Για το μυθιστόρημα του Gilles Martin-Chauffier Το Παρίσι εν καιρώ ειρήνης (εκδ. Πόλις).
Του Γιώργου Βέη
«Αν τα φύλλα των ονείρων μας πρέπει να αγγίζουν τον παράδεισο, καλύτερα οι ρίζες των πράξεών μας να φτάνουν ως την κόλαση».(Μονολογεί ο Ερβέ Κερζενεάν, ως άνω, σελ. 298)
Ο Ζιλ Μαρτέν-Σωφιέ, γεννημένος στο Νεϊγύ το 1954, απόφοιτος οικονομικών σπουδών, είναι αρχισυντάκτης του περιοδικού Paris Match, όπου άρχισε να εργάζεται από το 1980. Διατηρεί την επιστασία των πολιτικών θεμάτων. Γνωρίζει σε βάθος τον ψυχισμό του γαλλικού λαού. Αλλά και τις ιδιοσυγκρασίες αντιπροσωπευτικών ομάδων άλλων λαών και άλλων εθνοτήτων, οι οποίες εκούσες άκουσες έκαναν ή επιδιώκουν να κάνουν πατρίδα τους, hic et nunc, τη δική του. Γράφει στη διασταύρωση κυριολεκτικά πολλαπλών πολιτισμικών ωσμώσεων, αποδομώντας συνειδητά και καυτηριάζοντας συστηματικά. Εξ ου και η γοητεία των κειμένων του, τα οποία, περιττό να το τονίσω, επιχειρούν να στοιχειοθετήσουν μιαν ευπρόσωπη, εξ αντικειμένου ει δυνατόν, τοποθέτηση.
Ο τίτλος του βιβλίου είναι σαφώς παραπλανητικός. Οι σελίδες του εμπύρετες.
Στόχος πικρόχολων σχολίων του εν λόγω συγγραφέα, αποτελεί, μεταξύ άλλων, η διάχυτη υποκρισία μερικών λίαν προβεβλημένων χαρακτήρων του πολιτικού κατεστημένου, με το οποίο έρχεται συχνά, ως εκ των πραγμάτων, σ΄ επαφή. Ο τίτλος του βιβλίου είναι σαφώς παραπλανητικός. Οι σελίδες του είναι εμπύρετες. Η απομυθοποίηση ακυρώνει πλείστα αξιακά δεδομένα. Ό,τι με την πρώτη φορά τεκμαίρεται ασφαλές και έγκυρο, στο επόμενο κεφάλαιο καταρρέει ως σαθρό προϊόν μιας ακόμη επιπόλαιας κρίσης. Το Παρίσι κινδυνεύει να μετατραπεί σε Μπρονξ αντί σε μιαν Αλεξάνδρεια του 21ου αιώνα. Γάλλοι συνάδελφοι, ειρήσθω εν παρόδω, μου λένε συχνά πυκνά σε διάφορες πρωτεύουσες που κατά καιρούς τους συναντώ, δήθεν χαριτολογώντας: «Το Παρίσι, α το Παρίσι... το χαρίζουμε στους μετανάστες, μας αρκεί η επαρχία. Αυτή είναι η Γαλλία μας πλέον!»
Το λάκτισμα της δράσης το δίνει εδώ ένας έφηβος αραβικής καταγωγής. Επιτίθεται σε μιαν εβραιοπούλα. Την παραμόνευε σ' έναν υπόγειο σταθμό στάθμευσης. Προσπαθεί ματαίως να της κλέψει την τσάντα. Η παραβατική του επιχείρηση λήγει μάλλον ήπια: συλλαμβάνεται και στη συνέχεια, λόγω των πανταχού παρόντων περιώνυμων νομικών κενών ή δικονομικών νεφελωμάτων, αφήνεται ελεύθερος. Αργότερα, όμως, ο ίδιος δέχεται επίθεση από αγνώστους. Του παραμορφώνουν το πρόσωπο με βιτριόλι. Η αραβική κοινότητα πιστεύει ότι η εβραϊκή πλευρά αντεκδικείται. Εξέλιξη: άγνωστοι απάγουν τον μικρό αδελφό της προαναφερόμενης άτυχης. Τα λύτρα που ζητούν είναι υπέρογκα. Αμέσως τα βλέμματα των ιθυνόντων στρέφονται αυτή τη φορά –και δικαίως φρονούν– προς την αραβική παράταξη. Το 18ο διαμέρισμα της Πόλης των Φώτων κινδυνεύει ν' αναφλεγεί. Ο χαλκέντερος Ερβέ Κερζενεάν, κεντρικό πρόσωπο του μυθιστορήματος, αναλαμβάνει εκ καθήκοντος να ξεμπλέξει το κουβάρι των αιτίων και των αιτιατών, τα οποία κρύβονται πίσω από αυτά τα αλυσιδωτά εγκλήματα. Ως κύριος υπεύθυνος της ειρηνικής συνύπαρξης πολλών χιλιάδων μελών δέκα τουλάχιστον διαφορετικών εθνοτήτων, που ασπάζονται, μεταξύ άλλων, τους τρεις μονοθεϊσμούς, οφείλει να επιδείξει, συν τοις άλλοις, και ικανότητες του μάντη Τειρεσία.
 Ο Gilles Martin-Chauffier
|
Ως παλαίμαχο στέλεχος της Αστυνομίας και μάλιστα Διοικητής ολόκληρου Τμήματός της, ο Ερβέ Κερζενεάν κρίνεται από υπηρεσιακή άποψη επαρκέστατος, σαφώς ετοιμοπόλεμος, ευφυής και βεβαίως επιχειρησιακά ιδιαιτέρως έμπειρος. Ερωτεύεται μάλλον αστόχαστα, όπως άλλωστε οφείλουν να πράττουν όλοι οι ήρωες των λεγομένων μαύρων μυθιστορημάτων. Η φιλόλογος καθηγήτρια στο Λύκειο Σαιντ-Εξυπερύ, με την οποία συνευρίσκεται τακτικά, η χαρίεσσα Ανν-Μαρί, θα αποδειχθεί μάλιστα ότι συνιστά μιαν εκδοχή της Μάτα Χάρι, σε μαφιόζικο όμως περιβάλλον. Ο Ερβέ Κερζενεάν θα διαπράξει και δη εν ψυχρώ κάτι, το οποίο δεν μπόρεσαν καν να διανοηθούν ποτέ όλοι μαζί οι ιδιωτικοί ανιχνευτές των εγκλημάτων της συναφούς λογοτεχνίας, η οποία γραμματολογικά προηγήθηκε. Εννοώ τους άμεσους και έμμεσους, τρόπον τινά, φιλολογικούς του προγόνους. Κοντολογίς, σε πλήρη αντίθεση με ό,τι θα έκανε φέρ΄ ειπείν ο εμφανώς φλεγματικός Φίλιπ Μαρλόου, δημιούργημα του μεγάλου δασκάλου του είδους, δηλαδή του Ρέιμοντ Τσάντλερ, ο όχι και τόσο ψύχραιμος Ερβέ Κερζενεάν θα συμπράξει με το Κακό, προκειμένου να επωφεληθεί των πλούσιων, αλλά απαγορευμένων καρπών, ήτοι των λύτρων. Αυτή είναι η δεύτερη ανατροπή του εξαιρετικά καλοδουλεμένου μυθιστορήματος, το οποίο συμβάλλει όσο ελάχιστα στην εποχή μας στη ριζική ανανέωση της αστυνομικής φιλολογίας. Η πρώτη ανατροπή δεν πρέπει βεβαίως ν΄ αποκαλυφθεί εδώ.
Ο Ερβέ Κερζενεάν θα διαπράξει και δη εν ψυχρώ κάτι, το οποίο δεν μπόρεσαν καν να διανοηθούν ποτέ όλοι μαζί οι ιδιωτικοί ανιχνευτές των εγκλημάτων της συναφούς λογοτεχνίας.
Αρκεί προσώρας να δώσω το στίγμα των ισορροπιών, τις οποίες πρέπει να διατηρήσει ο πολυπολιτισμικός παριζιάνικος κοινωνικός ιστός στο εσωτερικό του, προκειμένου να επιβιώσει στις δύσκολες από κάθε άποψη συγκυρίες της σήμερον. Παραθέτω τα εξής ενδεικτικά των αναλόγων τριβών, οι οποίες σημειώνονται εν γένει στη γαλλική κοινωνία σε καθημερινή, οίκοθεν νοείται, βάση: «Αν δεν έχουμε αξιόπιστες στατιστικές, φταίει το ότι ενάρετες ψυχές σαν κι εσένα βλέπουν τα αρχεία του Βισί πίσω από κάθε πόρτα και έχουν ανακηρύξει σε ταμπού οποιαδήποτε σοβαρή απογραφή όσων ζουν στη Γαλλία. Ο τρόπος της σκέψης σου είναι πολύ απλός: συνίσταται προπάντων στο να μην κοιτάς την πραγματικότητα κατάματα. Διότι η αλήθεια είναι πως ο αριθμός 20% είναι μια διπλωματική αβρότητα για να μην ανοίξει η όρεξη της Διεθνούς Ομοσπονδίας κατά του Ρατσισμού και του Αντισημιτισμού, του Μετώπου της Δεξιάς και όλων αυτών που έχουν κάνει τους μετανάστες το αγαπημένο τους παιχνίδι [...] Είχα πει ακριβώς τα αντίθετα λίγες μέρες νωρίτερα στην υστερική φαρμακοποιό. Ενώ εκείνη καταριόταν τους Άραβες κακοποιούς που την έκαναν έξαλλη, είχα μιλήσει για τους αναρίθμητους «Αραβοαστούς» που είχαν φτιάξει τη ζωή τους στη χώρα μας [...]». Από μια άποψη, όντας προφανώς ατελής ως υπηρεσιακός φορέας της ηθικής, όντας ανίκανος να είναι το Πρότυπο του στυλοβάτη του Νόμου, ο καθόλα γήινος, ήτοι «ανθρώπινος, πολύ ανθρώπινος», όπως θα συμφωνούσε εδώ ο Φρίντριχ Νίτσε, ο ευρηματικός λύτης των εγκληματολογικών σταυρολέξων Ερβέ Κερζενεάν καλείται να αποδώσει δικαιοσύνη. Κι αυτός αποτελεί την τελευταία ελπίδα για να τελεσφορήσει το Αγαθό. Εξ ου και η κρισιμότητα των αποφασιστικών, ιδιοτελών μεν εν μέρει, λυσιτελών δε, χειρισμών του.
Η μετάφραση, ευέλικτη και συνεπής στις αρχές της, μετέτρεψε το πρωτότυπο σε ό,τι αρχικά της ζητήθηκε.
* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι ποιητής.
Το Παρίσι εν καιρώ ειρήνης
Gilles Martin-Chauffier
Μτφρ. Γιάννης Στρίγκος
Πόλις 2014
Σελ. 348, τιμή € 15,00
