Για το μυθιστόρημα της Miranda July Ο πρώτος κακός (μτφρ. Χαρά Γιαννακοπούλου, εκδ. Παπαδόπουλος).
Της Έλενας Μαρούτσου
Η Miranda July είναι κινηματογραφίστρια, εικαστικός και συγγραφέας. Την πρωτογνωρίσαμε με την πρώτη της ιδιότητα. Η ταινία της Me and You and Everyone We Know (Εγώ κι εσύ κι όλοι οι γνωστοί, 2005), σε σενάριο και σκηνοθεσία δική της και με την ίδια ως πρωταγωνίστρια, απέσπασε πλήθος τιμητικών βραβείων κι η αλήθεια είναι πως έχει μείνει στη μνήμη μου σαν ένα από αυτά τα μικρά μαργαριτάρια που πέφτουν στο δρόμο σου αναπάντεχα και σου αφήνουν την ανάμνηση από κάτι πολύ οικείο, κάτι που θα μπορούσες, ή έστω θα ήθελες, να είχες φτιάξει κι εσύ, κάτι που ανήκει στον κόσμο σου.
No One Belongs Here More Than You, ήταν άλλωστε ο τίτλος της συλλογής διηγημάτων που ακολούθησε την ταινία το 2007, αλλά δυστυχώς δεν είχε την τύχη μέχρι σήμερα να μεταφραστεί στα ελληνικά. Κρίμα, γιατί πρόκειται για εξαιρετικά καλογραμμένα διηγήματα, σύγχρονα αλλά και ταυτόχρονα βαθιά στην παράδοση του αμερικάνικου διηγήματος – η ίδια ζει στην Καλιφόρνια και η Αμερική αναπνέει (και ασφυκτιά) από κάθε πόρο των ιστοριών της.
Ο «υστερικός κόμβος» και άλλα κομβικά σημεία
Έχοντας διαβάσει και θαυμάσει τα διηγήματά της περίμενα με μεγάλη ανυπομονησία το επόμενο βήμα της στη λογοτεχνία, το οποίο έγινε φέτος με το μυθιστόρημα Ο πρώτος κακός (εκδ. Παπαδόπουλος). Ήμουν σίγουρη πως θα έβρισκα κι εδώ την λεπτή ειρωνεία, το χιούμορ, την υπόγεια συγκίνηση, την απόγνωση αλλά και το φωτεινό βλέμμα που είχα βρει και στις μικρές ιστορίες της. Το ύφος και το θέμα ήταν πράγματι αναγνωρίσιμα. Η αφηγήτρια και πρωταγωνίστρια του μυθιστορήματος είναι μια αμερικανίδα μέσης ηλικίας που δουλεύει σε εταιρεία η οποία φτιάχνει DVD με σενάρια και τεχνικές γυναικείας αυτοάμυνας. Είναι πλατωνικά ερωτευμένη με έναν εξηντάρη συνάδελφό της, ο οποίος με τη σειρά του έχει ερωτευθεί μια δεκαεξάχρονη. Η ίδια η αφηγήτρια, ονόματι Σέριλ, πάσχει από «υστερικό κόμβο», μια ψυχοσωματική ασθένεια που την εμποδίζει να καταπιεί στερεά τροφή. Το μυθιστόρημα μάλιστα έτσι ξεκινάει: με την επίσκεψη της Σέριλ σε έναν χρωματοθεραπευτή ο οποίος της συνταγογραφεί τριάντα μιλιλίτρ «κόκκινο» κάθε πρωί μετά την πρώτη ούρηση.
Η Miranda July πραγματεύεται εδώ τα όρια μεταξύ έρωτα και παραβίασης, τη ρευστότητα της σεξουαλικής ταυτότητας, τη μοναχική, θεατρική κι αυτοκαταστροφική φύση της φαντασίωσης, το παράξενο ταξίδι προς τη μητρότητα, την επίπονη ενηλικίωση και φυσικά –τι άλλο;– την απώλεια.
Κι ενώ λοιπόν στην αρχή όλα θα μπορούσαν να αποτελούν το σενάριο μιας ταινίας του Γούντι Άλεν, με νευρωσικούς ήρωες που κυνηγάνε ο ένας τον άλλον σε ένα απέλπιδο ερωτικό γαϊτανάκι με φόντο εδώ όμως όχι την πολύβουη Νέα Υόρκη αλλά την ανία και τη μοναξιά μιας αμερικανικής επαρχίας, η είσοδος ενός νέου προσώπου στη σκηνή δημιουργεί σταδιακά αλλεπάλληλες ανατροπές τόσο στο ύφος όσο και στο περιεχόμενο τελικά του μυθιστορήματος.
Η αρχή και το τέλος ενός παράξενου έρωτα
Στο μικρό διαμέρισμα της Σέριλ έρχεται να μείνει σχεδόν ακάλεστη η Κλι, μια κακότροπη κι εντυπωσιακά όμορφη εικοσάχρονη κοπέλα, μετά από παράκληση των γονιών της, οι οποίοι είναι συνάδελφοι της Σέριλ. Από αυτό το σημείο και μετά, οι σχετικά δισδιάστατοι χαρακτήρες αποκτούν σιγά σιγά βάθος, οι σχέσεις μεταξύ τους γίνονται απρόβλεπτες και πολύπλοκες καθώς η πλοκή αποκτά όλο και μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Η Miranda July πραγματεύεται εδώ με τον δικό της μοναδικό τρόπο (έναν τρόπο που έχει ωφεληθεί πολύ από την πολυσχιδή καλλιτεχνική της δραστηριότητα) τα όρια μεταξύ έρωτα και παραβίασης, τη ρευστότητα της σεξουαλικής ταυτότητας, τη μοναχική, θεατρική κι αυτοκαταστροφική φύση της φαντασίωσης, το παράξενο ταξίδι προς τη μητρότητα, την επίπονη ενηλικίωση και φυσικά –τι άλλο;– την απώλεια.
Η Μιράντα κι εγώ (and everyone we know)
Διαβάζοντας τον Πρώτο Κακό, ενισχύθηκε και βάθυνε η οικειότητα που είχα πρωτονιώσει διαβάζοντας πριν χρόνια τη συλλογή διηγημάτων της Miranda July. Στην οικειότητα μάλιστα και το θαυμασμό ήρθε να προστεθεί και η μάλλον παιδική βεβαιότητα πως άμα κάπου συναντιόμασταν θα αναγνωρίζαμε η μια την άλλη σαν δυο δίδυμες αδελφές που κάποτε δόθηκαν για υιοθεσία εδώθε κι εκείθε του ωκεανού. Κι έμελλε η λογοτεχνία να μας ξαναενώσει. Λες κι η λογοτεχνία κάνει ποτέ και τίποτε άλλο.
* Η ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.
Ο πρώτος κακός
Miranda July
Μτφρ. Χαρά Γιαννακοπούλου
Εκδ. Παπαδόπουλος 2015
Σελ. 344, τιμή €14,92
