munro portrait

Επιλογή έντεκα από τα πλέον αντιπροσωπευτικά διηγήματα της Alice Munro στη συλλογή Η αγάπη μιας καλής γυναίκας (μτφρ. Τρισεύγενη Παπαϊωάννου, εκδ. Μεταίχμιο).

Του Γιώργου Βέη

Γνωρίζουμε ότι κατά μια άποψη, όχι και πολύ κολακευτική για το λεγόμενο δεύτερο φύλο, αλλά ιδιαίτερα χρήσιμη για την προσέγγιση του παρόντος έργου, στο οποίο συστεγάζονται έντεκα διηγήματα εξαιρετικής διαύγειας, ότι δηλαδή «αρκεί να προσέξει κανείς το παρουσιαστικό της, για να καταλάβει πως η γυναίκα δεν προορίζεται για βαριά πνευματική ή σωματική εργασία. Εξαργυρώνει την ενοχή της στον κόσμο όχι με δράση, αλλά με πόνο, μέσα από τις ωδίνες του τοκετού, τη φροντίδα του παιδιού και την υποταγή της στον άνδρα, στον οποίο πρέπει να είναι σύντροφος υπομονετική και ευχάριστη. Δεν μπορεί να υποφέρει, να ευχαριστηθεί και να κοπιάσει σε υπερβολικό βαθμό. Η ζωή της κυλά πιο ήσυχη, πιο ασήμαντη και πιο γαλήνια από του άντρα, χωρίς αυτό να σημαίνει πως είναι απαραίτητα περισσότερο ή λιγότερο ευτυχισμένη».

Αυτά είχαν δημοσιοποιηθεί έναν αιώνα περίπου προτού γεννηθεί η καναδέζα Άλις Μονρό (1931-). Έφεραν την υπογραφή εκείνου του μονήρη της Δρέσδης και της Φραγκφούρτης, του φιλοσοφικά απρόβλεπτου Άρτουρ Σοπενχάουερ, ο οποίος κατά τον Χόρχε Λουίς Μπόρχες κωδικοποίησε όλους σχεδόν τους νόμους που αφορούν στη λειτουργία του Σύμπαντος. (Βλ. το κεφάλαιο με τίτλο «Περί γυναικών», στο βιβλίο Για τη δυστυχία του κόσμου, σεμετάφραση Μυρτώς Καλοφωλιά, εκδόσεις Πατάκη). Ας αντλήσουμε και από την κατά πολύ μεταγενέστερη, εξ ίσου διάσημη, εκκεντρική γνωμάτευση του Ζακ Λακάν, μαζί βέβαια με τις συνεκδοχές της, τα αντίστοιχα πορίσματα, όπως εκφράστηκαν τότε που η Άλις Μονρό καλλιεργούσε με υποδειγματική υφολογική συνέπεια το είδος της, εννοώ τον αφορισμό «δεν υπάρχει η γυναίκα». Η δυναμιτισμένη περιοχή της επικράτειας των θηλέων απαιτεί συνεπώς, ως εκ των πραγμάτων, την ανάλογη διαχείριση από πλευράς δημιουργικής γραφής, προκειμένου να προβληθεί δεόντως, ιδίως σήμερα, η θέση και η αντι-θέση της γυναίκας.

Η μετάβαση από την επιφάνεια των πραγμάτων στο απύθμενο βάθος του εγώ συμβαίνει σχεδόν ανεπαίσθητα, μετατρέποντας το κατεξοχήν συμβατικό στοιχείο της σχεδόν ανιαρής καθημερινότητας σε τραγικό δείκτη του κόσμου. 

Η Άλις Μονρό απέδειξε και μάλιστα πανηγυρικά ότι διαθέτει όντως τον ικανό και αναγκαίο εκείνο διηγητικό μηχανισμό, ο οποίος μπορεί με ευχέρεια ν΄αναδείξει πολλές πτυχές του γυναικείου χώρου, εμβαθύνοντας κατ' εξοχήν στο ειδικό πάθος. Το κεντρικό διήγημα, με τον δήθεν αθώο τίτλο «Το όνειρο της μητέρας μου» προσφέρει στους αναγνώστες του το μέτρο της αφηγηματικής τεχνικής της συγγραφέως, η οποία, ως γνωστόν, απέσπασε το Βραβείο Νόμπελ το 2013: η μετάβαση από την επιφάνεια των πραγμάτων στο απύθμενο βάθος του εγώ συμβαίνει σχεδόν ανεπαίσθητα, μετατρέποντας το κατεξοχήν συμβατικό στοιχείο της σχεδόν ανιαρής καθημερινότητας σε τραγικό δείκτη του κόσμου. Η θεώρηση του τελευταίου συμβαίνει να είναι εν τέλει ταυτόσημη και εννοιολογικά ισοδύναμη με τη θεώρηση μιας γειτονιάς, η οποία εντοπίζεται σε μια κατά τα φαινόμενα ασήμαντη καναδική επαρχία. Μέσα στο έλασσον της τυποποιημένης πράξης υπάρχει εν δυνάμει το μείζον νόημα. Αρκεί κανείς να μπορεί να το ανιχνεύσει. Κάτι που η Άλις Μονρό ομολογουμένως διεκπεραιώνει ενδελεχώς. Με επαγγελματική αφοσίωση στους κανόνες της συγκεκριμένης αναζήτησης της ζωτικής διαφοράς, προσδιορίζει με εξαιρετική καθαρότητα ύφους τις κειμενικές συντεταγμένες της. Δείχνοντας ταυτοχρόνως τις διαστάσεις της προϊούσας μανίας, η οποία είναι έτοιμη να συντρίψει ανά πάσα στιγμή το αρχετυπικό, το ανυπεράσπιστο θήλυ, το χαμένο μέσα στο λαβύρινθο των μαρτυρικών απώσεων, των χρόνιων φοβιών και των καταπιεσμένων επιθυμιών, η γραφή δρα μαιευτικά. Αυτό είναι το πρώτιστο καθήκον της. Το κείμενο υπακούει δηλαδή σε μια νομοτέλεια, η οποία θυμίζει την πορεία επίλυσης ενός μαθηματικού προβλήματος. Η τελική εξίσωση στην προκειμένη περίπτωση αποτελεί επιβεβαίωση της αδυναμίας των γυναικών να εμπεδώσουν την ποθητή αυθυπέρβασής τους. Ή, για να το διατυπώσω διαφορετικά, το δράμα προκύπτει εδώ από την αδυναμία του θήλεος να υπάρξει αυτόνομα: ο κατά διαλεκτική συνθήκη απαραίτητος Άλλος είναι συνήθως η μοίρα της αθλιότητας. Η δε κατά κανόνα προβλεπόμενη αντίσταση του θύματος συνιστά την άλλη όψη της ματαιότητας. Οι ρυθμοί εξαθλίωσης συναγωνίζονται ο ένας τον άλλον.

Love of a good womanΠώς μπορεί να είναι ανεκτή αυτή ακριβώς η ζωή; Πώς μπορεί ν' αντιστραφεί το κοσμοείδωλο της φθοράς; Είναι δυνατόν το όραμα για ένα καλύτερο, δικαιότερο αύριο να θάβεται από έναν υπερφίαλο, αλλά πανίσχυρο άρρενα; Υφίσταται δυνατότητα απεμπλοκής του θήλεος από τα δίχτυα των ψευδο-ικανοποιήσεων της λίμπιντο; Οι ηρωίδες του Ουίλλιαμ Σόμερσετ Μωμ (1874- 1965) αποδέχονται φέρ' ειπείν εκούσες άκουσες ακόμη και τη συγκάλυψη του φόνου από την πλευρά των συζύγων τους, προκειμένου να επιζήσουν. Δίπλα στα τέρατα-συνεύνους, εκείνες φαίνονται απλώς φορείς του οικογενειακού άγους. Οι δε εμβληματικές περσόνες του Χένρι Τζέιμς (1843 - 1916) υποτάσσονται σε πλείστες περιπτώσεις στην αύρα, στην αίγλη που συνέχει τους ιδανικούς, κατά την προαίρεσή τους, εραστές. Οι ηρωίδες της Άλις Μονρό, προκειμένου ν' αποσείσουν το άχθος της δυσβάστακτης Ετερότητας, μέσα σ΄ ένα κλίμα ρευστότητας και αλλεπάλληλων διαψεύσεων, επιλέγουν ενίοτε την ανενδοίαστη φυγή από την οικογενειακή εστία, ακόμη κι αν είναι μητέρες δύο ή περισσοτέρων τέκνων. Θέλουν να εκλάβουν τη φυγή όχι ασφαλώς ως εσχάτη προδοσία, αλλά ως εσχάτη αναγέννηση. Αρκεί να σταματήσει κανείς στο διήγημα, το οποίο φέρει τον τίτλο «Τα παιδιά μένουν». Εκεί, στη στροφή του δρόμου, οι γυναίκες της συγγραφέως από τον Καναδά συναντούν τις τολμηρές συζύγους των αφηγημάτων του Τζόζεφ Κόνραντ (1857 – 1924) οι οποίες δεν διστάζουν ν' αναζητήσουν την πραγματική, σύμφωνα με το προσωπικό τους θεώρημα, ευτυχία πολύ μακριά από τη νόμιμη κλίνη. Μπορεί ν΄ανατρέξει κανείς πρόχειρα στην άριστα συγκερασμένη Επιστροφή του, η οποία επανακυκλοφορεί αυτή την περίοδο από τις εκδόσεις του Πατάκη σε μετάφραση του Τάκη Μενδράκου.

Κοντολογίς, το ατομικό δραματικό υλικό, το οποίο ενυπάρχει στα επιλογικά μέρη των διηγημάτων της παρούσας συλλογής, που δικαίως θεωρούνται από τα αντιπροσωπευτικότερα της συγγραφέως, διακρίνεται τόσο για την εξόφθαλμη έντασή του, όσο και για τις ενδεχόμενες προεκτάσεις του στον όλο κοινωνικό ιστό. Η ευθύβολη μετάφραση δικαιώνει το πρωτότυπο, το τονίζω αυτό, μαζί με όλες τις υφολογικές του εκλεπτύνσεις. 

 * Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι ποιητής.

munro kali gynaikaΗ αγάπη μιας καλής γυναίκας
Alice Munro
Μτφρ. Τρισεύγενη Παπαϊωάννου
Εκδ. Μεταίχμιο 2016
Σελ. 546, τιμή εκδότη: € 16,60

politeia link

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ALICE MUNRO

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

Για το μυθιστόρημα της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε [Carmen Martin Gaite] «Το πίσω δωμάτιο» (μτφρ. Κυριάκος Φιλιππίδης, εκδ.Gutenberg). Κεντρική εικόνα: © Rijkmuseum. 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Πώς να μιλήσει κανείς για μια π...

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Παρουσίαση βιβλίου-εκδήλωση: «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050;» του Γιώργου Σιακαντάρη

Παρουσίαση βιβλίου-εκδήλωση: «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050;» του Γιώργου Σιακαντάρη

Την Τετάρτη 19 Ιουνίου παρουσιάζεται το νεο βιβλίο του Γιώργου Σιακαντάρη «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050; – Μεταδημοκρατία, μεταπολιτική, μετακόμματα» (εκδ. Αλεξάνδρεια) στην Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων.

Επιμέλεια: Book Press

Οι εκδόσεις Αλεξάνδρεια σας προσκαλούν στην παρο...

«Lacrima: το υφαντό των δακρύων» της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν (κριτική) – Ένα νυφικό ως κοινωνικό σχόλιο σε μια έξοχη παράσταση

«Lacrima: το υφαντό των δακρύων» της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν (κριτική) – Ένα νυφικό ως κοινωνικό σχόλιο σε μια έξοχη παράσταση

Για την παράσταση της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν [Caroline Guiela Nguyen] «Lacrima: το υφαντό των δακρύων» που παρουσιάστηκε στο φετινό Φεστιβάλ Αθηνών/Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: © Jean-Louis-Fernandez.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος 

...
Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ