Πέθανε ο αγαπητός σε Ελλάδα και Γαλλία συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης

Σε ηλικία 77 ετών και έπειτα από μακροχρόνια ασθένεια, πέθανε ο συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης, όπως έγινε γνωστό από τον εκδοτικό του οίκο, τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ