alt

Για το μυθιστόρημα της Hannah Kent Έθιμα ταφής (εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

«I was two dead men. I was burning farm. I was a knife. I was blood».
Hannah Kent

Βραβευμένη με το Indie για πρωτοεμφανιζόμενους συγγραφείς (2014) και υποψήφια για σωρεία άλλων διακρίσεων, η αυστραλή Χάνα Κεντ μας μεταφέρει, με το βιβλίο της Έθιμα Ταφής, στη βόρεια Ισλανδία του 1829, όπου, υπό το φως του πολικού σέλαος, η Άγκνες Μάγκνουσντότιρ αναμένει την εκτέλεση της θανατικής της ποινής για τη βίαιη δολοφονία δύο ανδρών, εκ των οποίων ο ένας υπήρξε εραστής της.

Πρόκειται για την εξιστόρηση του πάθους, του εγκλήματος και της αναμονής του αποκεφαλισμού μιας γυναίκας μέσα από τις αναδιηγήσεις των άλλων.

Πρόκειται για την εξιστόρηση του πάθους, του εγκλήματος και της αναμονής του αποκεφαλισμού μιας γυναίκας μέσα από τις αναδιηγήσεις των άλλων: αυτές άλλωστε υπήρξαν και το κριτήριο της καταδίκης της. Τα δύο τρίτα του βιβλίου εκτυλίσσονται σε διακριτική τριτοπρόσωπη αφήγηση, ενώ η εξομολόγηση της καταδίκου σε πρώτο πρόσωπο καλύπτει περίπου το ένα τρίτο της έκτασης του μυθιστορήματος. Ένα από τα θύματα της Άγκνες υπήρξε προσωπικότητα της εποχής, συνδεόταν με ποιητές και διανοουμένους και το πραγματικό αυτό επεισόδιο μνημονεύεται στην Ισλανδία μέχρι σήμερα[1]. Ιστορικά αρχεία που μελέτησε η νεαρή συγγραφέας παρατίθενται ως τίτλοι των δεκατριών κεφαλαίων του βιβλίου, θέτοντας αυστηρά αφηγηματικά όρια. Η Χάνα Κεντ υπεραμύνεται της ιστορικότητας και ακρίβειας των χαρακτήρων της στον πρόλογο, γράφοντας πως «Η υψηλή λογοτεχνική υπόσταση των χαρακτήρων είναι ιστορικά ακριβής». Οι συγκυρίες είναι συνθλιπτικές για την Άγκνες, που, εκτός από αδικημένος άνθρωπος, είναι και αδικημένη λογοτέχνις[2].

Μέσα από τα μάτια των άλλων

Ο Νομαρχιακός Επίτροπος αποφασίζει, μέχρι την εκτέλεση της ποινής, να περιορίσει τη μελλοθάνατη σε ένα αγρόκτημα, όπου η κατάδικος θα αναγκαστεί να συνυπάρξει με την οικογένεια του αγρότη Γιον Γιόνσον. Οι έντρομες αντιδράσεις της οικογένειας που τη φιλοξενεί, οι προκαταλήψεις τους, αλλά και η ανθρώπινη παρουσία του Τότι, του εφημέριου της περιοχής, που έχει αναλάβει την πνευματική της διακονία, είναι τα θέματα του μυθιστορήματος. Με ένα χρόνο ζωής να της υπολείπεται, η Άγκνες θα ανακαλέσει και θα συζητήσει με τον πνευματικό της τη σχέση της με τον Νάταν, τον άντρα που δολοφόνησε. Ο ιερωμένος Τότι απλώς ακούει. Στις εξομολογήσεις της Άγκνες έρχονται να προστεθούν και οι οξύτητες και αντιπαραθέσεις που προκύπτουν στους κόλπους της οικογένειας που τη φιλοξενεί. Μεταφέροντας την έντασή της στις αγροτικές εργασίες, η Άγκνες επηρεάζει όλο και περισσότερο τη νεαρή κόρη του Γιον, τη Στέινα, ενώ δέχεται αμείλικτη κριτική από τη μεγαλύτερη αδελφή της, τη Λάουγκα. Το ασυνήθιστο λεξιλόγιο προσδίδει ιδιαίτερο στιλ στην αφήγηση[3], που την καθιερώνει άμεσα, παρά το νεαρόν της ηλικίας της συγγραφέως.

Το μυθιστόρημα της Χάνα Κεντ επικεντρώνει στον αγώνα για την επιβίωση, στη θέση της γυναίκας, στην ευκολία με την οποία οι άνθρωποι (ακόμη και οι άλλες γυναίκες) κατηγοριοποιούν και καταδικάζουν.

Καθώς το καλοκαίρι περνά και μπαίνει το φθινόπωρο[4], η σύζυγος και οι δυο κόρες του Γιον αναγκάζονται να εργαστούν πλάι πλάι με την κατάδικο, να ανακαλύψουν πτυχές της ιστορίας της και, σιγά σιγά, να επανατοποθετηθούν πάνω στο θέμα. Το κεντρικό ζήτημα, τελικά, είναι η έννοια της προσωπικής ελευθερίας και η ανά περίπτωσιν επιλογή καθενός. Εκτυλισσόμενο στο κρύο και γοητευτικό τοπίο της Ισλανδίας του τέλους του 19ου αιώνα[5], το μυθιστόρημα της Χάνα Κεντ επικεντρώνει στον αγώνα για την επιβίωση, στη θέση της γυναίκας, στην ευκολία με την οποία οι άνθρωποι (ακόμη και οι άλλες γυναίκες) κατηγοριοποιούν και καταδικάζουν: «Οι μόνες φόνισσες που ήξερε η Μαργκρέτ ήταν οι γυναίκες των θρύλων. Αλλά κι αυτές δεν σκότωναν με τα χέρια τους, σκότωναν με τα λόγια τους. Πρόσταζαν τους υποταχτικούς τους κι εκείνοι έσφαζαν τους εραστές ή εκδικούνταν θανάτους συγγενών. Οι γυναίκες εκείνες σκότωναν από μακριά και κρατούσαν τα χέρια τους καθαρά. Μα οι καιροί έχουν αλλάξει, σκέφτηκε η Μαργκρέτ. Πάει η εποχή των θρύλων, πάνε οι σάγκες. Αυτή η γυναίκα δεν είναι γυναίκα των θρύλων. Είναι μια φτωχή παραδουλεύτρα, που μεγάλωσε τρώγοντας χόρτα, μούσκλια και στέρηση…»[6]

Αξιοποίηση του ιστορικού υλικού

 kent
    Η Hannah Kent
 

Η συγγραφέας άκουσε την ιστορία της τελευταίας αυτής εκτέλεσης ενώ βίωνε κοινωνική απομόνωση ως ξένη φοιτήτρια που ήταν στο χωριό Sauðárkrókur της Ισλανδίας, εκπονώντας εκεί το διδακτορικό της. Για πολλά χρόνια την απασχόλησε η ταυτότητα και το δράμα της γυναίκας αυτής, η πραγματική διάσταση της ενοχής της, ο «βιτριολικός» χαρακτήρας με τον οποίον το χωριό ολόκληρο την αιτιάται για το έγκλημά της, την απογυμνώνει από την ανθρωπινότητά της και την εντάσσει αβασάνιστα στα ισχύοντα χονδροειδή στερεότυπα περί εγκληματία και Δικαιοσύνης. «Το βιβλίο που θα έγραφα», δήλωσε η συγγραφέας, «θα ήταν μια απόπειρα λογοτεχνικού εξορκισμού αυτής της απάνθρωπης αντιμετώπισης».

Αποδίδει την ανθρώπινη συμπεριφορά σε ευθεία σύνδεση με τα καιρικά φαινόμενα με εξαντλητικές παρομοιώσεις και ρήματα που αιφνιδιάζουν και διαθέτει υψηλό βαθμό διεισδυτικότητας στη φιλοτέχνηση του ψυχογραφήματος των ηρώων της.

Αφού κέρδισε το Writing Australia Prize για το Καλύτερο Αδημοσίευτο Χειρόγραφο, το βιβλίο αποκόμισε χρηματοδότηση ενός εκατομμυρίου δολαρίων, ως σπάνιο δείγμα αξιόλογης λογοτεχνικής επίδοσης προερχόμενης από την Αυστραλία το 2013. Ακολούθησε συμβόλαιο για τα δύο πρώτα της βιβλία. Ο αφηγηματικός του ιστός ενσωματώνει κάποια στοιχεία που ακόμη και στη μετάφραση της Μαρίας Αγγελίδου φαντάζουν λόγιας προέλευσης, καθώς και παλαιικούς τύπους γραμματικής και σύνταξης. Με «θρησκευτική» σύνδεση προς το τοπίο, η συγγραφέας επιστρατεύει ισλανδικά στοιχεία διαλέκτου και ονοματοθεσίας[7]. Η δομή είναι κινηματογραφική, καθώς υπάρχουν «cut» ανάμεσα στις επιμέρους σκηνές, αλλά και κατά την εξέλιξη της πλοκής κάθε κεφαλαίου ξεχωριστά. Η Κεντ είναι άξια της προβολής και της εμπορικής της επιτυχίας, καθώς επιστρατεύει εξαντλητική μελέτη για να επιτύχει περιγραφές με την ακρίβεια του πινέλου ενός ζωγράφου, αποδίδει την ανθρώπινη συμπεριφορά σε ευθεία σύνδεση με τα καιρικά φαινόμενα με εξαντλητικές παρομοιώσεις και ρήματα που αιφνιδιάζουν, κάνει μετωνυμική χρήση κάποιων ουσιαστικών, συνεχείς υπαινιγμούς και διαθέτει υψηλό βαθμό διεισδυτικότητας στη φιλοτέχνηση του ψυχογραφήματος των ηρώων της. Στα πιο «επικίνδυνα» σημεία, αυτά της πρωτοπρόσωπης αφήγησης, κατορθώνει να υπερβεί τους στιλιστικούς ακροβατισμούς και τα φτηνά ρητορικά σχήματα και να υποτάξει το φεμινιστικό της θέμα στο υπό διαμόρφωσιν λογοτεχνικό της ύφος.

Μια ιστορία επαναδιαπραγμάτευσης της πραγματικότητας, επανεκτίμησης των προκαταλήψεών μας, εκ νέου φιλοσοφικής προσέγγισης της έννοιας της ενοχής και των κινήτρων ενός εγκλήματος. Ένα έργο θανατερό στην εξέλιξή του, που συνδυάζει τον συναρπαστικό ρομαντισμό της «γκόθικ» λογοτεχνίας με την αναθεωρητική τάση του φεμινιστικού μυθιστορήματος που ανατρέχει στη «φωνή» της περιθωριοποιημένης γυναίκας της επαρχίας στις αρχές του δέκατου ένατου αιώνα.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

[1] Στις 14 Μαρτίου του 1828, μια υπηρέτρια με το όνομα Agnes Magnúsdóttir τρέχει απεγνωσμένα στις βραχώδεις ακτές της Ισλανδίας, γιατί η φάρμα όπου δούλευε έχει πιάσει φωτιά. Ωρυόμενη ανακοινώνει στους χωρικούς ενός γειτονικού χωριού πως ο ιδιοκτήτης της φάρμας, ο Natan Ketilsson, και ο φιλοξενούμενός του, ο Petur Jonsson, κάηκαν ζωντανοί. Με τη βοήθεια των χωρικών η Αgnes σβήνει τη φωτιά, όμως τα πτώματα των δύο ανδρών βρίσκονται στα κρεβάτια τους και κάποιος παρατηρεί πληγές στα σώματά τους και αίμα στα ρούχα τους και επικοινωνεί με τις Αρχές. Ένας δεκαπεντάχρονος υπηρέτης που ανακρίνεται, καταθέτει πως ο γιος ενός αγρότη ονόματι Fridrik προσκλήθηκε από την Agnes για να διενεργήσει τον φόνο. Δυο χρόνια μετά, στις 12 Ιανουαρίου 1830, ο Fridrik και η Agnes αποκεφαλίζονται.
[2] «Until I feel that I’m not moving myself, and that the sun is driving me. Until I am a puppet of the wind, and of the scythe, and of the long, slow strokes that propel my body forward. Until I couldn’t stop if I wanted to».
[3] «I catch the words as they slither through the gap between this room and the next»
[4] «Autumn fell upon the valley like a gasp»
[5] «There were smears of violet that swelled against darkness of the night», και, πιο κάτω: «τhe verses lifted over the snowy field and fell about them like a mist»
[6] Έθιμα Ταφής, Αθήνα, Ίκαρος, 2014, σελ. 77-78
[7] Για παράδειγμα, το Bjarg είναι ο τόπος γέννησης του διασημότερου «παράνομου» της ισλανδικής ιστορίας, Grettir Αsmundarson, που χρησιμοποιούσε το χωριό ως ορμητήριο δικό του και της εγκληματικής μητέρας του Αsdνs, γύρω στις αρχές του ενδέκατου αιώνα μ.Χ. Ο Grettir έζησε δέκα χρόνια στο Grettishφfπi αλλά υπερνικήθηκε από τον φόβο του για το συνεχές σκοτάδι. Στο τέλος δολοφονήθηκε στο νησί Drangey της περιοχής Skagafjφrπur και οι δολοφόνοι του προσκόμισαν τη σορό του στη μητέρα του, για να ενταφιαστεί στο Bjarg, όπου εγέρθηκε και ένα αναμνηστικό μνημείο προς τιμήν του το 1974, όπου αναγράφονται στίχοι από τον περίφημο θρύλο (saga) Grettirs γραμμένοι από τον Halldσr Pιtursson.

kentΈθιμα ταφής
Hannah Kent
Μτφρ. Μαρία Αγγελίδου
Ίκαρος 2014
Σελ. 420, τιμή € 16,50

alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Άμνετ» της Μάγκι Ο' Φάρελ (κριτική)

«Άμνετ» της Μάγκι Ο' Φάρελ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Μάγκι Ο' Φάρελ «Άμνετ» (μτφρ. Αύγουστος Κορτώ, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία για τον Ουίλιαμ Σαίξπηρ «All Is True» (2018).

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Άμνετ, ήταν το ό...

«Μια φιλία» της Σίλβια Αβαλόνε (κριτική)

«Μια φιλία» της Σίλβια Αβαλόνε (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Σίλβια Αβαλόνε «Μια φιλία» (μτφρ. Λούλα Καραγιαννάκη. εκδ. Αίολος). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Ginger and Rosa» (2012).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Με ποια κριτήρια επιλέγουμε το...

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο πρίγκιπας της ομίχλης» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός), πρώτο βιβλίο της εξαιρετικά επιτυχημένης Τριλογίας της Ομίχλης.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο,...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Η Πρεσβεία της Ιαπωνίας σε συνεργασία με το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης και το Japan Foundation και με την ευγενική υποστήριξη της εταιρίας JT International Hellas, διοργανώνει το Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Κεντρική εικόνα, πλάνο από τ...

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Θλίψη στον καλλιτεχνικό κόσμο, καθώς έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 88 ετών ο λογοτέχνης, εικαστικός και ηθοποιός, Μάκης Πανώριος.

Επιμέλεια: Book Press

Τη δυσάρεστη είδηση έκανε γνωστή o Σπύρος Μπιμπίλας, ο πρόεδρος του Σ...

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

Με τίτλο «Χώρος ιδιωτικός» παρουσιάστηκε έως τις 08/01 στο Μουσείο Μπενάκη μεγάλη αφιερωματική έκθεση στη ζωή και το έργο του μεγάλου δασκάλου της ελληνικής ζωγραφικής, Γιάννη Μόραλη. Η έκθεση θα παρουσιαστεί και σε άλλες πόλεις, με πιθανότερο επόμενο σταθμό την Πάτρα.  Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Καίτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ