alt

Για την τριλογία του Manes Sperber Δάκρυ στον ωκεανό (μτφρ. Έμη Βαϊκούση, εκδ. Καστανιώτη).

Σε πενήντα χρόνια οι ιστορικοί θα γράφουν πως οι απαρχές του τρίτου παγκοσμίου πολέμου διαγράφονταν ήδη ευδιάκριτα από τον Αύγουστο του 1944 και πώς τα πρώτα θύματα ήταν οι εξεγερμένοι της Βαρσοβίας που τους εγκατέλειψαν οι πάντες.
Μανές Σπέρμπερ, Χωρίς τέλος, σ. 389

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

Μεγάλος συγκλονισμός η ανακάλυψη του Μανές Σπέρμπερ (1905-1984) και της μεγαλειώδους σύνθεσής του, της τριλογίας Δάκρυ στον Ωκεανό. Η περιπλάνηση στα ψυχικά, πολιτικά, κοινωνικά τοπία που φιλοτεχνεί με οδύνη και γνώση στον τρίτο τόμο, με τίτλο Χωρίς τέλος (μτφρ. Έμη Βαϊκούση, εκδ. Καστανιώτης) εξοικειώνει τον αναγνώστη με τις καμπές της Ιστορίας και τις διακυμάνσεις που επιφέρουν στον ψυχισμό των μεμονωμένων ανθρώπων. Όπως και ο δικός μας Στρατής Τσίρκας στις Ακυβέρνητες Πολιτείες, έτσι και ο Σπέρμπερ ξέρει ιδιοφυώς και οπλισμένος με εμπειρία και μνήμη να μετακινεί πελώριους όγκους ιστορικών γεγονότων και να επεξεργάζεται λεπτότατες ανθρώπινες συγκινήσεις. Από τη μια οι μηχανισμοί των κρατών και των κομμάτων, από την άλλη οι νέοι, οι μεσόκοποι, οι γέροντες που απαρτίζουν αυτούς τους μηχανισμούς ή τους πολεμούν.

Ο Ντόινο Φάμπερ, ιδεολόγος και ιδαλγός, θύμα και θύτης, γρανάζι στον μηχανισμό και πολέμιός του, και εδώ, όπως και στην Καμένη Βάτο και στο Πιο βαθιά κι από την άβυσσο, το πρώτο και το δεύτερο μέρος της τριλογίας, συνταράζεται από τα γεγονότα στα οποία συμμετέχει, τσακίζεται από τη χυδαιότητα και την κτηνωδία αυτών που είχε για «αγγέλους της αγνότητας», χάνει φίλους και αυταπάτες, γίνεται κατά μια πενταετία και δεκάδες θανάτους λιγότερο αθώος, περισσότερο ώριμος και ένοχος. «Η κακοποίηση των ιδεών, η διαστρέβλωσή τους στην πράξη, η γραφειοκρατική ταπείνωση και η υποδούλωση των αθώων, η εξολόθρευση των μειονοτήτων, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης –δεν υπήρχε τίποτα καινούργιο σε όλ’ αυτά– η εποχή μας ξέθαψε απλώς την ύπαρξή τους, δεν τα επινόησε. Είναι παλιό το έργο, κι υπάρχουν αποδείξεις γι’ αυτό. Καινούργιο απεναντίας είναι ότι κανένα κόμμα και κανένας τύραννος δεν τόλμησε να ομολογήσει την πίστη του στην ποταπότητα του ανθρώπου», έγραφε στο Πιο βαθιά κι από την άβυσσο. Και τώρα, μέσα στη δίνη των σφοδρών γεγονότων, ξεσπάει: «Ηλίθιοι μανιακοί, πυροβόλησαν σκιές νεκρών, κάνα θρύψαλα την αντανάκλασή τους στον καθρέφτη».

Η φιλοσοφική αναψηλάφιση της κάθε ιστορικής στιγμής δεν τον οδηγεί στην παραίτηση ή στη φυγή. Θα μένει εκεί, θα είναι εκεί. Κι ας είναι αμείλικτη η παράνοια των γεγονότων.

Από την κατεχόμενη Γαλλία, ο Ντόινο θα μεταβεί στη Γιουγκοσλαβία, θα λάβει μέρος σε μάχες, θα χτυπήσει και θα χτυπηθεί, θα αναρωτηθεί για το νόημα όλων αυτών, δεν θα πάψει στιγμή να αναρωτιέται αλλά και να συμμετέχει. Η φιλοσοφική αναψηλάφιση της κάθε ιστορικής στιγμής δεν τον οδηγεί στην παραίτηση ή στη φυγή. Θα μένει εκεί, θα είναι εκεί. Κι ας είναι αμείλικτη η παράνοια των γεγονότων.

Ο άλλος ήρωας του Σπέρμπερ, ο Έντουαρντ Ρούμπιν, ο Έντι, θα βρεθεί στην Πολωνία, θα συναντηθεί με ένα νεαρό Εβραίο, μελετητή των ιερών βιβλίων, της Τορά, αλλά και του Χέγκελ, της Φαινομενολογίας του νου. Οι Εβραίοι διώκονται εκεί, στη Βόλινα, και από τους ντόπιους Πολωνούς, και από τους Ουκρανούς, συμμάχους τότε των Γερμανών ναζί, και από τα Ες Ες και τη Βέρμαχτ. Η επί γης κόλαση. Αλλά μια κόλαση που εντός της σαλεύουν όσα κάνουν βαθιά ανθρώπινο τον άνθρωπο. Κι άλλες συγκρούσεις. Εξωτερικές και εσωτερικές συγκρούσεις. Αλλεπάλληλες, απανωτές, αδυσώπητες συγκρούσεις.

Και μέσα στα σκότη και το αίμα, μέσα στη χλαπαταγή και τον ορυμαγδό, λάμπουν με πείσμα ο έρωτας και ο αισθησιασμός, ο φιλοσοφικός στοχασμός και η διερώτηση για τις έννοιες και τις σημασίες — ακόμα και στο πεδίο της μάχης, ακόμα και ανάμεσα σε διασταυρούμενα πυρά. Ο τυχοδιώκτης Σκάρμπεκ, στην κατεχόμενη Πολωνία, παίζει με το Είναι και το Μηδέν, με την ένταση της ζωής και με το φάσμα του αφανισμού. «Ήπιε πολύ εκείνο το βράδυ, έχοντας απόλυτη επίγνωση του τι ακριβώς αποζητούσε: τη λαγνεία αισθήσεων, ερεθισμένων στο έπακρο, που μπορούσαν να εξαφανἰσουν τα πάντα, τον κόσμο ολόκληρο. Ακόμα και η Γιάντβιγκα χανόταν πίσω από τα μέλη του κορμιού της. Όλα ήταν πειρασμός, η ικανοποίηση ήταν απούσα. Αργά αργά τα κομμάτια αποκτούσαν πάλι τη θέση τους στο Όλον. Από την προσπάθεια να διαλυθεί για πάντα μέσα στη γυναικεία σάρκα έμεινε μόνο μια θολή ανάμνηση».

alt
    Ο Manes Sperber
 

Ο Σπέρμπερ θυμίζει τους Δαιμονισμένους και τους Αδελφούς Καραμαζόφ, όχι μόνο ως προς στον ίλιγγο των εναλλασσόμενων αντιπαραθέσεων αλλά και ως προς την ανάγκη του να ανατάμει την ψυχική σκευή των δεκάδων χαρακτήρων της Τριλογίας. Θεατρικά, θαρρείς, και πάντα διαλεκτικά, τους τοποθετεί ανά ζεύγη συνήθως, και τους επιτρέπει να συνομιλήσουν, και να κονταροκτυπηθούν επί ίσοις όροις, ωσάν να έχουν όλοι τους τα δίκια τους παρόλο το αίμα που κατακλύζει τις σελίδες του. Στην σελίδα 304 του τρίτου τόμου, ο Έντι που συνομιλεί, και αντιπαρατίθεται, με τον νεαρό Εβραίο, τον Μπίνι, παίρνει το βιβλίο, τη Φαινομενολογία του νου, από τα χέρια του δεύτερου και διαβάζει: «Η συνείδηση της ζωής, του υπάρχειν και του ενεργείν, συνίσταται στην οδύνη γι᾽ αυτό το υπάρχει και ενεργείν…» Είμαστε όλοι εντός αυτής της οδύνης, αυτής της συνείδησης της οδύνης και αυτής της οδύνης της συνείδησης, που κάνει τα γρανάζια της Ιστορίας να κινούνται, πάει να πει που δίνει ένα κάποιο νόημα στην απηνή παρέλευση του χρόνου.

O Σπέρμπερ υπερβαίνει τον κυνισμό, την συντριβή, τον τεμαχισμό ψυχής και νου, και ποντάρει, γράφοντας, συνθέτοντας την Τριλογία, στο ντουέτο γνώσης και ευαισθησίας, στη διατήρηση της αξιοπρέπειας σε συνθήκες γενικευμένης αθλιότητας, στη διάσωση της λογικής σε καιρούς παράκρουσης και παραλογισμού.

Σε δύο διαφορετικές στιγμές του τρίτου τόμου, της Τριλογίας, στις σελίδες 306 και 328, ο Σπέρμπερ εξηγεί, παραθέτοντάς τον, τον τίτλο του έργου: 1. «Δοκιμάστε μια φορά να περιγράψετε μια μάχη και θα διαπιστώσετε πως όλες οι επιμέρους πράξεις, αν τις δει κανείς ως σύνολο, έχουν τόσο λίγο νόημα, είναι τόσο άμορφες, όσο κι ένα δάκρυ στον ωκεανό». Και, 2. «Ένα συμβάν ανήκει στη στιγμή που χάνεται, κι αν το δει κανείς απομονωμένα είναι τόσο άμορφο όσο κι ένα δάκρυ στον ωκεανό».

Τοιχογράφος του Μεσοπολέμου και των συγκρούσεων κάθε λογής στη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, και συνάμα λεπιδοπτερολόγος της προσωπικής, υπαρξιακής αγωνίας, ο Σπέρμπερ υπερβαίνει τον κυνισμό, την συντριβή, τον τεμαχισμό ψυχής και νου, και ποντάρει, γράφοντας, συνθέτοντας την Τριλογία, στο ντουέτο γνώσης και ευαισθησίας, στη διατήρηση της αξιοπρέπειας σε συνθήκες γενικευμένης αθλιότητας, στη διάσωση της λογικής σε καιρούς παράκρουσης και παραλογισμού. Το γράψιμο, πέρα από προσωπική λύτρωση και διέξοδος, είναι και ο τρόπος του να κάνει το καθήκον του απέναντι στην διαρκώς σπαρασσόμενη ανθρωπότητα. Το ιδιαίτερο ύφος του Αυστρογάλλου συγγραφέα, συγγενές πάντως με αυτό του Ρόμπερτ Μούζιλ ή του Τόμας Μανν, των ψύχραιμων παθολογοανατόμων του 20ού αιώνα που καταπιάστηκαν με τα πελώρια κοινωνικά και ιστορικά πράγματα και τις επιπτώσεις τους στην ανθρώπινη ψυχή, μοιάζει ακόμη σφριγηλό, συμπαγές, στιβαρό. Ένα ύφος υψίστης ακριβείας. «Στην εποχή αυτή που ζούσαν τώρα αυτό που ήταν καινούργιο δεν ήταν η μιαρότητά της· ήταν απλώς τα τεχνικά μέσα που έθεσε στην υπηρεσία της», επεσήμανε πριν από δεκαετίες ο Σπέρμπερ, και σήμερα άλλο δεν βλέπουμε από την ιλιγγιώδη εξάπλωση αυτής της καίριας επισήμανσης. 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.

altΧωρίς τέλος
Δάκρυ στον ωκεανό Γ'
Manes Sperber
Μτφρ. Έμη Βαϊκούση
Καστανιώτης 2015
Σελ. 425, τιμή εκδότη €19,17

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ MANES SPERBER


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η σχοινοτενής μυθιστορία της ζωής μας

Η σχοινοτενής μυθιστορία της ζωής μας

Για το μυθιστόρημα του Karl Ove Knausgård Ένας θάνατος στην οικογένεια. Ο αγών μου -Βιβλίο πρώτο (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Καστανιώτη).

Του Νίκου Ξένιου

...
Αναζητώντας τον πληθυντικό εαυτό

Αναζητώντας τον πληθυντικό εαυτό

Για το μυθιστόρημα της Ali Smith Πώς να είσαι δύο (μτφρ. Νίκος Α. Μάντης, εκδ. Καστανιώτη).

Της Αργυρώς Μαντόγλου

Λίγο πριν το τέλος της Τυ...

Το Κιβώτιο της ματαιότητας

Το Κιβώτιο της ματαιότητας

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Τέτοια κορυφαία έργα, τέτοια μεγαλειώδη από αφηγηματική και ιδεολογική άποψη κείμενα συχνά μένουν κρυμμένα από τον αναγνωστ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ιζαμπέλ Ιπέρ ξανά στη Στέγη με «Γυάλινο κόσμο»

Ιζαμπέλ Ιπέρ ξανά στη Στέγη με «Γυάλινο κόσμο»

Ο «Γυάλινος Κόσμος» του Tennessee Williams, σε σκηνοθεσία του Ivo van Hove, με την Isabelle Huppert, παρουσιάζεται στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης για μόνο 3 παραστάσεις στις 13 & 14 Νοεμβρίου.

Επιμέλεια: Book Press

Δυο σταρ του θεάτρου, ο Ίβο ...

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ