alt

Για το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Patti Smith Πάτι και Ρόμπερτ (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Κέδρος).

Της Βάσιας Τζανακάρη

Every night before I rest my head
See those dollar bills go swirling 'round my bed
I know they're stolen, but I don' t feel bad
I take that money, buy you things you never had
Free Money, Horses

Ήτανε δυο παιδιά η Πάτι και ο Ρόμπερτ. Δυο παιδιά που τους ένωσε το καλλιτεχνικό τους όραμα, και κάτι πέρα από αυτό, κάτι κοσμικό (cosmic), που τους έσπρωξε να γνωριστούν, να ερωτευτούν και να παραμείνουν φίλοι μέχρι να τους χωρίσει ο θάνατος. Την ιστορία της πολυδιάστατης σχέσης της με τον φωτογράφο Ρόμπερτ Μέιπλθορπ αποτυπώνει η Πάτι Σμιθ στο βιβλίο της Just Kids, βιβλίο που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα, και που στα ελληνικά του δόθηκε ο ρομαντικός τίτλος Πάτι και Ρόμπερτ, ίσως όχι άστοχα καθώς συμπυκνώνει την ουσία του βιβλίου και υπογραμμίζει τον μυθιστορηματικό ρομαντισμό της σχέσης τους, τον στερεοτυπικό μεγάλο έρωτα δύο καλλιτεχνικών φύσεων που δοκιμάζεται από την ανέχεια. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο ανέχειας και δυσκολιών πορεύτηκαν η Σμιθ και ο Μέιπλθορπ στη Νέα Υόρκη της δεκαετίας του ’60 και του ’70. Αγωνίστηκαν μαζί και χωριστά να βρουν την καλλιτεχνική φωνή τους, πάλεψαν να επιβιώσουν –ζούσαν σε αισχρά καταλύματα κα μοιράζονταν ένα σάντουιτς και μια κόκα κόλα–, τα κατάφεραν και έμειναν κοντά ο ένας στον άλλον μέχρι το τέλος. Και μολονότι συχνά έπαιρναν διαφορετικά μονοπάτια, αυτά έμοιαζαν συνεχώς να μπλέκονται μεταξύ τους.

Το βιβλίο ξεκινάει από τα πρώτα χρόνια της Σμιθ στη Φιλαδέλφεια και στη συνέχεια στο Νιου Τζέρσεϊ, και παρακολουθεί την αντίστοιχη πορεία του Μέιπλθορπ, δίνοντας μας ένα επαρκές πλαίσιο για να κατανοήσουμε τις επιρροές τους. Η Σμιθ από μικρή βυθίστηκε στον κόσμο των βιβλίων και της τέχνης αλλά και της σκληρής πραγματικότητας, καθώς το 1967, στα εικοσιένα της, έμεινε έγκυος και έδωσε το παιδί για υιοθεσία, ενώ επιβίωνε δουλεύοντας σε εργοστάσιο. Η ίδια χρονιά όμως έμελλε να τη φέρει κοντά στον Μέιπλθορπ.

Η Σμιθ από μικρή βυθίστηκε στον κόσμο των βιβλίων και της τέχνης αλλά και της σκληρής πραγματικότητας, καθώς το 1967, στα 21 της, έμεινε έγκυος και έδωσε το παιδί για υιοθεσία, ενώ επιβίωνε δουλεύοντας σε εργοστάσιο. Η ίδια χρονιά όμως έμελλε να τη φέρει κοντά στον Μέιπλθορπ.

Η Σμιθ φτάνει στη Νέα Υόρκη και περιγράφει ανατριχιαστικά τον πρώτο της καιρό στο Μεγάλο Μήλο, τις μέρες που περνούσε πεινασμένη, την ανασφάλεια αλλά και τον ιδεαλισμό της. Μέσα από τα μάτια της βλέπουμε κι εμείς τη σφύζουσα Νέα Υόρκη της δεκαετίας του ’60, όπως ακριβώς την έβλεπε κι εκείνη με τον ενθουσιασμό της ηλικίας της, μια πόλη δύσκολη αλλά γεμάτη δυνατότητες, ζωντανή και παλλόμενη και πολύβουη, γεμάτη φώτα και ανθρώπους. Με αντίστοιχα πηγαίο ενθουσιασμό και φρεσκάδα, με φωνή σχεδόν κρυστάλλινη, αφηγείται τη γνωριμία και τον έρωτά της με τον Μέιπλθορπ, και μας παρασέρνει μαζί της στον έρωτα που σαν κύμα τους σάρωσε καθώς και στις πιο σκοτεινές πτυχές της ζωής ενός καλλιτέχνη, σε μια Νέα Υόρκη που όταν δεν αποτελεί τουριστικό προορισμό, είναι μια πόλη σκοτεινή, σκληρή, ακριβή, όπου όλα μοιάζουν να ορίζονται από την τυχαιότητα. Ο επιμένων νικά, αλλά στη Νέα Υόρκη μπορεί και όχι. Χρειάστηκε επιμονή από την πλευρά των δύο νεαρών μα και μεγάλη τύχη για να φτάσουν στο στόχο τους. Η Σμιθ, θα το απέδιδε σε κοσμικά αίτια (δεν είναι λίγα τα σημεία στο βιβλίο όπου αναφέρει ότι ένιωθε την «ενέργεια» σε ορισμένα μέρη όπου πήγαινε, σε ορισμένες στιγμές που ζούσε). Οι δύο νέοι περιπλανιούνται διαρκώς στη Νέα Υόρκη, και μέσα από την ζωντανή αφήγηση βολτάρουμε κι εμείς παρέα τους. Περιμένουμε, μαζί με τον Μέιπλθορπ, έξω από τα μουσεία (μιας και δεν είχαν λεφτά να μπουν και οι δύο και έμπαιναν μια ο ένας, μια ο άλλος εναλλάξ), παίρνουμε τον υπόγειο και ταξιδεύουμε ως την άκρη της πόλης, τους παρατηρούμε να ζωγραφίζουν συντροφιά. Ταυτόχρονα, γινόμαστε μάρτυρες σε γεγονότα που σημάδεψαν την αμερικανική ιστορία της pop culture, από το θάνατο του Κολτρέιν μέχρι τις συναυλίες των Rolling Stones και την αυλή του Άντι Γουόρχολ στο περιβόητο Max’s Kansas City, ενώ στο φόντο υπάρχουν πάντα τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα, όπως ο πόλεμος στο Βιετνάμ και η δολοφονία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ.

Με πηγαίο ενθουσιασμό και φρεσκάδα, με φωνή σχεδόν κρυστάλλινη, αφηγείται τη γνωριμία και τον έρωτά της με τον Μέιπλθορπ, και μας παρασέρνει μαζί της στον έρωτα που σαν κύμα τους σάρωσε καθώς και στις πιο σκοτεινές πτυχές της ζωής ενός καλλιτέχνη, σε μια Νέα Υόρκη που όταν δεν αποτελεί τουριστικό προορισμό, είναι μια πόλη σκοτεινή, σκληρή, ακριβή, όπου όλα μοιάζουν να ορίζονται από την τυχαιότητα.

Δύο είναι οι αντίρροπες δυνάμεις στην αφήγηση της Σμιθ. Από τη μια η φτώχεια, καθώς σε όλη την έκταση του βιβλίου η Σμιθ αναφέρει τα χρήματα, το πώς δεν είχαν, πόσο κόστιζε ένα δωμάτιο στο διάσημο Chelsea Hotel, πόσα έπαιρνε στην εκάστοτε δουλειά της, πώς πούλαγε μεταχειρισμένα βιβλία για να αγοράζουν σύνεργα ζωγραφικής, πώς ο Ρόμπερτ αγαπούσε το σοκολατούχο γάλα αλλά επειδή ήταν λίγο πιο ακριβό συμβιβαζόταν με το απλό… Κι από την άλλη η ομορφιά: η ομορφιά της αγάπη τους, η ομορφιά της ζωγραφικής, η ομορφιά του βικτοριανού πασχαλιάτικου φορέματός της Σμιθ, η ομορφιά της πόλης και των ανθρώπων της, και κυρίως η ομορφιά της ποίησης και της μουσικής που όριζαν τη ζωή τους.

alt

Οι άνθρωποι που τους σημάδεψαν είναι κι αυτοί κομμάτι της αφήγησης της Σμιθ: ο Μπάροουζ, ο Γκίνσμπεργκ, ο Σαμ Σέπαρντ, ο Σαμ Ουάγσκταφ, προστάτης το Μέιπλθορπ και πολλοί άλλοι, μπαινοβγαίνουν στις ζωές τους και γίνονται μερικές φορές πρωταγωνιστές σε συγκινητικά αλλά και αστεία επεισόδια. Ένα τέτοιο περιστατικό αποτελεί και η συνάντηση της Σμιθ με τον Άλεν Γκίνσμπεργκ: της είχε δώσει χρήματα για να πάρει ένα σάντουιτς, κι όταν κάθισαν παρέα για να το φάει, ο Γκίνσμπεργκ συνειδητοποίησε ότι η Σμιθ ήταν γυναίκα, κι η αγωνία της Σμιθ ήταν αν έπρεπε να του επιστρέψει το σάντουιτς. Το βιβλίο φτάνει στις πρώτες εμφανίσεις της Σμιθ, στο CBGB, στην ηχογράφησή του πρώτου της άλμπουμ, Horses, στη γνωριμία της με τον άντρα της Φρεντ “Sonic” Σμιθ των MC5 και στη γέννηση των παιδιών της, και κλείνει, όπως ακριβώς αρχίζει, με το θάνατο του Μέιπλθορπ από AIDS.

Όταν η Πάτι και ο Ρόμπερτ, στην αρχή της σχέσης τους και των πάντων, περιπλανιούνταν αμέριμνοι και εντυπωσιακά ντυμένοι στην πλατεία Ουάσινγκτον, μια ηλικιωμένη κυρία, ζήτησε από τον άντρα της να τους φωτογραφίσει: «Νομίζω ότι είναι καλλιτέχνες», του είπε. «Δυο παιδιά είναι μόνο», απάντησε εκείνος.

Η μετάφραση του Αλέξη Καλοφωλιά στο Πάτι και Ρόμπερτ αποδίδει εξαίσια τη φωνή της Σμιθ, τόσο όσον αφορά το ρυθμό του κειμένου και την αμεσότητα του λόγου, όσο και το πληθωρικό περιεχόμενό του, καθώς ο μεταφραστής διαθέτει εντυπωσιακό λεξιλογικό πλούτο, εμφανή γνώση της μουσικής κουλτούρας που περιγράφεται (αλίμονο), ενώ δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει πιο αργκό εκφράσεις της Ελληνικής (π.χ. ντονατσάδικο) που αναπλάθουν ιδανικά την ατμόσφαιρα του βιβλίου. Ευτυχώς, δηλαδή, γιατί η Σμιθ είναι συναρπαστική αφηγήτρια. Αφοπλιστικά ειλικρινής και ωμή, ταυτόχρονα όμως περιβάλλει τις αφηγήσεις της με ένα στοιχείο μαγείας, μια αίσθηση μοιραίου και με ποιητική γλώσσα, τόσο που όλα αποκτούν μια λάμψη· η μιζέρια, η αγωνία και η αίσθηση αποπροσανατολισμού κρύβονται και το μόνο που απομένει σε ένα δωμάτιο φωτισμένο απ’ τα αστέρια είναι δυο παιδιά. Just kids. Όταν η Πάτι και ο Ρόμπερτ, στην αρχή της σχέσης τους και των πάντων, περιπλανιούνταν αμέριμνοι και εντυπωσιακά ντυμένοι στην πλατεία Ουάσινγκτον, μια ηλικιωμένη κυρία, ζήτησε από τον άντρα της να τους φωτογραφίσει: «Νομίζω ότι είναι καλλιτέχνες», του είπε. «Δυο παιδιά είναι μόνο», απάντησε εκείνος.

* Η ΒΑΣΙΑ ΤΖΑΝΑΚΑΡΗ είναι συγγραφέας και μεταφράστρια.

altΠάτι και Ρόμπερτ
Patti Smith
Μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς
Κέδρος 2015
Σελ. 368, τιμή εκδότη €15,50

alt


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Καιρός, της Τζένυ Όφιλ

Καιρός, της Τζένυ Όφιλ

Για το μυθιστόρημα της Jenny Offill «Καιρός» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Στερέωμα).

Του Διονύση Μαρίνου

Υποσημειώσεις ενός κόσμου που ακόμη δεν έχει αναδυθεί και ουδείς γνωρίζει αν αυτό θα συμβεί κάποτε ή αν πρέπει να συμβεί. Η πρώτη σκέψη που μου ήρθε...

Αβεσσαλώμ, Αβεσσαλώμ!, του Ουίλιαμ Φώκνερ

Αβεσσαλώμ, Αβεσσαλώμ!, του Ουίλιαμ Φώκνερ

Για το μυθιστόρημα του William Faulkner «Αβεσσαλώμ, Αβεσσαλώμ!» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Gutenberg). 

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Οι αρχαίες τραγωδίες είναι έργα με λιανό κορμί. Βλέπεις τον σκελετό κάτω από τους λεπτούς και σκληρούς μυς να πετ...

Άντα ή Πάθος, του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ

Άντα ή Πάθος, του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ

Για το μυθιστόρημα του Vladimir Nabokov «Άντα ή πάθος – Ένα οικογενειακό χρονικό» (μτφρ. Μυρτώ Αναγνωστοπούλου, εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Meredith Frampton «Portrait of a Young Woman» (1935).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Παρεξηγημένη έν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων προς βράβευση βιβλίων. Η καλύτερη μετάφραση θα ανακοινωθεί σε εκδήλωση που θα διοργανωθεί από το Φεστιβάλ ΛΕΑ [Λογοτεχνία εν Αθήναις] στο Μουσείο ...

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Πετρουλάκη «Σασμός», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μίνωας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Εξαιρετικά παραγωγικός, ο Σπύρος Πετρουλάκης είναι συγγραφέας πολλών μπεστ-σέλερ μυθιστορημάτων, αλλά ο «Σασμός» (Μίνωας 2019), χάρη πλέον και στην εξαιρετικά επιτυχη...

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Ερωταποκρίσεις από παλαιότερες συνομιλίες και συνεντεύξεις με ποιητές και μεταφραστές.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Πώς επιλέγουμε τα κείμενα που μεταφράζουμε;

Με ποικίλους τρόπους και για όλους τους δυνατ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ