papa-doc-390

Για το μυθιστόρημα του Γράχαμ Γκριν Οι θεατρίνοι, μια πολυπλόκαμη ιστορία στα μαύρα χρόνια της Αϊτής. 

Του Νίκου Κουρμουλή

Λίγο μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και παράλληλα με τον επαναπροσδιορισμό της ευρωπαϊκής χάρτας, οι νικήτριες συμμαχικές δυνάμεις δεν ξέχασαν τις αποικίες τους. Βέβαια οι καιροί έχουν αλλάξει. Οι ιθαγενείς των αποικιών εξεγείρονται ζητώντας χειραφέτηση ταυτοτική, πολλές φορές υπαρξιακή και εθνική. Η περιοχή της Λατινικής Αμερικής και των νήσων της Καραϊβικής αποτελούν ιδανικό πεδίο πολιτικής μόχλευσης. Think tank της εποχής σκαρφίζονται ανατροπές, εκτροπές και ξεπούλημα γης υπερτιμολογημένο. Οι ντόπιοι, χρόνια μέσα στην παραζάλη της υποτέλειας, οραματίζονται επανάσταση λυτρωτική, που αρκετές φορές φέρνει τα αντίθετα αποτελέσματα. Μια τέτοια περίπτωση, όπου το χάος προσπαθεί να καταλάβει ζωτικές ατρηρίες της ζωής, είναι η Αϊτή. Κι εκεί βρίσκεται ο Γκράχαμ Γκρην για να το περιγράψει, δίνοντας του μορφή και σχήμα, στηλιτεύοντας το imperium της Δύσης. 

Στην λίστα των έργων του Οι θεατρίνοι δεν είναι ούτε σπάνιοι, ούτε διάσημοι. Κρατούν χαμηλό προφίλ. Με σπιρτάδα πολιτικοαισθαντική και οξυδέρκεια ανάγλυφη. Ο Γκράχαμ Γκρην ταξιδεύει μέχρι το Πορτ-ω-Πρενς στην πιο απάνθρωπη φάση του καθεστώτος Ντυβαλιέ ή Πάπα Ντοκ, των αρχών της δεκαετίας του ΄60. Η Αϊτή σπαράσσεται από παρασκηνιακές συγκρούσεις, παρακρατικά ξεσαλώματα (από τους διαβόητους «Τοντόν Μακούτ»), έναν εμφύλιο σε συνέχειες, ιδεοψυχαναγκαστικούς μεγαλοϊδεατισμούς. Είναι μια χώρα-πείραμα για άσκηση «υψηλής» εξωτερικής πολιτικής (στην κεντρική φωτό, στιγμιότυπο από την επίσκεψη του μεγιστάνα Nelson Rockefeller στην Αϊτή).

Ανάμεσα στους δαιδάλους της γραφειοκρατείας, των απανωτών κυβερνητικών αλλαγών, των κρυφών ερώτων, ο κύριος Μπράουν είναι ο ιδανικός πρέσβης του αστικού επιχειρηματικού πνεύματος των απαρχών του 20ου αιώνα.

Ο συγγραφέας διαλέγει για αφηγηματικό του θεμέλιο τον κύριο Καφέ ή μίστερ Μπράουν, ιδιοκτήτη ενός πρώην ακμάζοντος ξενοδοχείου λίγο έξω από το Πορτ-ω-Πρενς. Ανάμεσα στους δαιδάλους της γραφειοκρατείας, των απανωτών κυβερνητικών αλλαγών, των κρυφών ερώτων, ο κύριος Μπράουν είναι ο ιδανικός πρέσβης του αστικού επιχειρηματικού πνεύματος των απαρχών του 20ου αιώνα. Είναι ο άνθρωπος που θέλει να βάζει ο ίδιος τους κανόνες του παιχνιδιού, προστατεύοντας παράλληλα τις αρχές του laissez faire. Ο κύριος Μπράουν, ένας οπαδός των φιλελεύθερων αρχών και αριστερόστροφος, δεν θα επέτρεπε ποτέ φονικά χτυπήματα κάτω από τη μέση. Ιδιαίτερα εκείνα που προέρχονται από άπληστους πολιτικάντηδες, που δεν υπολογίζουν τίποτε μπροστά στο μηδενιστικό κέρδος.

Ο Γκράχαν Γκρην ξέρει πολύ καλά τις καλλιεργήσιμες εκτάσεις του σύμπαντος που επεξεργάζεται. Ανθρωπογεωγράφος από τους λίγους, έλκεται από άτομα που ρισκάρουν τα πάντα για ένα όνειρο. Στο συγκεκριμένο έργο, εντάσσονται σε δύο κατηγορίες: της τύχης και της πίστης. Ρεύματα που συμπλέουν αν χρειαστεί, ενώ τον περισσότερο καιρό τον παιρνούν στα χαρακώματα. Ο κύριος Μπράουν αποτελεί την οντολογική σύζευξη των δυο παραπάνω κατηγοριών. Άπατρις περιπλανώμενος, που αναζητά το ρίζωμα στις παρυφές των υπό κατάρρευση περιοχών του πλανήτη, ο Γκράχαμ Γκρην εκφράζει το ασυμβίβαστο κοινωνικό υποκείμενο, που μάχεται την χειραφέτιση από τις κυρίαρχες πολιτισμικές δομές.

Ένας αντπροσωπευτικός θίασος

Τα μέλη του «θιάσου» γνωρίζονται στο πλοίο που τους μεταφέρει στην Αϊτή. Εκτός του κυρίου Μπράουν, είναι ο αινιγματικός μισθοφόρος κύριος Τζόουνς και ένα ηλικιωμένο ζευγάρι από την Αμερική, ο κύριος και η κυρία Σμιθ. Τα ονόματα είναι προσχηματικά, κομμένα και ραμμένα για θεατρίνους σε πολλαπλούς ρόλους. Το Πορτ-ω Πρενς είναι μια πόλη αιχμάλωτη στον ιστό της βίας και θυμίζει ελάχιστα τις δόξες του παρελθόντος. Οι θεατρίνοι πιστεύουν πως σύντομα θα μπορέσουν να εκμεταλευτούν τη κατάσταση και συναλασσόμενοι με το καθεστώς θα έχουν τον πρώτο λόγο στην «επερχόμενη ανάκαμψη». Οι διασυνδέσεις είναι το παν γι αυτούς. Φευ. Με όπλα το ψέμμα, την προσποίηση, τον βολονταρισμό, είναι τουλάχιστον σίγουροι πως θα πείσουν ακόμη και τους πλέον καχύποπτους. Εξάλλου, αν ικανοποιηθούν τα αμοιβαία συμφέροντα δεν θα προκύψει λόγος για αντιπαραθέσεις.

graham-greene-and-bernard-diederich  
   Ο Graham Greene με τον συγγραφέα Bernard-Diederich, στην Αΐτή.  

Αριστοτεχνικά, ο Γκράχαμ Γκρην υποσκάπτει το έδαφος κάτω από τη μύτη των ηρώων του, με διαφορετικό τρόπο για κάθε «ρόλο». Ο κύριος Μπράουν συνειδητοποιεί πως οι βαναυσότητα των αρχών και όσων τις υποστηρίζουν, ανάμεσα τους και η κυβέρνησή του, δεν είναι ένα καπρίτσιο. Προσβάλλει τον πυρήνα των κοσμοπολίτικων αξιών του. Ο τυφλός αυταρχισμός που λατρεύει το αίμα και την τρομοκρατία, δεν απαντάται στην δημοκρατική του θωράκιση. Διαλέγει τον δρόμο της αντίστασης. Ο κύριος Τζόουνς λέει ότι είναι βετεράνος του πολέμου της Βιρμανίας. Είναι καυχησιάρης, εγωκεντρικός, έχοντας για σημαία τα ανδραγαθήματα του. Δύσκολα πείθει. Παρ'όλα συτά γίνεται κόλακας του εκεί συστήματος, πιάνοντας στασίδι στους παρακρατικούς μηχανισμούς. Υπόσχεται στους πάντες τα πάντα. Είναι ένας δεινός κομφερασιέ, που καταλήγει να αντικρύσει τη μοίρα του. Ο κύριος και η κυρία Σμιθ, έχουν φήμη ανθρωπιστών οικολόγων. Ακολουθούν τον ρόλο τους πιστά έως το τέλος και χωρίς ψεγάδι. Επιθυμούν να κάνουν μπίζνες με τον πρόεδρο Ντυβαλιέ. Να εγκαινιάσουν μια επιχειρήση για χορτοφάγους στην υπό κατασκευή φαραωνική πόλη Ντυβάλιεβιλ. Μια «άκακη» ΜΚΟ, κενή περιεχομένου, έτοιμη να παίξει χοντρό παιχνίδι στην ρουλέτα των κερδοσκοπικών επιδιώξεων. Η Μάρτα, ερωμένη του κυρίου Μπράουν, είναι η πλανεύτρα μούσα του λιμανιού. Εγκλωβισμένη ανάμεσα στον ισχυρό σύζυγο και τον φλογερό εραστή, το οικογενειακό καθήκον και τον κίνδυνο, ενσαρκώνει την παρηκμασμένη φαμ φατάλ, που κατέχει όμως το απωθημένο του κυρίου Μπράουν: την αίσθηση του ανήκειν. Ο Γκράχαμ Γκρην διανέμει τους ρόλους, αλλάζοντας το σενάριο ερήμην τους.

Μια στοχαστική αναμέτρηση στα ταραγμένα νερά της γεωπολιτικής σκακιέρας. Μια παράσταση που ανατρέπει τις βεβαιότητες, ξεγυμνώνοντας τους θεατρίνους από τα πλουμίδια τους. Δεν είναι σίγουρο ότι θα επικρατίσει η αλήθεια. Διότι και αυτή είναι μια υπόθεση. Μια σεναριακή εκδοχή. Παραλλαγή πάνω σ'ένα μοτίβο, όπως μας δίδαξε ο Ιωάννης Σεβαστιανός Μπαχ. Για τον Γκράχαμ Γκρην παραμένει ζητούμενο η έκθεση του ανθρώπου στις παροξυσμικές του εμμονές και τις χίμαιρες που γεννούν οι αυταπάτες. Με λόγο ραφινάτο, αιχμηρό, γεμάτο υπαινιγμούς, κλιμακώνει την ένταση, αφήνοντας να βγει στο φως το άλγος των ανθρώπων που πίστεψαν ότι η Ιστορία τους ανήκει. Σωστό ή λάθος; Ουδείς μπορεί να απαντήσει. Εκτός από τους αχόρταγους δαίμονές τους.

ΝΙΚΟΣ ΚΟΥΡΜΟΥΛΗΣ


theatrinoi-greeneΟι θεατρίνοι
Γκράχαμ Γκρην
Μτφρ. Κλαίρη Παπαμιχαήλ
Πόλις 2014
Σελ. 400, τιμή € 17,70
 
politeia-link

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ GRAHAM GREENE

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Περί ανθρώπων» της Γιούλι Τσε (κριτική) – Η Ευρώπη του δικαιωματισμού και η ηθική της ευθύνης

«Περί ανθρώπων» της Γιούλι Τσε (κριτική) – Η Ευρώπη του δικαιωματισμού και η ηθική της ευθύνης

Για το μυθιστόρημα της Γιούλι Τσε [Juli Zeh] «Περί ανθρώπων» (μτφρ. Απόστολος Στραγαλινός, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Από τη θεατρική διασκευή του μυθιστορήματος στο Theater Orchester Neubrandenburg / Neustrelitz.

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός

...
«Μάρτυς!» του Κάβε Ακμπάρ (κριτική) – Για έναν θάνατο που θα ξεπερνάει τα ανθρώπινα

«Μάρτυς!» του Κάβε Ακμπάρ (κριτική) – Για έναν θάνατο που θα ξεπερνάει τα ανθρώπινα

Για το μυθιστόρημα του Κάβε Ακμπάρ [Kaveh Akbar] «Μάρτυς!» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Ένας παλιός λογοτεχνικός μύθος δηλοί πως οι ποιητές δεν μπορούν να γράψουν εύκολα μυθιστόρημα. Β...

«Αρχαία καλλιέργεια» του Ραντουάν Νασσάρ (κριτική) – Εισαγωγή στον θαυμαστό και θαυμάσιο κόσμο του Βραζιλιάνου συγγραφέα

«Αρχαία καλλιέργεια» του Ραντουάν Νασσάρ (κριτική) – Εισαγωγή στον θαυμαστό και θαυμάσιο κόσμο του Βραζιλιάνου συγγραφέα

Για το μυθιστόρημα του Ραντουάν Νασσάρ [Raduan Nassar] «Αρχαία καλλιέργεια» (μτφρ. Αθηνά Ψυλλιά, εκδ. Πατάκη).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Έγραψε ένα και μόνο μυθιστόρημα, την ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Ο Γιώργος Αρβανίτης μάς συστήθηκε πρόσφατα με το μυθιστόρημα «Ταξίδι στον πράσινο ήλιο – Η πιο βλαχομπαρόκ χρεοκοπία που έγινε ποτέ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέα...

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

«Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τις εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και τη διδασκαλία τουλάχιστον δύο ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, από τη νέα σχολική χρονιά», σημειώνουν συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι, με αφορμή πρόσφατες εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ.

Επιμέλεια: Book Press...

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ