papa-doc-390

Για το μυθιστόρημα του Γράχαμ Γκριν Οι θεατρίνοι, μια πολυπλόκαμη ιστορία στα μαύρα χρόνια της Αϊτής. 

Του Νίκου Κουρμουλή

Λίγο μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και παράλληλα με τον επαναπροσδιορισμό της ευρωπαϊκής χάρτας, οι νικήτριες συμμαχικές δυνάμεις δεν ξέχασαν τις αποικίες τους. Βέβαια οι καιροί έχουν αλλάξει. Οι ιθαγενείς των αποικιών εξεγείρονται ζητώντας χειραφέτηση ταυτοτική, πολλές φορές υπαρξιακή και εθνική. Η περιοχή της Λατινικής Αμερικής και των νήσων της Καραϊβικής αποτελούν ιδανικό πεδίο πολιτικής μόχλευσης. Think tank της εποχής σκαρφίζονται ανατροπές, εκτροπές και ξεπούλημα γης υπερτιμολογημένο. Οι ντόπιοι, χρόνια μέσα στην παραζάλη της υποτέλειας, οραματίζονται επανάσταση λυτρωτική, που αρκετές φορές φέρνει τα αντίθετα αποτελέσματα. Μια τέτοια περίπτωση, όπου το χάος προσπαθεί να καταλάβει ζωτικές ατρηρίες της ζωής, είναι η Αϊτή. Κι εκεί βρίσκεται ο Γκράχαμ Γκρην για να το περιγράψει, δίνοντας του μορφή και σχήμα, στηλιτεύοντας το imperium της Δύσης. 

Στην λίστα των έργων του Οι θεατρίνοι δεν είναι ούτε σπάνιοι, ούτε διάσημοι. Κρατούν χαμηλό προφίλ. Με σπιρτάδα πολιτικοαισθαντική και οξυδέρκεια ανάγλυφη. Ο Γκράχαμ Γκρην ταξιδεύει μέχρι το Πορτ-ω-Πρενς στην πιο απάνθρωπη φάση του καθεστώτος Ντυβαλιέ ή Πάπα Ντοκ, των αρχών της δεκαετίας του ΄60. Η Αϊτή σπαράσσεται από παρασκηνιακές συγκρούσεις, παρακρατικά ξεσαλώματα (από τους διαβόητους «Τοντόν Μακούτ»), έναν εμφύλιο σε συνέχειες, ιδεοψυχαναγκαστικούς μεγαλοϊδεατισμούς. Είναι μια χώρα-πείραμα για άσκηση «υψηλής» εξωτερικής πολιτικής (στην κεντρική φωτό, στιγμιότυπο από την επίσκεψη του μεγιστάνα Nelson Rockefeller στην Αϊτή).

Ανάμεσα στους δαιδάλους της γραφειοκρατείας, των απανωτών κυβερνητικών αλλαγών, των κρυφών ερώτων, ο κύριος Μπράουν είναι ο ιδανικός πρέσβης του αστικού επιχειρηματικού πνεύματος των απαρχών του 20ου αιώνα.

Ο συγγραφέας διαλέγει για αφηγηματικό του θεμέλιο τον κύριο Καφέ ή μίστερ Μπράουν, ιδιοκτήτη ενός πρώην ακμάζοντος ξενοδοχείου λίγο έξω από το Πορτ-ω-Πρενς. Ανάμεσα στους δαιδάλους της γραφειοκρατείας, των απανωτών κυβερνητικών αλλαγών, των κρυφών ερώτων, ο κύριος Μπράουν είναι ο ιδανικός πρέσβης του αστικού επιχειρηματικού πνεύματος των απαρχών του 20ου αιώνα. Είναι ο άνθρωπος που θέλει να βάζει ο ίδιος τους κανόνες του παιχνιδιού, προστατεύοντας παράλληλα τις αρχές του laissez faire. Ο κύριος Μπράουν, ένας οπαδός των φιλελεύθερων αρχών και αριστερόστροφος, δεν θα επέτρεπε ποτέ φονικά χτυπήματα κάτω από τη μέση. Ιδιαίτερα εκείνα που προέρχονται από άπληστους πολιτικάντηδες, που δεν υπολογίζουν τίποτε μπροστά στο μηδενιστικό κέρδος.

Ο Γκράχαν Γκρην ξέρει πολύ καλά τις καλλιεργήσιμες εκτάσεις του σύμπαντος που επεξεργάζεται. Ανθρωπογεωγράφος από τους λίγους, έλκεται από άτομα που ρισκάρουν τα πάντα για ένα όνειρο. Στο συγκεκριμένο έργο, εντάσσονται σε δύο κατηγορίες: της τύχης και της πίστης. Ρεύματα που συμπλέουν αν χρειαστεί, ενώ τον περισσότερο καιρό τον παιρνούν στα χαρακώματα. Ο κύριος Μπράουν αποτελεί την οντολογική σύζευξη των δυο παραπάνω κατηγοριών. Άπατρις περιπλανώμενος, που αναζητά το ρίζωμα στις παρυφές των υπό κατάρρευση περιοχών του πλανήτη, ο Γκράχαμ Γκρην εκφράζει το ασυμβίβαστο κοινωνικό υποκείμενο, που μάχεται την χειραφέτιση από τις κυρίαρχες πολιτισμικές δομές.

Ένας αντπροσωπευτικός θίασος

Τα μέλη του «θιάσου» γνωρίζονται στο πλοίο που τους μεταφέρει στην Αϊτή. Εκτός του κυρίου Μπράουν, είναι ο αινιγματικός μισθοφόρος κύριος Τζόουνς και ένα ηλικιωμένο ζευγάρι από την Αμερική, ο κύριος και η κυρία Σμιθ. Τα ονόματα είναι προσχηματικά, κομμένα και ραμμένα για θεατρίνους σε πολλαπλούς ρόλους. Το Πορτ-ω Πρενς είναι μια πόλη αιχμάλωτη στον ιστό της βίας και θυμίζει ελάχιστα τις δόξες του παρελθόντος. Οι θεατρίνοι πιστεύουν πως σύντομα θα μπορέσουν να εκμεταλευτούν τη κατάσταση και συναλασσόμενοι με το καθεστώς θα έχουν τον πρώτο λόγο στην «επερχόμενη ανάκαμψη». Οι διασυνδέσεις είναι το παν γι αυτούς. Φευ. Με όπλα το ψέμμα, την προσποίηση, τον βολονταρισμό, είναι τουλάχιστον σίγουροι πως θα πείσουν ακόμη και τους πλέον καχύποπτους. Εξάλλου, αν ικανοποιηθούν τα αμοιβαία συμφέροντα δεν θα προκύψει λόγος για αντιπαραθέσεις.

graham-greene-and-bernard-diederich  
   Ο Graham Greene με τον συγγραφέα Bernard-Diederich, στην Αΐτή.  

Αριστοτεχνικά, ο Γκράχαμ Γκρην υποσκάπτει το έδαφος κάτω από τη μύτη των ηρώων του, με διαφορετικό τρόπο για κάθε «ρόλο». Ο κύριος Μπράουν συνειδητοποιεί πως οι βαναυσότητα των αρχών και όσων τις υποστηρίζουν, ανάμεσα τους και η κυβέρνησή του, δεν είναι ένα καπρίτσιο. Προσβάλλει τον πυρήνα των κοσμοπολίτικων αξιών του. Ο τυφλός αυταρχισμός που λατρεύει το αίμα και την τρομοκρατία, δεν απαντάται στην δημοκρατική του θωράκιση. Διαλέγει τον δρόμο της αντίστασης. Ο κύριος Τζόουνς λέει ότι είναι βετεράνος του πολέμου της Βιρμανίας. Είναι καυχησιάρης, εγωκεντρικός, έχοντας για σημαία τα ανδραγαθήματα του. Δύσκολα πείθει. Παρ'όλα συτά γίνεται κόλακας του εκεί συστήματος, πιάνοντας στασίδι στους παρακρατικούς μηχανισμούς. Υπόσχεται στους πάντες τα πάντα. Είναι ένας δεινός κομφερασιέ, που καταλήγει να αντικρύσει τη μοίρα του. Ο κύριος και η κυρία Σμιθ, έχουν φήμη ανθρωπιστών οικολόγων. Ακολουθούν τον ρόλο τους πιστά έως το τέλος και χωρίς ψεγάδι. Επιθυμούν να κάνουν μπίζνες με τον πρόεδρο Ντυβαλιέ. Να εγκαινιάσουν μια επιχειρήση για χορτοφάγους στην υπό κατασκευή φαραωνική πόλη Ντυβάλιεβιλ. Μια «άκακη» ΜΚΟ, κενή περιεχομένου, έτοιμη να παίξει χοντρό παιχνίδι στην ρουλέτα των κερδοσκοπικών επιδιώξεων. Η Μάρτα, ερωμένη του κυρίου Μπράουν, είναι η πλανεύτρα μούσα του λιμανιού. Εγκλωβισμένη ανάμεσα στον ισχυρό σύζυγο και τον φλογερό εραστή, το οικογενειακό καθήκον και τον κίνδυνο, ενσαρκώνει την παρηκμασμένη φαμ φατάλ, που κατέχει όμως το απωθημένο του κυρίου Μπράουν: την αίσθηση του ανήκειν. Ο Γκράχαμ Γκρην διανέμει τους ρόλους, αλλάζοντας το σενάριο ερήμην τους.

Μια στοχαστική αναμέτρηση στα ταραγμένα νερά της γεωπολιτικής σκακιέρας. Μια παράσταση που ανατρέπει τις βεβαιότητες, ξεγυμνώνοντας τους θεατρίνους από τα πλουμίδια τους. Δεν είναι σίγουρο ότι θα επικρατίσει η αλήθεια. Διότι και αυτή είναι μια υπόθεση. Μια σεναριακή εκδοχή. Παραλλαγή πάνω σ'ένα μοτίβο, όπως μας δίδαξε ο Ιωάννης Σεβαστιανός Μπαχ. Για τον Γκράχαμ Γκρην παραμένει ζητούμενο η έκθεση του ανθρώπου στις παροξυσμικές του εμμονές και τις χίμαιρες που γεννούν οι αυταπάτες. Με λόγο ραφινάτο, αιχμηρό, γεμάτο υπαινιγμούς, κλιμακώνει την ένταση, αφήνοντας να βγει στο φως το άλγος των ανθρώπων που πίστεψαν ότι η Ιστορία τους ανήκει. Σωστό ή λάθος; Ουδείς μπορεί να απαντήσει. Εκτός από τους αχόρταγους δαίμονές τους.

ΝΙΚΟΣ ΚΟΥΡΜΟΥΛΗΣ


theatrinoi-greeneΟι θεατρίνοι
Γκράχαμ Γκρην
Μτφρ. Κλαίρη Παπαμιχαήλ
Πόλις 2014
Σελ. 400, τιμή € 17,70
 
politeia-link

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ GRAHAM GREENE

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Mandíbula, της Μόνικα Οχέδα – κορίτσια στα όρια

Mandíbula, της Μόνικα Οχέδα – κορίτσια στα όρια

Για το μυθιστόρημα της Mónica Ojeda «Mandíbula» (μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη, εκδ. Σκαρίφημα).

Του Διονύση Μαρίνου

Για να συνεννοηθούμε: όπου «Mandíbula» σκεφτείτε κοφτερά σαγόνια που κατασπαράζουν μαλακούς ιστούς. Μυτερά δόντια που πέφτουν σαν βελόνα ...

Σιττ Μαρί-Ροζ, της Ετέλ Αντνάν

Σιττ Μαρί-Ροζ, της Ετέλ Αντνάν

Για το πεζογράφημα της Etel Adnan «Σιττ Μαρί-Ροζ» (μτφρ. Λίζυ Τσιριμώκου, εκδ. Άγρα).

Του Ιγνάτη Χουβαρδά

Το ξέσπασμα του εμφύλιου πολέμου στη Βηρυτό, τον Απρίλιο 1975, κυριαρχεί στο βιβλίο Σιττ Μαρί-Ροζ της Ετέλ Α...

Αντίο τώρα, τα λέμε αύριο, του Γουίλιαμ Μάξγουελ

Αντίο τώρα, τα λέμε αύριο, του Γουίλιαμ Μάξγουελ

Για το μυθιστόρημα του William Maxwell «Αντίο τώρα, τα λέμε αύριο» (μτφρ. Παναγιώτης Κεχαγιάς, εκδ. Gutenberg).

Του Γεωργίου Νικ. Σχορετσανίτη

Το βιβλίο Αντίο τώρα, τα λέμε αύριο (“So Long, See You Tomorrow”, 1980, Knopf), του Αμερικανού ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Σχολείο χωρίς τέχνη δεν είναι σχολείο

Σχολείο χωρίς τέχνη δεν είναι σχολείο

Την εβδομάδα 25-31 Μαΐου 2020 γιορτάστηκε η Παγκόσμια Εβδομάδα Τεχνών στην Εκπαίδευση, μια πρωτοβουλία της Unesco και του World Alliance for Arts Education. Στο διαφημιστικό βίντεο Why Arts Education matters έγραφε χαρακτηριστικά: We all have an artistic soul. Ώστε, λοιπόν, «όλοι έχουμε μια κα...

Marilynne Robinson: «Στο σπίτι»

Marilynne Robinson: «Στο σπίτι»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Marilynne Robinson «Στο σπίτι» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), που κυκλοφορεί στις 24 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Γκλόρι πήρε τον Τζακ επάνω στο δωμάτιο που είχε ετοιμά...

Αυτό που κάνει η Μαρία Λαϊνά με τις λέξεις

Αυτό που κάνει η Μαρία Λαϊνά με τις λέξεις

Οι λέξεις δεν είναι πράγματα, αλλά κάνουν πράγματα. Τι μπέρδεμα... Αλλά και πάλι, πώς μπορεί κανείς να είναι σίγουρος; Σκέψεις και ερωτήματα με αφορμή το αφήγημα της Μαρίας Λαϊνά «Τι όμορφη που είναι η ζωή» (εκδ. Πατάκη)

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Marilynne Robinson: «Στο σπίτι»

Marilynne Robinson: «Στο σπίτι»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Marilynne Robinson «Στο σπίτι» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), που κυκλοφορεί στις 24 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Γκλόρι πήρε τον Τζακ επάνω στο δωμάτιο που είχε ετοιμά...

Βάσια Τζανακάρη: «Αδελφικό»

Βάσια Τζανακάρη: «Αδελφικό»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Βάσιας Τζανακάρη «Αδελφικό», που κυκλοφορεί στις 24 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΜΑΡΩ

Το μωρό γκρίνιαζε σε όλη τη διαδρομή. Τόσο που το μι...

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Emmanuel Levinas «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο» σε μετάφραση και επίμετρο του Θωμά Συμεωνίδη, το οποίο κυκλοφορεί το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Σαιξπηρικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Ιάκωβος Ανυφαντάκης, Δήμητρα Λουκά, Μάκης Μαλαφέκας, Βαγγέλης Μπέκας, Ιωάννα Ντούμπρου, Κατερίνα Παπαντωνίου, Γιώργος Παυλόπουλος, Γιώργος Πετράκης, Βάσια Τζανακάρη. Εννέα νέοι συγγραφείς μοιράζονται μαζί μας σκέψεις τους για ένα βιβλίο που διάβασαν τον Αύγουστο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Αυτά είναι τα είκοσι (20) καλύτερα μυθιστορήματα που γράφτηκαν και εκδόθηκαν στα αγγλικά την τελευταία δεκαετία (2010-2019), σύμφωνα με τη συντακτική ομάδα του έγκριτου αμερικανικού ιστότοπου για τα βιβλία και τον πολιτισμό Literary Hub. 

Επιμέλεια: Book Press

...
13 μυθιστορήματα τρόμου και φαντασίας για γερά νεύρα

13 μυθιστορήματα τρόμου και φαντασίας για γερά νεύρα

Μυθιστορήματα που δοκιμάζουν τη φαντασία μας, που δεν μπορούμε να τα αφήσουμε από τα χέρια μας, που μας κάνουν να ξενυχτάμε από την αγωνία ή να καθυστερούμε λίγο ακόμη την επόμενη βουτιά.

Του Λεωνίδα Καλούση

Ενώ είναι αλήθεια ότι πολλά από τα μυθι...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

11 Σεπτεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Ιάκωβος Ανυφαντάκης, Δήμητρα Λουκά, Μάκης Μαλαφέκας, Βαγγέλης Μπέκας, Ιωάννα Ντούμπρου, Κατερίνα Παπαντωνίου, Γιώργος Παυλόπουλος, Γιώργος Πετράκης, Βάσια Τζανακάρη. Εν

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ