alt

Για τη συλλογή διηγημάτων του Breece D'J Pancake Τριλοβίτες (μτφρ. Γιάννης Παλαβός, εκδ. Μεταίχμιο).

Του Γιώργου Λαμπράκου

Η ιστορία της λογοτεχνίας δεν ήταν ποτέ, ούτε θα γίνει, μια γραμμική πορεία στην οποία οι ίδιοι συγγραφείς βρίσκονται πάντα στην πρώτη γραμμή, ενώ σχεδόν όλοι οι άλλοι είναι πάντα λησμονημένοι. Ακόμα και απολύτως κορυφαίοι λογοτέχνες, ήδη από την αρχαιότητα, γνώρισαν τη λήθη, συχνά για αιώνες, προτού το έργο τους επανέλθει στην επιφάνεια κι εκείνοι καταξιωθούν εκ νέου. Οι αισθητικές προτιμήσεις, καθώς επίσης οι ατομικές και κοινωνικές ανάγκες της εκάστοτε εποχής, ανέδειξαν και εξακολουθούν να αναδεικνύουν πολλούς «θαμμένους» συγγραφείς. Η μεταμοντέρνα εποχή μας, ειδικότερα, με την έντονα πολυπολιτισμική και πλουραλιστική τάση της, αρέσκεται στο να επανακαλύπτει το παραγκωνισμένο και το παραγνωρισμένο, ιδίως μάλιστα όταν αυτά σχετίζονται με τις μη προνομιούχες τάξεις.  

Ο Μπρις Ντέξτερ Πάνκεϊκ είναι ως έναν βαθμό μια τέτοια περίπτωση. Όπως μας πληροφορεί ο Γιάννης Παλαβός στα Προλεγόμενα της συλλογής διηγημάτων Τριλοβίτες (εκδ. Μεταίχμιο), την οποία έχει μεταφράσει και η οποία παρουσιάζεται για πρώτη φορά στα ελληνικά, ο Πάνκεϊκ γεννήθηκε στη Δυτική Βιρτζίνια το 1952 και σπούδασε φιλολογία, ενώ εργάστηκε ως καθηγητής. Άρχισε να γράφει ιστορίες από νωρίς, ενώ παράλληλα παρακολουθούσε μαθήματα γραφής. Τα πρώτα διηγήματα που δημοσίευσε προκάλεσαν τέτοια αίσθηση, ώστε αρκετοί καταξιωμένοι συγγραφείς έσπευσαν να μιλήσουν ένθερμα για το ταλέντο του. Στη συνέχεια, ωστόσο, και ιδίως μετά την αυτοκτονία του συγγραφέα στην ηλικία των μόλις 27 ετών, τα διηγήματά του, παρότι κυκλοφορούσαν, δεν είχαν την αναμενόμενη απήχηση. Τα τελευταία χρόνια, πάντως, το ενδιαφέρον για το έργο του έχει αναθερμανθεί, όχι μόνο στην Αμερική, μα και σε αρκετές άλλες χώρες.

Ο Πάνκεϊκ γεννήθηκε στη Δυτική Βιρτζίνια το 1952 και σπούδασε φιλολογία, ενώ εργάστηκε ως καθηγητής. Άρχισε να γράφει ιστορίες από νωρίς, ενώ παράλληλα παρακολουθούσε μαθήματα γραφής. Τα πρώτα διηγήματα που δημοσίευσε προκάλεσαν τέτοια αίσθηση, ώστε αρκετοί καταξιωμένοι συγγραφείς έσπευσαν να μιλήσουν ένθερμα για το ταλέντο του.

Στα δώδεκα διηγήματα που συγκροτούν αυτό τον τόμο, τα μισά από τα οποία πρόλαβε να δημοσιεύσει ο Πάνκεϊκ όσο ζούσε, ενώ τα υπόλοιπα εντοπίστηκαν στα κατάλοιπά του (κι έτσι συναποτελούν το corpus του συγγραφέα), συναντούμε ανθρώπους των κατώτερων κοινωνικά και οικονομικά τάξεων που ζουν (ή, συχνότερα, απλώς επιβιώνουν) στην ευρύτερη περιοχή της Δυτικής Βιρτζίνια. Η αρκούντως ενιαία αφηγηματική φωνή φανερώνει, ανεξάρτητα από το αν μιλά σε πρώτο ή σε τρίτο πρόσωπο, τις σημαντικότερες πτυχές της ζωής τους, όσο κοινότοπες κι αν φαίνονται εκ πρώτης όψεως. Συχνά, μάλιστα, η απόλυτη και εμμονικά επαναληπτική κοινοτοπία των πράξεων και των παραλείψεών τους είναι το κατεξοχήν «κακό» που τους συμβαίνει.     

Οι χαρακτήρες, απλοί άνθρωποι, αγρότες και ανθρακωρύχοι, εργάτες και πόρνες, άεργοι και παρίες πάσης φύσεως, είναι εγκλωβισμένοι στις συνθήκες του περιβάλλοντός τους και ανίκανοι να τις αλλάξουν, οπότε είτε συντρίβονται είτε –στην καλύτερη περίπτωση– προσαρμόζονται με κάποια επιτυχία. Όσοι δουλεύουν είναι κάπως πιο τυχεροί, ενώ όσοι δεν δουλεύουν προσμένουν την Πρόνοια, που αναφέρεται σε πολλά διηγήματα – παρεμπιπτόντως, πρόκειται για την «κοινωνική», αφού η «θεία» Πρόνοια μάλλον «έχει πάει για μπίρες» (όπως έγραφε την ίδια εποχή ο Πίντσον). Σαν τους τριλοβίτες, τα όμορφα απολιθώματα των συγκεκριμένων αρθρόποδων που συλλέγει ο κεντρικός χαρακτήρας του πρώτου διηγήματος, πολλοί άνθρωποι ασφυκτιούν κολλημένοι στα ίδια σημεία, δεμένοι με τη γη, απολιθωμένοι σε συνθήκες εν πολλοίς επαναλαμβανόμενες, από το λίκνο έως τον τάφο τους.

Ο Πάνκεϊκ, με την κοφτή γραφή και τις λιτές περιγραφές του, με το ευθύβολο, χωρίς εξιδανικεύσεις και εξωραϊσμούς, βλέμμα του στη ζωή των χαρακτήρων, με την καταπληκτική εικονοποιητική του δύναμη, τη ζωντάνια των διαλόγων του και την αποφυγή κριτικού σχολιασμού, αναδεικνύεται σε μετρ του κοινωνικού (ενίοτε και «βρόμικου») ρεαλισμού.

Αυτά δεν αρκούν πάντως από μόνα τους για να κεντρίσουν το ενδιαφέρον του αναγνώστη, αφού κυρίως η μετάδοση αυτών των καταστάσεων αξίζει να κριθεί ως επιτυχημένη ή μη. Ο Πάνκεϊκ, με την κοφτή γραφή και τις λιτές περιγραφές του, με το ευθύβολο, χωρίς εξιδανικεύσεις και εξωραϊσμούς, βλέμμα του στη ζωή των χαρακτήρων (εικάζω πως πολλοί εξ αυτών αποτελούν πιστά και πειστικά αντίγραφα ανθρώπων που είχε γνωρίσει ο ίδιος), με την καταπληκτική εικονοποιητική του δύναμη, τη ζωντάνια των διαλόγων του και την αποφυγή κριτικού σχολιασμού, αναδεικνύεται σε μετρ του κοινωνικού (ενίοτε και «βρόμικου») ρεαλισμού. Η σύγκριση του Πάνκεϊκ με κάποιους συγγραφείς, από τον Χέμινγουεϊ και τον Στάινμπεκ μέχρι τον Μπουκόφσκι και τον Κάρβερ, είναι αναπόφευκτη, κάτι που τον εντάσσει ομαλά σε αυτή τη γόνιμη παράδοση της αμερικανικής πεζογραφίας του 20ού αιώνα.     

 

alt
    Ο Breece D'J Pancake

 

«Δύο πράγματα δεν ακουμπάω ούτε με σφαίρες – τα πιπίνια και τα ποντικόφιδα» μας λέει ο αφηγητής στο πρώτο διήγημα, τους «Τριλοβίτες». «Την τελευταία φορά που μέθυσα στο σπίτι, κατέληξα να έχω κι άλλο στόμα να θρέψω» διαβάζουμε στο δεύτερο διήγημα του τόμου, με τίτλο «Γούβα» και θέμα τη ζωή των ανθρακωρύχων της περιοχής, στο οποίο υπάρχει και μία από τις συγκλονιστικότερες (καθώς και σκληρότερες) εικόνες θανάτωσης ζώου που έχω διαβάσει – γενικά, οι περιγραφές των σχέσεων με διάφορα ζώα είναι συχνές και εξαιρετικά ζωντανές. «Απ’ όλους τους σαλεμένους, ο Τσέστερ ήταν ο πιο ξύπνιος, γιατί την έκανε πριν αρχίσει να γαμιέται το σύμπαν» διαβάζουμε στη δυνατή εναρκτήρια πρόταση ενός άλλου διηγήματος, η οποία εκτοξεύει αυτόματα το ενδιαφέρον μας για το τι θα γίνει. Από τον μελαγχολικό έως ζοφερό κόσμο του Πάνκεϊκ δεν λείπει ευτυχώς το λυτρωτικό μαύρο χιούμορ, τουλάχιστον από κάποια διηγήματα: «Ακόμα και οι κυρίες απ’ το κυλικείο του σχολείου μού έστειλαν κάρτα, που έγραφε ότι το ‘χε η μοίρα μου να γίνω άνθρωπος των γραμμάτων. Στην πίσω μεριά της κάρτας ήταν ένας ζωγραφιστός ταχυδρόμος» (βλ. «Η σωτηρία μου»).  

Η κειμενική μορφή και το ύφος του Πάνκεϊκ βρήκαν στο πρόσωπο του συγγραφέα Γιάννη Παλαβού τον κατάλληλο μεταφραστή, ενώ οι πενήντα σημειώσεις του στο τέλος του τόμου συμβάλλουν στην κατανόηση πραγματολογικών στοιχείων μάλλον άγνωστων για τον έλληνα αναγνώστη. Η δεδηλωμένη (στα Προλεγόμενα) μεταφραστική επιλογή του να μην αποδώσει τον «ιδιωματικό λόγο» του Πάνκεϊκ «με κάποιο ιδίωμα της ελληνικής περιφέρειας» (ούτως ειπείν, να μη φορέσει τσαρούχια στο πρωτότυπο), αλλά να τον μεταφέρει σε «απλά σύγχρονα ελληνικά» με κάποια ιδιάζουσα προφορικότητα και κάποια ανορθοδοξία στη σύνταξη, είναι εύστοχη, ιδίως όταν σκεφτεί κανείς τη ραγδαία και επικίνδυνα εξαπλωνόμενη μόδα με τα ποικίλα ιδιώματα στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία.    

«Γιατί δεν τα παρατάς;» «Υπάρχουν και χειρότερα. Η παραίτηση δεν είναι λύση». Αυτός ο χαρακτηριστικός διάλογος, από το διήγημα «Ένα μόνιμο δωμάτιο», θα μπορούσε ίσως να συνοψίσει το κλίμα των διηγημάτων του Πάνκεϊκ. Όλοι οι (αντι)ήρωες της συλλογής ξέρουν πως υπάρχουν χειρότερα και τα περιμένουν, αρκετοί μάλιστα θα αντέξουν και δεν θα παραιτηθούν – δεν είναι όμως όλοι τόσο δυνατοί. Ο ίδιος ο Πάνκεϊκ, όπως συμβαίνει συχνά με τους λίαν ευαίσθητους καλλιτέχνες, δυστυχώς δεν κατάφερε να μην παραιτηθεί από τη ζωή. Και μόνο οι Τριλοβίτες δείχνουν πάντως πως, εάν είχε ζήσει, θα είχε προσφέρει πιθανότατα και άλλο σημαντικό έργο.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΑΜΠΡΑΚΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.

altΤριλοβίτες
Breece D'J Pancake
Μτφρ. Γιάννης Παλαβός
Μεταίχμιο 2015
Σελ. 240, τιμή εκδότη €15,50

alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ας πούμε πως είμαι εγώ» της Βερόνικα Ράιμο (κριτική) – Mια χιουμοριστική αποδόμηση της αυτομυθοπλασίας

«Ας πούμε πως είμαι εγώ» της Βερόνικα Ράιμο (κριτική) – Mια χιουμοριστική αποδόμηση της αυτομυθοπλασίας

Για το βιβλίο της Βερόνικα Ράιμο [Veronica Raimo] «Ας πούμε πως είμαι εγώ» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Δώμα). Kεντρική εικόνα: Unsplash.

Γράφει η Φανή Χατζή

Το Ας πούμε πως είμαι εγώ (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδόσεις Δ...

«Απαγορευμένο τετράδιο» της Άλμπα ντε Σέσπεντες (κριτική) – Μια γοητευτική πλην μονοφωνική αφήγηση

«Απαγορευμένο τετράδιο» της Άλμπα ντε Σέσπεντες (κριτική) – Μια γοητευτική πλην μονοφωνική αφήγηση

Για το μυθιστόρημα της Άλμπα ντε Σέσπεντες [Alba De Cespedes] «Απαγορευμένο τετράδιο» (μτφρ. Σταύρος Παπασταύρου, εκδ. Πατάκη).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Οι σκέψεις δεν υπάρχουν. Υλοποιούνται μόνο κατά την εκφορά τους, προφορικώς ή γραπτώς ...

«Ατίμωση» του Τζον Μάξγουελ Κουτσί (κριτική): Το λογοτεχνικό και ιστορικό ορόσημο της Νότιας Αφρικής

«Ατίμωση» του Τζον Μάξγουελ Κουτσί (κριτική): Το λογοτεχνικό και ιστορικό ορόσημο της Νότιας Αφρικής

Για το μυθιστόρημα του Τζον Μάξγουελ Κουτσί [J.M. Coetzee] «Ατίμωση» (μτφρ. Χριστίνα Σωτηροπούλου, εκδ. Διόπτρα). Κεντρική εικόνα: Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 30 Ιουνίου 1991, έπειτα από 43 χρόνια σκληρού ρατσ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

«Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τις εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και τη διδασκαλία τουλάχιστον δύο ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, από τη νέα σχολική χρονιά», σημειώνουν συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι, με αφορμή πρόσφατες εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ.

Επιμέλεια: Book Press...

«Βίος και Πολιτεία»: Η Βίβιαν Στεργίου έρχεται στο Υπόγειο

«Βίος και Πολιτεία»: Η Βίβιαν Στεργίου έρχεται στο Υπόγειο

Στο 47ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης συνομιλεί με τη συγγραφέα και αρθογράφο Βίβιαν Στεργίου. Η συζήτηση θα μεταδοθεί, την Πέμπτη, 18 Ιουλίου, στις 7.00μμ.

Επιμέλεια: Book Press

...
Η Ερνό, ο Ουελμπέκ και οι πρόσφατες γαλλικές εκλογές

Η Ερνό, ο Ουελμπέκ και οι πρόσφατες γαλλικές εκλογές

Ανάμεσα στο έργο και στις πολιτικές αντιλήψεις συχνά... «η σκιά πέφτει». Η Ανί Ερνό και ο Μισέλ Ουελμπέκ, το έργο τους, οι αντιφάσεις τους και οι πρόσφατες γαλλικές εκλογές.

Γράφει ο Παναγιώτης Γούτας

«Η άλλη κόρη»

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Πέντε νέα βιβλία αρχιτεκτονικής για την Αθήνα, για τις εθνικές υποδομές αλλά και για τη συμβολή των Ελλήνων στην αρχιτεκτονική της Σμύρνης. Επίσης, δυο ιδιαίτερα βιβλία, ένα κείμενο του Le Corbusier απευθυνόμενο σε φοιτητές του, και μια μελέτη για το πώς είναι να ζεις σε έναν χώρο έκτακτης ανάγκης.

Γράφει η ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ