metamorfoseis-680

Στο μυθιστόρημα του François Vallejo Μεταμορφώσεις (εκδ. Πόλις), ένας μετριοπαθής επιστήμονας μεταμορφώνεται σε φανατικό ισλαμιστή. 

Της Αργυρώς Μαντόγλου

Η Αλίξ Τεζέ είναι συντηρήτρια έργων τέχνης και έχει, κατά κάποιο τρόπο, καταφέρει να βρει το δρόμο της στη ζωή -αν και έχει καταπιέσει τις δικές της δημιουργικές φιλοδοξίες- όταν μαθαίνει πως ο ετεροθαλής αδελφός της έχει ασπαστεί το Ισλάμ. Ανίκανη να πιστέψει την πληροφορία που λαμβάνει από έναν κοινό τους φίλο, καθώς ο Αλμπάν (ο αδελφός της) είναι ένας επιστήμονας που κάνει τη διατριβή του στη χημεία και δεν είχε ποτέ ιδιαίτερες θρησκευτικές και μεταφυσικές ανησυχίες, τον αναζητά πυρετωδώς για να μάθει τι ήταν αυτό που τον οδήγησε σε αυτή την επιλογή. Ταυτόχρονα ανασύρει από το παρελθόν αναμνήσεις και γεγονότα που κατά κάποιο τρόπο προανήγγειλαν αυτή τη «μεταστροφή» του.

Οι Μεταμορφώσεις πέρα από ένα μυθιστόρημα που εντοπίζει και αναλύει στοιχεία μιας  πραγματικότητας, τις κοινότητες των φανατικών τζιχαντιστών που ζουν, εκπαιδεύονται και δρουν στη Γαλλία, είναι και ένα ταξίδι στο παρελθόν.

Οι Μεταμορφώσεις, πέρα από ένα μυθιστόρημα που εντοπίζει και αναλύει στοιχεία μιας  πραγματικότητας, τις κοινότητες των φανατικών τζιχαντιστών που ζουν, εκπαιδεύονται και δρουν στη Γαλλία, είναι και ένα ταξίδι στο παρελθόν, όπου περιγράφονται τα τραύματα εκείνα που μπορεί να μεταμορφώσουν έναν άνθρωπο από ορθολογιστή και πραγματιστή σε φανατικό τζιχαντιστή: η έλλειψη σκοπού και νοήματος, πίστης και προορισμού μπορεί να παρασύρει έναν νέο άνθρωπο σε ακραίες επιλογές από τις οποίες δεν υπάρχει επιστροφή.

Η Αλίξ ανακαλεί στιγμές και επεισόδια από την παιδική τους ηλικία. Οι γονείς τους, πάντα απασχολημένοι με τις δουλειές τους στο ταξιδιωτικό γραφείο, είχαν αναθέσει στη μεγαλύτερη κόρη τους την ευθύνη για τη διαπαιδαγώγηση του μικρότερου αδελφού και αυτός είναι ο λόγος που εκείνη εξακολουθεί να αισθάνεται ικανή να τον επηρεάσει και να τον μεταπείσει.   

Ο αδελφός μου, ένας ξένος

Στις πρώτες σελίδες σε πρώτο πρόσωπο (όπως είναι γραμμένο και ολόκληρο το μυθιστόρημα), μας περιγράφει μια σκηνή στο Europa Park όταν ήταν ακόμα παιδιά, μια εμπειρία τους στα τρενάκια του τρόμου, όπου η Αλίζ εντοπίζει την αρχή της «μεταστροφής» του αδελφού της και προαναγγέλλει την εξέλιξή του σε φανατικό. Ο Αλμπάν εκεί νιώθει μια υπερδιέγερση, έναν εκτροχιασμό των αισθήσεών του και ίσως για πρώτη φορά βιώνει την υπερέκκριση της αδρεναλίνης του: «Εκείνη τη στιγμή ο αδελφός μου γίνεται ένας ξένος, δεν υπάρχω πια για κείνον, έχει μεταμορφωθεί σωματικά, ψυχικά, έχει παθιαστεί, του συμβαίνει κάτι σαν επιφοίτηση». Το συνεσταλμένο και πειθήνιο αγόρι μεταμορφώνεται μπροστά στα μάτια της, θέλει να βιώσει τον κίνδυνο, αψηφά τον τρόμο και τις απαγορεύσεις και θέλει να ζήσει στο έπακρο, ξανά και ξανά, αυτή την «υπερβατική» εμπειρία: «αυτό ήταν που του σάλεψε το μυαλό, που τον έκανε να αρχίσει να αναζητά καινούργια πράγματα, πράγματα που υπερέβαιναν τα όρια, αυτό ήταν που τον έκανε ικανό να μεταβάλλεται σε οτιδήποτε και στο αντίθετό του, έτσι, για να βιώνει ακραίες συγκινήσεις, εξτρεμιστικές, μάλιστα».

Ο Αλμπάν αλλάζει το όνομά του, αποποιείται γονείς και φίλους και επιλέγει όχι μόνο μια άλλη θρησκεία αλλά και μια άλλη ζωή η οποία, όπως ο ίδιος πιστεύει, του δίνει νόημα και σκοπό.

Ο Αλμπάν αλλάζει το όνομά του, αποποιείται γονείς και φίλους και επιλέγει όχι μόνο μια άλλη θρησκεία αλλά και μια άλλη ζωή η οποία, όπως ο ίδιος πιστεύει, του δίνει νόημα και σκοπό. Όλο το σύγχρονο δυτικό πρότυπο είναι μια προσομοίωση ζωής και εκείνος είναι αποφασισμένος να ζήσει τη δική του. Θεωρεί πως οι μέχρι τώρα σχέσεις του με την οικογένεια και με τους ανθρώπους του περιβάλλοντός του ήταν επιφανειακές, ενώ στην καινούργια του «μαχητική» πίστη περιβάλλεται από μια μεγαλύτερη οικογένεια, μια κοινότητα των πιστών που μέρα τη μέρα επεκτείνεται σε παγκόσμια κλίμακα.

Όταν η αδελφή του επιχειρεί να  του μιλήσει για να τον συνεφέρει, τής σερβίρει έτοιμες φράσεις βγαλμένες από τα εγχειρίδια, απόδειξη του φανατισμού, της άκριτης υιοθέτησης τσιτάτων, και μοιάζει να έχει απολέσει εντελώς την προσωπικότητα και την κριτική του σκέψη. Η Αλίξ διαπιστώνει πως η σχέση τους έχει πλέον μεταβληθεί, δεν μπορεί να τον μεταπείσει, όπως έκανε στην εφηβεία τους, ο Αλμπάν εξακολουθεί να είναι υπάκουος και αφοσιωμένος αλλά όχι σε εκείνη. Τώρα είναι πειθήνιος σε εκείνους που ο ίδιος θεωρεί ισχυρούς: τους ισλαμιστές συντρόφους του. Είναι το είδος του ανθρώπου που όποια εποχή κι αν ζούσε, θα ασπαζόταν το πλέον ακραίο ρεύμα, θα ακύρωνε τη δική του κρίση και θα ακολουθούσε πειθήνια κάποιον απολυταρχικό αρχηγό: «Το πρόβλημα με τις βαθιές πεποιθήσεις είναι πως πάντα προέρχονται απέξω. Πεποιθήσεις επίπλαστες, τίποτε άλλο. Το 1970, θα είχε φύγει στην Καμπότζη με τους Ερυθρούς Χμερ. Τη δεκαετία του 30, θα τον φανταζόμουν πιο σταλινικό κι από τον Στάλιν, ή φασίστα, χωρίς κανένα άλλο εσωτερικό κίνητρο, πέρα από το πρόσταγμα της εποχής. Ένα σωρό κόσμος νομίζει πως ακούει μια εσωτερική φωνή, ενώ το μόνο που κάνει είναι να ακολουθεί μια μάζα».

alt
    Ο François Vallejo
 

Ιδεοληψία και φονταμενταλισμός

Η αδελφή του αδυνατεί να πιστέψει πως κάποιος μπορεί να αφοσιωθεί σε κάτι τόσο ολοκληρωτικά, σε κάτι τόσο αντίθετο από τον εαυτό του, τους δικούς του, το περιβάλλον από το οποίο προέρχεται. Διαπιστώνει πως δεν έχει πλέον καμία εξουσία πάνω του, ο αδελφός της έχει ξεφύγει για τα καλά και έχει ακολουθήσει τον θρησκευτικό του, εξτρεμιστικό του δρόμο. Όμως, φαίνεται πως και η ίδια έχει κάτι το «ιδεοληπτικό» στο χαρακτήρα της, καθώς η «επαναφορά» του αδελφού της γίνεται σκοπός της ύπαρξης της και θα προβεί σε παράλογες κινήσεις, θα ψάξει παντού, θα αψηφήσει κάθε κίνδυνο, θα κινητοποιήσει τους πάντες και εν αγνοία της θα βρεθεί μέσα σε ένα δίκτυο από κατασκόπους, μέλη της αντιτρομοκρατικής, αλλά και κρυπτοφονταμενταλιστές. Όλα τα πρόσωπα που την περιβάλλουν είναι και «κάτι άλλο», πολλοί την πλησιάζουν για να πάρουν πληροφορίες που εν αγνοία της καταγράφει στο γραπτό της, το οποίο θα ερμηνευθεί και θα παραποιηθεί από διαφορετικούς αναγνώστες. Όσο εκείνη το τροφοδοτεί με υποθέσεις, εικασίες ή δικές της εμμονές, τόσο η κατάσταση επιδεινώνεται, πυροδοτείται και στο τέλος ξεφεύγει από τον έλεγχό της.

Επανάσταση και μεταστροφή

Αυτό που επιτυγχάνει την ανεξέλεγκτη κινητοποίηση τόσων παραγόντων και «υψηλά ιστάμενων» και στα δυο στρατόπεδα, ίσως λέει κάτι και για τον δικό της χαρακτήρα, ίσως και εκείνη να είναι μια εν δυνάμει φανατική, να έχει μια προδιάθεση και παρορμήσεις ανάλογες με εκείνες που οδήγησαν τον αδελφό της στην κοινότητα των τζιχαντιστών. Στις συναντήσεις με τον αδελφό της, την επικρίνει κι αυτός με τη σειρά του που εγκατέλειψε τη ζωγραφική για να ασχοληθεί με τη συντήρηση του παρελθόντος και τις τοιχογραφίες της ρωμαϊκής εποχής. Είχε κι εκείνη κατά κάποιο τρόπο «μεταστραφεί», μέσα από το επάγγελμα που είχε επιλέξει, έχοντας «αποποιηθεί» τον δημιουργικό και απαιτητικό εαυτό της: «Εγώ πέρασα στο στρατόπεδο των ξεγραμμένων αυτού του κόσμου, ενώ εσύ βρήκες καταφύγιο ανάμεσα σε παλιούς συμπαγείς τοίχους, για να μη βλέπεις τίποτα, να μην ακούς τίποτα, να απαλλαγείς από τον αναβρασμό και τον θόρυβο».

Ένα μυθιστόρημα για τα βαθιά ριζωμένα τραύματα που οδηγούν τους ανθρώπους σε ακραίες επιλογές, για την ανάγκη εύρεσης ενός νοήματος που να δικαιολογεί το πέρασμα μας πάνω στη γη, αλλά κυρίως για την αδελφική αγάπη.

Μέσα από την πυρετώδη αναζήτηση των αιτιών που την οδήγησαν στο να αποποιηθεί την ποπ αρτ, την τέχνη του δρόμου και να επιστρέψει σε παλιότερες μορφές τέχνης, να σώσει την τέχνη των προγόνων, να περισώσει την πολιτιστική κληρονομιά, η Αλίξ θα κάνει την αυτοκριτική της και θα αναβιώσει πλήθος από επεισόδια στη δική της ζωή που την έκαναν να εγκαταλείψει τη δημιουργικότητά της, να συμβιβαστεί και να μεταστραφεί. «Η δημιουργική Αλίξ, εκείνη που έκανε πολύπλοκες μηχανικές εγκαταστάσεις από ετερόκλιτα αντικείμενα, προωθώντας τον αυθορμητισμό της κίνησης, έκανε απόλυτη στροφή. Έγινε μια σχολαστική συντηρήτρια που αναλαμβάνει να σώσει κομμάτια ζωγραφικής ποτισμένα από αιώνες υγρασίας, μεταστράφηκε και εκείνη».

Ο Φρανσουά Βαλεζό μας δίνει ένα μυθιστόρημα με δυνατή πλοκή και στοχευμένη γραφή, εν πολλοίς προειδοποιητικό και προφητικό, καταγράφοντας την ανησυχητική κατάσταση μιας κοινωνίας που αδυνατεί να προσφέρει τα απαραίτητα στηρίγματα στους νέους· ένα μυθιστόρημα για τα βαθιά ριζωμένα τραύματα που οδηγούν τους ανθρώπους σε ακραίες επιλογές, για την ανάγκη εύρεσης ενός νοήματος που να δικαιολογεί το πέρασμα μας πάνω στη γη, αλλά κυρίως για την αδελφική αγάπη: την αφοσίωση και την πίστη στο συναίσθημα και στις ανθρώπινες σχέσεις, που για κάποιους, όπως η Αλίξ, δίνουν νόημα στη ζωή τους και δεν χρειάζεται να το ψάξουν σε θρησκείες, δόγματα και ιδεοληψίες. 

* Η ΑΡΓΥΡΩ ΜΑΝΤΟΓΛΟΥ είναι συγγραφέας και μεταφράστρια.

altΜεταμορφώσεις
François Vallejo
Μτφρ. Γιάννης Στρίγκος
Πόλις 2014
Σελ. 416, τιμή εκδότη € 17,70

alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

«Το πρόσωπο του άλλου» του Κόμπο Αμπέ (κριτική) – Ένα νοητικό και φιλοσοφικό παιχνίδι

«Το πρόσωπο του άλλου» του Κόμπο Αμπέ (κριτική) – Ένα νοητικό και φιλοσοφικό παιχνίδι

Για το μυθιστόρημα του Κόμπο Αμπέ [Köbö Abe] «Το πρόσωπο του άλλου» (μτφρ. Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος, εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου (1966).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Ο τρόπος που συντίθεται η...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

Για την multi παράσταση «Respublika» του Λούκας Τβαρκόβσκι [Lukasz Twarkowski], σε παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία παρουσιάστηκε στο Terra Vibe Park στη Μαλακάσα. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Πολωνός σκηνοθέτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ