soviet-peace-friendship

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Τέτοια κορυφαία έργα, τέτοια μεγαλειώδη από αφηγηματική και ιδεολογική άποψη κείμενα συχνά μένουν κρυμμένα από τον αναγνωστικό μας ορίζοντα, ώσπου από αγαθή συγκυρία πέφτουν στα χέρια μας και τότε καταλαβαίνουμε τι σημαίνει πραγματικά μεγάλη λογοτεχνία. Γιατί ποιος μιλούσε για τον Μάνες Σπέρμπερ, έναν Αυστριακό, γερμανόφωνο, Εβραίο λογοτέχνη που έζησε τον μεσοπόλεμο και έγραψε σύμφωνα με δηλώσεις επιφανών συγγραφέων, ένα από τα κορυφαία έργα της μεταπολεμικής λογοτεχνίας;

Το υπερπεντακοσιασέλιδο μυθιστόρημα αναφέρεται στην αριστερή αντίσταση ενάντια στους ποικίλους ολοκληρωτισμούς κατά τη δεκαετία του '30, όταν η Αυστροουγγρική αυτοκρατορία είχε ήδη παρακμάσει και η χιτλερική Γερμανία ερχόταν δρομαία. Το δίκτυο των κομμουνιστών αγωνιστών είχε απλωθεί σε όλη την Ευρώπη, αλλά, εκτός από τους εξωτερικούς εχθρούς, πρώτιστα οι εσωτερικές διαμάχες, που ήδη φαίνονταν ότι οδηγούσαν σε μια εξίσου αυταρχική και αντιδημοκρατική πολιτική, είχαν ξεσπάσει. Η πολιτική διασταυρώνεται με τις προσωπικές αντιθέσεις και γεννά διώξεις και φασισμό.

Προσωπική ελευθερία ή πίστη στο Κόμμα;

Κέντρο του κειμένου είναι το ερώτημα που διατυπώνεται ρητά: μπορεί το άτομο να διατηρήσει την προσωπική του ελευθερία υπηρετώντας το Κόμμα; 

Εξ αρχής κέντρο του κειμένου είναι το ερώτημα που διατυπώνεται ρητά: μπορεί το άτομο να διατηρήσει την προσωπική του ελευθερία υπηρετώντας το Κόμμα; («Κι αν η συνείδησή σου έρχεται σε διάσταση με το Κόμμα, τι μετράει τότε;», σελ. 66) Η συζήτηση, λίγες σελίδες μετά, μεταξύ του Ντόινο Φάμπερ και του πρώην καθηγητή του Στέτεν είναι αποκαλυπτική. Από την μία ο πανέξυπνος Φάμπερ, που στα νιάτα του ήταν πνεύμα ανήσυχο και ερευνητικό, κι από την άλλη ο δογματικός καθηγητής, ο οποίος ωστόσο πιστεύει ότι η υποταγή στο Κόμμα στομώνει κάθε φιλέρευνη και διαλεκτική σχέση με την αλήθεια. Ο Φάμπερ είναι ηττημένος είτε κερδίσει το Κόμμα, αφού αυτός θα έχει απολέσει την ατομικότητά του, είτε χάσει, αφού θα είναι κυνηγημένος για μια ουτοπία.

Ο Σπέρμπερ θέτει συνεχώς τέτοια υπαρξιακά ερωτήματα που κινούνται μέσα και πέριξ των πολιτικών ανακατατάξεων στην Ευρώπη του μεσοπολέμου. Από τη μία, η εγκαθίδρυση του Στάλιν φαίνεται ήδη στα μάτια του ως μια απολυταρχική τακτική, που φιμώνει τις όποιες διαφωνίες, κι από την άλλη η επερχόμενη αναρρίχηση του Χίτλερ θα αποτελέσει την απειλή για κάθε προσωπική ελευθερία. Δυο ολοκληρωτισμοί παλεύουν στο κουφάρι της Γηραιάς Ηπείρου.

Νερό στο μύλο της Ιστορίας

Στην ουσία το έργο είναι ένα Μυθιστόρημα Ιδεών, όπου τα πρόσωπα εμφανίζονται και εξαφανίζονται για να μεταφέρουν τις ιδέες της συνείδησής τους. Ο ειδικών αποστολών Γιόσμαρ, ο πειστικός Ζένεκε, ο διανοούμενος Ντόινο, οι πολλοί άλλοι σύντροφοι που έρχονται και χάνονται, συχνά θυσιάζονται για το Κόμμα, ρίχνουν νερό στο μύλο της Ιστορίας, λειτουργούν ως φορείς σκέψεων και απόψεων που επιδοκιμάζονται ή καταδικάζονται επίσημα, αλλά πάντα αφήνουν να φαίνονται οι ζυμώσεις με τις οποίες προχώρησε ο μεσοπολεμικός κόσμος. Το αφηγηματικό παιχνίδι, που θυμίζει λίγο «Το κιβώτιο» του Άρη Αλεξάνδρου, εναλλάσσει σε ρόλο καλού και κακού, πιστού στο Κόμμα ή προδότη, τον έναν και τον άλλο σύντροφο. Ο αναγνώστης δεν ξέρει ποιος είναι ήρωας και ποιος πουλημένος.

Ο Σπέρμπερ σκιαγραφεί το τεράστιο μωσαϊκό της αριστερής διανόησης, από τη στενή κομματική γραμμή ως τις αιρετικές απόψεις που αναπόδραστα ακούγονταν αλλά γρήγορα θάβονταν κάτω από τον πέλεκυ της κομματικής πειθαρχίας.

Απ' την άλλη, οι διάλογοι κυριαρχούν σε ένα πυκνό πλέγμα αντιπαραθέσεων, που αναδεικνύουν τις ποικίλες τάσεις και φέρνουν στο προσκήνιο τις ατομικές εκτιμήσεις των γεγονότων, τα οποία ακόμα ρευστά υποβάλλουν την ερμηνεία τους. Με όλα αυτά ο Σπέρμπερ σκιαγραφεί το τεράστιο μωσαϊκό της αριστερής διανόησης, από τη στενή κομματική γραμμή ως τις αιρετικές απόψεις που αναπόδραστα ακούγονταν αλλά γρήγορα θάβονταν κάτω από τον πέλεκυ της κομματικής πειθαρχίας. Ο Χίτλερ ακούγεται όλο και συχνότερα ως η απειλή που στρέφεται όχι μόνο εναντίον των Εβραίων και των κομμουνιστών, αλλά και των ελευθεριών ολόκληρης της Ευρώπης, με τον Παγκόσμιο Πόλεμο να είναι η αναπόφευκτη κατάληξή του. Ο Στάλιν κυριαρχεί ως η απόλυτη αλήθεια... Κι εκεί που το έργο έχει βαρύνει από τον φόρτο των ιδεών, παιχνίδια διπλής κατασκοπίας έρχονται να αναταράξουν τα λιμνάζοντα νερά, να κάνουν το μυθιστόρημα δραματικό και να εντείνουν τη δράση που ως τότε φιδοσερνόταν ανάμεσα στις θεωρίες.

Όλα αυτά, η μεστή γραφή, η διαλεκτική των απόψεων, η έστω και αραιή δράση, η εναλλαγή του ορθού και του αιρετικού, κάνουν το έργο πραγματικά πολυφωνικό, του χαρίζουν φιλοδοξίες και προοπτικές, το καταξιώνουν σε αριστούργημα της μεταπολεμικής λογοτεχνίας, γεμάτο τόσο με ηρωισμό όσο και με προβληματισμό, γεμάτο με την ιστορία της αριστεράς όσο και με τις ζυμώσεις που χαράκωσαν την Ευρώπη πριν από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

 ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ

 

sperber exofyllo2Η καμένη βάτος
Δάκρυ στον ωκεανό
Μανές Σπέρμπερ
Μτφρ. Έμη Βαϊκούση
Εκδόσεις Καστανιώτη 2013
Σελ. 574, τιμή: € 20,24
politeia-link

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ MANES SPERBER 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Η συγγραφέας Γκιτάντζαλι Σρι (Geetanjali Shree) και η μεταφράστρια Daisy Rockwell θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο των 50,000 λιρών για το «εξαιρετικά διασκεδαστικό και αστείο» βιβλίο «Tomb of Sand» (Τάφος από άμμο). Θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press ...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...
Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997) –  Εκατό χρόνια από τη γέννησή του

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997) – Εκατό χρόνια από τη γέννησή του

Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος συνεχίζει τον κύκλο εκδηλώσεων «Λόγος 10» που επιµελείται ο Πρόεδρος του Εφορευτικού Συµβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, κ. Σταύρος&nb...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ