gg680

Για το μυθιστόρημα του Gkaito Gkazntanof Το φάντασμα του Αλεξάντρ Βολφ (μτφρ. Ελένη Μπακοπούλου, εκδ. Αντίποδες).

Του Νίκου Ξένιου

Διαβάζοντας το Φάντασμα του Αλεξάντερ Βολφ (σε αξιόλογη μετάφραση της Ελένης Μπακοπούλου και διευκρινιστικό υπομνηματισμό του Χρήστου Αστερίου) δοκιμάζει κανείς μεγάλη συγκίνηση.

Το μυθιστόρημα του ρώσου émigré συγγραφέα δημοσιεύθηκε στη Ρωσία μόνο μετά την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος: σε μέγεθος νουβέλας[1], το πυκνό αυτό έργο με τα έντονα αυτοβιογραφικά στοιχεία ξεκινά με αναδρομική αφήγηση στη διάρκεια του ρωσικού εμφυλίου, όταν ο αφηγητής πυροβολεί τον αναβάτη ενός λευκού αλόγου. Παρά το γεγονός ότι βρίσκεται σε αυτοάμυνα, ο φόνος τον στοιχειώνει για την υπόλοιπη ζωή του, μέχρι την περίοδο του Μεσοπολέμου όταν, ως δημοσιογράφος στο Παρίσι, θα διαβάσει το αγγλόφωνο βιβλίο «Αύριο θα έλθω». Εκεί θα δοθεί έναρξη σε μια πλοκή που από αστυνομική/ντετεκτιβική θα μεταπηδήσει σε ψυχολογικό θρίλερ, ή –αλλιώς– από γοτθική ιστορία μυστηρίου σε στοχαστικά απομνημονεύματα.

Ο αναγνώστης παρακολουθεί έναν άνθρωπο που θα ήθελε να είναι συγγραφέας να γράφει πώς, κάποτε στα νιάτα του, ενώ ήταν πολεμιστής του ρωσικού Λευκού Στρατού, περιπλανήθηκε στην ουκρανική στέπα, άυπνος και ταλαιπωρημένος, πώς τον καταδίωξε, έφιππος, ο παρ’ ολίγον δολοφόνος του, πώς οι ρόλοι αντιστράφηκαν και πώς λειτούργησε το καταλυτικό αυτό γεγονός στη χάραξη της ιδιότυπης πορείας του στη ζωή.

Ημιδιαφανής πλοκή, κυκλική αφήγηση

Σκοτεινές σκηνές, ονειρική ατμόσφαιρα στο Παρίσι, η μοναδική όψη του οποίου περιγράφεται ουσιαστική είναι η νυκτερινή, αυτή του υποκόσμου: η εφημερίδα «L'Express» δεν έγραψε τυχαία πως ο Γκαζντάνοφ είναι «ένας Προυστ που εργάζεται ως ταξιτζής στο Παρίσι του 1930», παρά το γεγονός πως η μνήμη εδώ λειτουργεί διαφορετικά. Ο μοντερνισμός του Γκαζντάνοφ είναι εκείνος του εκπατρισμένου δίγλωσσου, ένα ύφος που έχει αποκτηθεί de jure και που αναφέρεται στη θνητότητα ως σε καθημερινό βίωμα και επικείμενο φάσμα. Η εκκρεμότητα του φόνου που δεν ολοκληρώθηκε αποδίδεται υπαινικτικά, ειδωμένη μέσα από το υαλότουβλο ενός αφηγητή που σταδιακά, εξ αποκαλύψεως, συνδέει τις συμπτώσεις και εκπλήσσεται με τη ροή της πραγματικότητας: το φως αυτό περνά στη συνείδησή του με ρυθμό ανεπίληπτο, χωρίς να «ομογενοποιεί» το βίωμα, αντιθέτως, προσδίδοντάς του πλοκή αγωνιώδη, που αφορά προσωπικά τον αναγνώστη και δεν παράγει το «παραξένισμα» μιας φιλοσοφίζουσας νουβέλας: αντιθέτως, ο αναγνώστης παρακολουθεί έναν άνθρωπο που θα ήθελε να είναι συγγραφέας να γράφει πώς, κάποτε στα νιάτα του, ενώ ήταν πολεμιστής του ρωσικού Λευκού Στρατού, περιπλανήθηκε στην ουκρανική στέπα, άυπνος και ταλαιπωρημένος, πώς τον καταδίωξε, έφιππος, ο παρ’ ολίγον δολοφόνος του, πώς οι ρόλοι αντιστράφηκαν και πώς λειτούργησε το καταλυτικό αυτό γεγονός στη χάραξη της ιδιότυπης πορείας του στη ζωή.

Οι τόποι είναι μεν γεωγραφικά προσδιορισμένοι, το Παρίσι και η Ρωσία διατηρούν το χρώμα τους και το νυκτερινό δάσος διασώζει τις σκιές και την καταιγίδα του, ωστόσο τα πραγματικά τεκταινόμενα διαδραματίζονται στην ψυχή του αφηγητή. Με νοσταλγική μουσική υπόκρουση, το μυθιστόρημα δικαιολογεί τον χαρακτηρισμό του «μεταφυσικού νουάρ», αν και θα ’λεγε κανείς πως το ύφος και ο χαρακτήρας του Αλεξάντρ Βολφ είναι επηρεασμένα από τον Ναμπόκοφ (ο συγγραφέας είχε εξάρει τον Ναμπόκοφ ως κριτικός το 1927, όταν έγραφε στο ρωσικό περιοδικό «Rul», ενώ δεν είναι τυχαίο το γεγονός πως ο Ναμπόκοφ είχε ζητήσει άσυλο στο Λονδίνο, είχε απαρνηθεί τα εγκόσμια για να γράψει και, τελικά, όπως ο Αλεξάντρ Βολφ, έγραψε σε άψογο ρυθμό αφήγησης). Αξέχαστη η αφήγηση του αγώνα μποξ, όπως και η προσωπογραφία της μυστηριώδους, μοιραίας Γιελένα. Ο αφηγητής είναι ένας τυχοδιώκτης της τέχνης του λόγου που κάθεται δίπλα σ’ ένα καλοζωϊσμένο κύριο ρωσικής καταγωγής και παρακολουθεί μια μοιραία σύμπτωση. Παράλληλα, ένας άγγλος εκδότης τού δίνει παραπλανητικές πληροφορίες, και ένας άντρας –παραπληρωματική του αφηγητή μορφή– που, ενώ είναι αισθαντικός συγγραφέας, στην ουσία πλανάται στην επιφάνεια της γης ως spectrum ή ως παραίσθηση. Η «διπλωπία» του αφηγητή δεν συνιστά ασυμπτωτική πάθηση των ματιών του, αλλά ιδιοσυγκρασιακά προσδιορισμένη αναγνώριση του «άλλου» του εαυτού.

alt
   Ο Gkaito Gkazntanof
 

Επιστέγασμα της πρωτότυπης σύλληψης, που μάλλον ανάγει την καταγωγή της στον Έντγκαρ Άλλεν Πόου, είναι μια απεγνωσμένη απόπειρα προσδιορισμού της ταυτότητας και του ληξιπρόθεσμου που διακρίνει το κατ’ εξοχήν σαρκικό βίωμα του έρωτα: ο χρόνος του αισθησιακού έρωτα με τη Γιελένα Νικολάγιεβνα είναι «παγωμένος» και εκκρεμεί η απότιση ενός χρέους, καθώς ο αφηγητής συνειδητοποιεί το ειρωνικό χαμόγελο του θανάτου. Η ενοχή που διακατέχει τον αφηγητή βρίσκει ηχηρή ηχώ στην εμμονή του Αλεξάντρ Βολφ με τον εαυτό του, ενώ το momentum του μυθιστορήματος βρίσκεται στο τέλος του.

Ένας ρώσος εξόριστος στο Παρίσι

Άλλα έργα του Γκαζντάνοφ είναι το «Απόγευμα με την Κλερ» (1929), «Η ιστορία ενός ταξιδιού»(1938), «Η πτήση» (1939), «Νυκτερινοί δρόμοι» (1952), «Η επιστροφή του Βούδα» (1949-50), «Προσκυνητές»(1953-54), «Το ξύπνημα» (1965-66), «Η Εβελίνα και οι φίλοι της» (1968-71). Ο συγγραφέας γεννήθηκε στην Αγία Πετρούπολη, αλλά το επάγγελμα δασονόμου του Οσσέτιας καταγωγής πατέρα του τον έφερε από μικρό στη Σιβηρία και την Ουκρανία. Συμμετείχε στον ρωσικό εμφύλιο, στρατευόμενος με τον Λευκό Στρατό, ενώ το 1920 εγκατέλειψε τη Ρωσία για να εγκατασταθεί στο Παρίσι, όπου δούλεψε για μια γαλλική βιομηχανία αυτοκινήτων και αργότερα ως οδηγός ταξί. Συμμετείχε στη γαλλική αντίσταση κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Το 1953 ξεκίνησε μια ραδιοφωνική εκπομπή για τη ρωσική λογοτεχνία στο Radio Liberty, με το ψευδώνυμο Γκεόργκι Τσερκάσοφ, που τη διατήρησε μέχρι τον θάνατό του, το 1971, στο Μόναχο. Ο τάφος του βρίσκεται στη Sainte-Geneviève-des-Bois. Το έργο του είναι επηρεασμένο από τον Μαξίμ Γκόρκι, τον Φιοντόρ Ντοστογιέβσκη, τον Βλαντισλάβ Κοντάσεβιτς και τον Μαρσέλ Προυστ. Τον απασχόλησε ο ανθρωπισμός ως φιλοσοφικό αντικείμενο και η μετατροπή της ζωής σε τέχνη ως θεωρητική βάσανος, ενώ ο κυνισμός που κυριαρχεί στο ύφος του δεν παρεμποδίζεται από μια κάποια joie de vivre που αναδίδουν οι ερωτικές του σκηνές. Ο Γκαζντάνοφ δεν γνώρισε μεγάλη αναγνώριση εν ζωή, ενώ δημοσιεύθηκε στη μετασοβιετική Ρωσία από τη δεκαετία του ’90 και θεωρήθηκε, μετά θάνατον, μεγάλο κεφάλαιο για τη λογοτεχνία των εκτός Ρωσίας αλλά ρωσικής καταγωγής συγγραφέων.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

[1] Ο Νίκολας Λέζαρντ έγραψε στον «Guardian»: «Πρόκειται για ένα έργο μεγάλης εμβέλειας, παρά τη σχετικά μικρή του έκταση [...]. Αλλά ο αντίκτυπός του είναι πολύ ισχυρότερος από τον όγκο του, και έχω την αίσθηση ότι θα σας συνοδεύει για την υπόλοιπη ζωή σας. Έζησα με αυτό το βιβλίο περίπου για μία εβδομάδα –πολύς χρόνος για ένα σύντομο έργο– αλλά θέλησα συνειδητά να το διαβάσω αργά, να το απορροφήσω προσεκτικά».

altΤο φάντασμα του Αλεξάντρ Βολφ
Gkaito Gkazntanof
Μτφρ. Ελένη Μπακοπούλου
Επίμετρο: Χρήστος Αστερίου
Αντίποδες 2015
Σελ. 192, τιμή εκδότη € 13,30

alt


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ένας διαφορετικός τυμπανιστής, του Γουίλιαμ Μέλβιν Κέλι

Ένας διαφορετικός τυμπανιστής, του Γουίλιαμ Μέλβιν Κέλι

Για το μυθιστόρημα του William M. Kelley «Ένας διαφορετικός τυμπανιστής» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Καθαριστήριο στην οδό Φίλμορ, στο Χάρλεμ τη δεκαετία του '50. David Johnson/Harlem of the West©

Του Διονύση Μαρίνου

...
Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς – μια ανανεωμένη ματιά στην ιστορία της σκλαβιάς

Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς – μια ανανεωμένη ματιά στην ιστορία της σκλαβιάς

Για το μυθιστόρημα του Ta-Nehisi Coates «Ο χορευτής του νερού» (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη, εκδ. Ίκαρος), μια ανανεωμένη ματιά στην ιστορία της σκλαβιάς στην Αμερική του 19ου αιώνα και νωρίτερα.  

Του Νίκου Ξένιου

Ο Χορευτής του Νερού ...

Αθέμιτες φιλοδοξίες, του Φερνάντο Σορεντίνο

Αθέμιτες φιλοδοξίες, του Φερνάντο Σορεντίνο

Για τη συλλογή διηγημάτων του Fernanto Sorrentino «Αθέμιτες φιλοδοξίες – και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Λευτέρης Μακεδόνας, εκδ. Βακχικόν). Σε κάθε διήγημα περιμένει τον αναγνώστη μια έκπληξη, μια πρωτότυπη ιδέα, μια σύλληψη εντελώς ξεχωριστή, μια απρόσμενη εξέλιξη των γεγονότων. Κεντρική εικόνα: Φιγούρα από βιβλίο κατα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τάκης Βαρβιτσιώτης: «Ο ποιητής, αυτός ο αθώος, αυτός ο μάγος»

Τάκης Βαρβιτσιώτης: «Ο ποιητής, αυτός ο αθώος, αυτός ο μάγος»

Μια μέρα σαν σήμερα, 17 Απριλίου 1916, γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη ο ποιητής Τάκης Βαρβιτσιώτης

Του Λεωνίδα Καλούση

Αυτός ο μικρός θεός που μιλά

Ο ποιητής
Αυτός ο αθώος
Αυτός ο μάγος
Ο θαυματοποιός
Ο μυστηριώδη...



Ανατόλ Φρανς: «Να ζεις χωρίς ψευδαισθήσεις είναι το μυστικό της ευτυχίας»

Ανατόλ Φρανς: «Να ζεις χωρίς ψευδαισθήσεις είναι το μυστικό της ευτυχίας»

Μια μέρα σαν σήμερα, 16 Απριλίου 1844, γεννήθηκε στο Παρίσι ο Γάλλος συγγραφέας και κριτικός, βραβευμένος με Νόμπελ το 1921, Ανατόλ Φρανς. 

Του Λεωνίδα Καλούση 

Ο Ζακ Φρανσουά Ανατόλ-Τιμπώ γεννήθηκε σε μια οικογένεια από γονείς μέτριας μόρφωσ...

Ένας διαφορετικός τυμπανιστής, του Γουίλιαμ Μέλβιν Κέλι

Ένας διαφορετικός τυμπανιστής, του Γουίλιαμ Μέλβιν Κέλι

Για το μυθιστόρημα του William M. Kelley «Ένας διαφορετικός τυμπανιστής» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Καθαριστήριο στην οδό Φίλμορ, στο Χάρλεμ τη δεκαετία του '50. David Johnson/Harlem of the West©

Του Διονύση Μαρίνου

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ελευθερίας Κυρίμη «Καλό σημάδι», το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σήμερα δεν θα συναντιόταν με τον Πότη. Είχε κανονίσει ο δάσκαλος να βρεθεί μ...

Φτερά στο τσιμέντο, της Ευσταθίας Ματζαρίδου (προδημοσίευση)

Φτερά στο τσιμέντο, της Ευσταθίας Ματζαρίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ευσταθίας Ματζαρίδου «Φτερά στο τσιμέντο», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Περισπωμένη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

[…] Τις ώρες που αυτοί κοιμούνται, αν εξαιρέσω, το ροχαλητό το...

Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση, Συλλογικός τόμος (προδημοσίευση)

Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση, Συλλογικός τόμος (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τον συλλογικό τόμο «Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση», σε επιμέλεια του Ιωάννη Βαρτζόπουλου, που κυκλοφορεί στις 16 Απριλίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Είναι στη φύση του ανθρώπου η δυνατότ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ