alt

Για το μυθιστόρημα του Ζάουμε Καμπρέ Confiteor (μτφρ. Ευρυβιάδης Σοφός, εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

Καταλαβαίνεις ότι ένα μυθιστόρημα είναι σπουδαίο από την πρώτη σελίδα, ενίοτε και από την πρώτη φράση. Μπαίνεις κατευθείαν στο πνεύμα, σε δεξιώνεται από την αρχή ένας χώρος με πολλά δωμάτια, που οδηγούν σε άλλα δωμάτια, όλα γεμάτα καθρέφτες, μια λαβυρινθώδης μαγεία που ωστόσο παραμένει καθαρή, διαυγής, και σε οδηγεί, αφού χαθείς και ξαναχαθείς, εκεί από όπου άρχισες, στην πρώτη σελίδα, στην πρώτη φράση, όπου συμπυκνώνονται όλες οι σημασίες, όλα τα γεγονότα, όλες οι περιπέτειες, όλες οι ευτυχίες και οι δυστυχίες που περικλείονται σ᾽ εκείνη την πρώτη σελίδα, στην πρώτη εκείνη φράση. Επί εκατό περίπου ώρες, με ελάχιστα διαλείμματα και ελάχιστο ύπνο, και αφού παράτησα κάθε τι άλλο, περιπλανήθηκα στις 725 σελίδες (που δεν έπαυαν να με παραπέμπουν σε χιλιάδες άλλες σελίδες, σε εκατοντάδες άλλες ώρες ξενυχτιού και επίμονης ανάγωσης, σε δεκάδες άλλα μεγαλειώδη έργα του ανθρώπινου νου), του μυθιστορήματος Confiteor που συνέθεσε, ανάμεσα στα 2003 και 2011, ο Καταλανός συγγραφέας Jaume Cabré (Ζάουμε Καμπρέ).

Πρόκειται για ένα αριστοτεχνικά κατασκευασμένο όργιο συναισθημάτων, εντάσεων, ενοχών, συγκρούσεων, ερώτων, φιλοδοξιών, ιστοριών από το βαθύ παρελθόν, παρακάμψεων και παρεμβολών και παρεκβάσεων, ντοκουμέντων που παρουσιάζονται σαν μύθοι και μύθων που εκτίθεται σαν ντοκουμέντα.

Πρόκειται για ένα αριστοτεχνικά κατασκευασμένο (κάθε έργο τέχνης είναι μια οργανωμένη, μελετημένη, στρατηγικά οργανωμένη, σκακιστικά μεθοδευμένη κατασκευή) όργιο συναισθημάτων, εντάσεων, ενοχών, συγκρούσεων, ερώτων, φιλοδοξιών, ιστοριών από το βαθύ παρελθόν, παρακάμψεων και παρεμβολών και παρεκβάσεων, ντοκουμέντων που παρουσιάζονται σαν μύθοι και μύθων που εκτίθενται σαν ντοκουμέντα. Ο Καμπρέ, γεννημένος στη Βαρκελώνη το 1947, καταπιάστηκε με σχεδόν όλα τα είδη του γραπτού λόγου (διηγήματα, μυθιστορήματα, σενάρια για τον κινηματογράφο και για τηλεοπτικές σειρές, θεατρικά έργα, εφηβική λογοτεχνία, δοκίμιο) και διαθέτει έτσι μια θαυμαστή αφηγηματική άνεση συνδυασμένη με βαθύτατη εμπειρική γνώση δεκάδων τεχνικών. Στο Confiteor όλες αυτές οι τεχνικές συνυπάρχουν αλλά, προσοχή!, όχι για να φτιάξουν ένα αβαθές μεταμοντέρνο παιγνιακό αφήγημα, προορισμένο να καταναλωθεί με αμέριμνη βουλιμία και να λησμονηθεί τάχιστα, αλλά για να συγκροτήσουν ένα βαθύ υπαρξιακό και ιστορικό έργο που θέλει, και καταφέρνει, να συνομιλήσει στα ίσια με άλλα μεγάλα μυθιστορήματα πολλαπλών αφηγηματικών τεχνικών, όπως το Ουράνιο Τόξο της Βαρύτητας (1973) του Thomas Pynchon, από τα παλαιότερα χρονολογικά, το Εκκρεμές του Φουκώ (1988) του Umberto Eco, από τα λίγο μεταγενέστερα, το Infinite Jest (1996) του David Foster Wallace και ο Υπόγειος Κόσμος (1997) του Don DeLillo από τα αρκετά πρόσφατα, και το Omega Minor (2004) του Paul Verhaeghen, το 2666 (2004) του Roberto Bolaño, και η Κεντρική Ευρώπη (2007) του Γουίλιαμ Τ. Βόλμαν από τα λίαν πρόσφατα.

Κοινό στοιχείο αυτών των μαξιμαλιστικών μυθιστορημάτων —"μυθιστορήματα-μαστόδοντα", όπως τα έλεγε και ο David Foster Wallace— είναι, πέραν των πολλών εκατοντάδων σελίδων τους, η διαρκής εμπλοκή του προσωπικού-συναισθηματικού με το πολιτικό-ιστορικό, η πολυφωνία, η κίνηση μεγάλων μαζών γεγονότων, το χιούμορ (άλλοτε υπόγειο και άλλοτε περίοπτο), η κριτική του παρόντος μέσα από το παρελθόν ή από το μέλλον, και η πολυδιάστατη προσωπικότητα των κεντρικών χαρακτήρων. Και, βέβαια, ο διαρκής διακαής διάλογος με τα αριστουργήματα της λογοτεχνίας και του στοχασμού.

alt
    Ο Jaume Cabré
 

Ο Καμπρέ στο Confiteor στήνει μια σχετικά απλή ιστορία (αγόρι αγαπάει κορίτσι) και απλώνει άπειρα πλοκάμια, που πάντα συνδέονται, στο μεσαιωνικό παρελθόν της Ευρώπης, στην μεσοπολεμική αναστάτωση και τις ευκαιρίες τυχοδιωκτισμού που άνοιξε, στην Ισπανία του Φράνκο, στον εφιάλτη του Άουσβιτς, στη σημερινή μεταβιομηχανική κοινωνία του θεάματος. Όλο το μυθιστόρημα (υποτίθεται ότι) είναι μια αχανής επιστολή, γραμμένη με παραληρηματικούς ρυθμούς από τον προικισμένο αλλά πάντα σαστισμένο σαν παιδί μπροστά στα γεγονότα της ζωής Αντριά Αρντέβολ ι Μποσκ προς την (νεκρή πια) αγαπημένη του, τη Σάρα Βόλτες-Εψτέιν. Ο Αντριά, χτυπημένος από αρρώστια («Ο αυτοκράτορας που θα με δολοφονήσει δεν λέγεται Θεοδώριχος, αλλά Αλτσχάιμερ ο Μέγας»), πασχίζει με όσες δυνάμεις του απομένουν να μιλήσει για όλους όσοι και για όλα όσα απαρτίζουν την προσωπική του ιστορία, συνδέοντάς την, όμως, με αλλεπάλληλα ιστορικά γεγονότα που την έχουν, έμμεσα και άμεσα, επηρεάσει. Η γιγάντια αυτή "επιστολή" παραδίδεται από τον ίδιο στα χέρια του παιδιόθεν άσπονδου φίλου του, του Μπερνάτ Πλένσα ι Πουνσόδα, ο οποίος (θεωρείται ότι) μας την παραδίδει υπό τη μορφή μυθιστορήματος, του μυθιστορήματος που κρατάμε στα χέρια μας, αφού, έχοντας διαπράξει επονείδιστη λογοκλοπή, την παρουσιάζει ως δικό του έργο. Ο εν λόγω Μπερνάτ, καίτοι προικισμένος βιολιστής επιμένει να γράφει και να θέλει να διαπρέψει ως συγγραφέας. Ένα βιολί διατρέχει όλη την αφήγηση: φτιαγμένο τον 18ο αιώνα από τον Lorenzo Storioni, το βιολί θα αλλάξει χέρια πάμπολλες φορές, θα βαφτεί με αίμα, καθώς εξαιτίας του (λέγεται ότι) ο Guillaume-François Vial δολοφόνησε τον θείο του, τον Jean-Marie Leclair l’aîné, θα βρεθεί στην Ολλανδία επί γερμανικής κατοχής και εν συνεχεία στο Άουσβιτς στα χέρια ενός ταγματάρχη/ιατρού/βασανιστή Ες Ες, κατόπιν στη μεταπολεμική Ιταλία και τέλος στην Ισπανία και στα χέρια του τυχοδιώκτη πατέρα του Αντριά.

Κανένα ερωτηματικό, απ᾽ αυτά που σκορπάει εσκεμμένα εδώ κι εκεί μες στη ροή των σελίδων ο Καμπρέ, δεν μένει αναπάντητο, όλα συνδέονται, όπως επέμενε ο Pynchon, το κείμενο είναι ένα παλίμψηστο, ένα αχανές cut-up.

Όλα μπλέκονται γύρω από το βιολί, και τίποτα δεν σταματάει εκεί. Ο αφηγηματικός οίστρος του Καμπρέ, και η άρτια τεχνική του, ή μάλλον το σύνολο των επιστρατευμένων τεχνικών, δημιουργούν διαρκώς δίνες χρόνου και γεγονότων που μας καταβυθίζουν στο Κακό, στη Βία, στην Οδύνη. Αλλά και στον Ανοξείδωτο Έρωτα, στη Φιλία, στην Τέχνη. Ο δεύτερος ενικός εναλλάσσεται συνεχώς με τον τρίτο και τον πρώτο, η απεύθυνση αλλάζει διαρκώς, μέσα στην ίδια φράση, και αβίαστα (εδώ έγκειται η δεξιοτεχνία του Καμπρέ) μεταφερόμαστε χωρίς μοντάζ και με ανεπαίσθηρα ιδιοφυή ρακόρ από τη μία εποχή στην άλλη, από τον ένα χώρο στον άλλο, από τη μία κατάσταση στην άλλη. Κανένα ερωτηματικό, απ᾽ αυτά που σκορπάει εσκεμμένα εδώ κι εκεί μες στη ροή των σελίδων ο Καμπρέ, δεν μένει αναπάντητο, όλα συνδέονται, όπως επέμενε ο Pynchon, το κείμενο είναι ένα παλίμψηστο, ένα αχανές cut-up (ναι, ο Καμπρέ οφείλει πολλά στον William S. Burroughs), ένα μοιρολόι που γίνεται όπερα που γίνεται σκακιστική παρτίδα που γίνεται κόμιξ που γίνεται δοκίμιο που γίνεται ερωτογράφημα που γίνεται λυγμός που γίνεται χάρτης δακρύων, όπως λέει σε μια σελίδα ο Αντριά.

Γεμάτο μουσική (Μπάρτοκ, Μπετόβεν, Μπρούκνερ, Μπραμς), φορτισμένο με την ένταση ακαριαίων αυτοσχέδιων αποφθεγμάτων («Ο συγγραφέας είναι σολίστας», «Το αινιγματικό ποίημα είναι ο απόηχος μιας άλυτης διαμάχης», «Ἑμείς οι άνθρωποι δεν είμαστε κάτοικοι μιας χώρας αλλά μιας γλώσσας»), φορτωμένο με τις παλινωδίες των παθών (μίσος, εκδίκηση, φιλία, έρωτας, χρήμα, απληστία, φιλοσοξία), κατοικημένο από μείζονες στοχαστές (Ludwig Wittgenstein, Isaiah Berlin, Hannah Arendt, Vico, Ramon Llull), χρωματισμένο από φιγούρες που στοιχειώνουν την παιδική ηλικία (καουμπόηδες, Ινδιάνοι, ντετέκτιβ), το Confiteor είναι ένα πολύτιμο κιβώτιο μνήμης, ένα σεντούκι με τιμαλφή, που μας καλεί να ανακαλύψουμε και πάλι, και ξανά, και πάντα, τον πλούτο της ανθρώπινης φαντασίας, του ανθρώπινου στοχασμού, της ανθρώπινης τέχνης και να τον στρέψουμε, και συνεχώς να τον στρέφουμε, ενάντια στην κοινοτοπία του Κακού. 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.

altConfiteor
Ζάουμε Καμπρέ
Μτφρ. Ευρυβιάδης Σοφός
Πόλις 2016
Σελ. 736, τιμή εκδότη €22,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ JAUME CABRE


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Για τη συλλογή διηγημάτων της María Fernanda Ampuero «Κοκορομαχία» (μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη, εκδ. Σκαρίφημα). Φωτογραφία: Rinaldo Wurglitsch, σε ανάρτηση του Borgen Project για το Human Trafficking στο Εκουαδόρ.

Του Διονύση Μαρίνου

Σ...

Οι εμπρηστές, της Ρ.Ο. Κουόν: Εξαιρετική θεματική, αδιέξοδη διαχείριση

Οι εμπρηστές, της Ρ.Ο. Κουόν: Εξαιρετική θεματική, αδιέξοδη διαχείριση

Για το μυθιστόρημα της Ρ.Ο. Κουόν «Οι εμπρηστές» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, η συγγραφέας. 

Του Νίκου Ξένιου

Δέκα χρόνια συγγραφικού μόχθου χρειάστηκαν μέχρι να δημοσιεύσει η κορεατικής ...

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Για το μυθιστόρημα του Πάβο Μάτσιν «Η ντίσκο του Γκόγκολ» (μτφρ. Τέσυ Μπάιλα, εκδ. Βακχικόν).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Επιστημονική φαντασία ή μαγικός ρεαλισμός; Δυστοπία ή αλληγορία; Παραμύθι ή προφητεία; Ή μήπως όλα αυτά μαζί; Πόση τόλμη, πρωτοτυπία, ευρηματικότητα και φαντασία πρ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Δε μ’ αρέσει η βροχή, της Τασούλας Τσιλιμένη (κριτική)

Δε μ’ αρέσει η βροχή, της Τασούλας Τσιλιμένη (κριτική)

Για το εικονογραφημένο βιβλίο της Τασούλας Τσιλιμένη «Δε μ’ αρέσει η βροχή!» (εικονογράφηση Βασίλης Παπατσαρούχας, εκδ. Διάπλους).

Του Ανδρέα Καρακίτσιου

Η Τασούλα Τσιλιμένη είναι καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, όπου διδάσκει τις κλασικές θεματι...

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Στην Λουΐζα Παπαλοΐζου για το μυθιστόρημά της «Το Βουνί» (εκδ. Το Ροδακιό) και τον Ρήσο Χαρίση για την ποιητική συλλογή του «Θάλασσα εσωτερικού χώρου» (εκδ. Κίχλη) απονέμονται τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου για την βιβλιοπαραγωγή του 2020. Όλα τα βραβεία σε όλες τις κατηγορίες.

Επιμέλεια: Book...

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Επιβιβαζόμαστε με τον Lasha Bugadze στο «Λογοτεχνία Εξπρές». Μια συζήτηση με τον Γεωργιανό συγγραφέα με αφορμή την πρώτη έκδοση βιβλίου του στα ελληνικά.

Της Αγγελικής Δημοπούλου

Τι νομίζετε ότι μπορεί να συμβεί όταν Γερμανοί συγκεντρώνουν 100 αλλόγλωσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ