papa-doc-390

Για το μυθιστόρημα του Γράχαμ Γκριν Οι θεατρίνοι, μια πολυπλόκαμη ιστορία στα μαύρα χρόνια της Αϊτής. 

Του Νίκου Κουρμουλή

Λίγο μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και παράλληλα με τον επαναπροσδιορισμό της ευρωπαϊκής χάρτας, οι νικήτριες συμμαχικές δυνάμεις δεν ξέχασαν τις αποικίες τους. Βέβαια οι καιροί έχουν αλλάξει. Οι ιθαγενείς των αποικιών εξεγείρονται ζητώντας χειραφέτηση ταυτοτική, πολλές φορές υπαρξιακή και εθνική. Η περιοχή της Λατινικής Αμερικής και των νήσων της Καραϊβικής αποτελούν ιδανικό πεδίο πολιτικής μόχλευσης. Think tank της εποχής σκαρφίζονται ανατροπές, εκτροπές και ξεπούλημα γης υπερτιμολογημένο. Οι ντόπιοι, χρόνια μέσα στην παραζάλη της υποτέλειας, οραματίζονται επανάσταση λυτρωτική, που αρκετές φορές φέρνει τα αντίθετα αποτελέσματα. Μια τέτοια περίπτωση, όπου το χάος προσπαθεί να καταλάβει ζωτικές ατρηρίες της ζωής, είναι η Αϊτή. Κι εκεί βρίσκεται ο Γκράχαμ Γκρην για να το περιγράψει, δίνοντας του μορφή και σχήμα, στηλιτεύοντας το imperium της Δύσης. 

Στην λίστα των έργων του Οι θεατρίνοι δεν είναι ούτε σπάνιοι, ούτε διάσημοι. Κρατούν χαμηλό προφίλ. Με σπιρτάδα πολιτικοαισθαντική και οξυδέρκεια ανάγλυφη. Ο Γκράχαμ Γκρην ταξιδεύει μέχρι το Πορτ-ω-Πρενς στην πιο απάνθρωπη φάση του καθεστώτος Ντυβαλιέ ή Πάπα Ντοκ, των αρχών της δεκαετίας του ΄60. Η Αϊτή σπαράσσεται από παρασκηνιακές συγκρούσεις, παρακρατικά ξεσαλώματα (από τους διαβόητους «Τοντόν Μακούτ»), έναν εμφύλιο σε συνέχειες, ιδεοψυχαναγκαστικούς μεγαλοϊδεατισμούς. Είναι μια χώρα-πείραμα για άσκηση «υψηλής» εξωτερικής πολιτικής (στην κεντρική φωτό, στιγμιότυπο από την επίσκεψη του μεγιστάνα Nelson Rockefeller στην Αϊτή).

Ανάμεσα στους δαιδάλους της γραφειοκρατείας, των απανωτών κυβερνητικών αλλαγών, των κρυφών ερώτων, ο κύριος Μπράουν είναι ο ιδανικός πρέσβης του αστικού επιχειρηματικού πνεύματος των απαρχών του 20ου αιώνα.

Ο συγγραφέας διαλέγει για αφηγηματικό του θεμέλιο τον κύριο Καφέ ή μίστερ Μπράουν, ιδιοκτήτη ενός πρώην ακμάζοντος ξενοδοχείου λίγο έξω από το Πορτ-ω-Πρενς. Ανάμεσα στους δαιδάλους της γραφειοκρατείας, των απανωτών κυβερνητικών αλλαγών, των κρυφών ερώτων, ο κύριος Μπράουν είναι ο ιδανικός πρέσβης του αστικού επιχειρηματικού πνεύματος των απαρχών του 20ου αιώνα. Είναι ο άνθρωπος που θέλει να βάζει ο ίδιος τους κανόνες του παιχνιδιού, προστατεύοντας παράλληλα τις αρχές του laissez faire. Ο κύριος Μπράουν, ένας οπαδός των φιλελεύθερων αρχών και αριστερόστροφος, δεν θα επέτρεπε ποτέ φονικά χτυπήματα κάτω από τη μέση. Ιδιαίτερα εκείνα που προέρχονται από άπληστους πολιτικάντηδες, που δεν υπολογίζουν τίποτε μπροστά στο μηδενιστικό κέρδος.

Ο Γκράχαν Γκρην ξέρει πολύ καλά τις καλλιεργήσιμες εκτάσεις του σύμπαντος που επεξεργάζεται. Ανθρωπογεωγράφος από τους λίγους, έλκεται από άτομα που ρισκάρουν τα πάντα για ένα όνειρο. Στο συγκεκριμένο έργο, εντάσσονται σε δύο κατηγορίες: της τύχης και της πίστης. Ρεύματα που συμπλέουν αν χρειαστεί, ενώ τον περισσότερο καιρό τον παιρνούν στα χαρακώματα. Ο κύριος Μπράουν αποτελεί την οντολογική σύζευξη των δυο παραπάνω κατηγοριών. Άπατρις περιπλανώμενος, που αναζητά το ρίζωμα στις παρυφές των υπό κατάρρευση περιοχών του πλανήτη, ο Γκράχαμ Γκρην εκφράζει το ασυμβίβαστο κοινωνικό υποκείμενο, που μάχεται την χειραφέτιση από τις κυρίαρχες πολιτισμικές δομές.

Ένας αντπροσωπευτικός θίασος

Τα μέλη του «θιάσου» γνωρίζονται στο πλοίο που τους μεταφέρει στην Αϊτή. Εκτός του κυρίου Μπράουν, είναι ο αινιγματικός μισθοφόρος κύριος Τζόουνς και ένα ηλικιωμένο ζευγάρι από την Αμερική, ο κύριος και η κυρία Σμιθ. Τα ονόματα είναι προσχηματικά, κομμένα και ραμμένα για θεατρίνους σε πολλαπλούς ρόλους. Το Πορτ-ω Πρενς είναι μια πόλη αιχμάλωτη στον ιστό της βίας και θυμίζει ελάχιστα τις δόξες του παρελθόντος. Οι θεατρίνοι πιστεύουν πως σύντομα θα μπορέσουν να εκμεταλευτούν τη κατάσταση και συναλασσόμενοι με το καθεστώς θα έχουν τον πρώτο λόγο στην «επερχόμενη ανάκαμψη». Οι διασυνδέσεις είναι το παν γι αυτούς. Φευ. Με όπλα το ψέμμα, την προσποίηση, τον βολονταρισμό, είναι τουλάχιστον σίγουροι πως θα πείσουν ακόμη και τους πλέον καχύποπτους. Εξάλλου, αν ικανοποιηθούν τα αμοιβαία συμφέροντα δεν θα προκύψει λόγος για αντιπαραθέσεις.

graham-greene-and-bernard-diederich  
   Ο Graham Greene με τον συγγραφέα Bernard-Diederich, στην Αΐτή.  

Αριστοτεχνικά, ο Γκράχαμ Γκρην υποσκάπτει το έδαφος κάτω από τη μύτη των ηρώων του, με διαφορετικό τρόπο για κάθε «ρόλο». Ο κύριος Μπράουν συνειδητοποιεί πως οι βαναυσότητα των αρχών και όσων τις υποστηρίζουν, ανάμεσα τους και η κυβέρνησή του, δεν είναι ένα καπρίτσιο. Προσβάλλει τον πυρήνα των κοσμοπολίτικων αξιών του. Ο τυφλός αυταρχισμός που λατρεύει το αίμα και την τρομοκρατία, δεν απαντάται στην δημοκρατική του θωράκιση. Διαλέγει τον δρόμο της αντίστασης. Ο κύριος Τζόουνς λέει ότι είναι βετεράνος του πολέμου της Βιρμανίας. Είναι καυχησιάρης, εγωκεντρικός, έχοντας για σημαία τα ανδραγαθήματα του. Δύσκολα πείθει. Παρ'όλα συτά γίνεται κόλακας του εκεί συστήματος, πιάνοντας στασίδι στους παρακρατικούς μηχανισμούς. Υπόσχεται στους πάντες τα πάντα. Είναι ένας δεινός κομφερασιέ, που καταλήγει να αντικρύσει τη μοίρα του. Ο κύριος και η κυρία Σμιθ, έχουν φήμη ανθρωπιστών οικολόγων. Ακολουθούν τον ρόλο τους πιστά έως το τέλος και χωρίς ψεγάδι. Επιθυμούν να κάνουν μπίζνες με τον πρόεδρο Ντυβαλιέ. Να εγκαινιάσουν μια επιχειρήση για χορτοφάγους στην υπό κατασκευή φαραωνική πόλη Ντυβάλιεβιλ. Μια «άκακη» ΜΚΟ, κενή περιεχομένου, έτοιμη να παίξει χοντρό παιχνίδι στην ρουλέτα των κερδοσκοπικών επιδιώξεων. Η Μάρτα, ερωμένη του κυρίου Μπράουν, είναι η πλανεύτρα μούσα του λιμανιού. Εγκλωβισμένη ανάμεσα στον ισχυρό σύζυγο και τον φλογερό εραστή, το οικογενειακό καθήκον και τον κίνδυνο, ενσαρκώνει την παρηκμασμένη φαμ φατάλ, που κατέχει όμως το απωθημένο του κυρίου Μπράουν: την αίσθηση του ανήκειν. Ο Γκράχαμ Γκρην διανέμει τους ρόλους, αλλάζοντας το σενάριο ερήμην τους.

Μια στοχαστική αναμέτρηση στα ταραγμένα νερά της γεωπολιτικής σκακιέρας. Μια παράσταση που ανατρέπει τις βεβαιότητες, ξεγυμνώνοντας τους θεατρίνους από τα πλουμίδια τους. Δεν είναι σίγουρο ότι θα επικρατίσει η αλήθεια. Διότι και αυτή είναι μια υπόθεση. Μια σεναριακή εκδοχή. Παραλλαγή πάνω σ'ένα μοτίβο, όπως μας δίδαξε ο Ιωάννης Σεβαστιανός Μπαχ. Για τον Γκράχαμ Γκρην παραμένει ζητούμενο η έκθεση του ανθρώπου στις παροξυσμικές του εμμονές και τις χίμαιρες που γεννούν οι αυταπάτες. Με λόγο ραφινάτο, αιχμηρό, γεμάτο υπαινιγμούς, κλιμακώνει την ένταση, αφήνοντας να βγει στο φως το άλγος των ανθρώπων που πίστεψαν ότι η Ιστορία τους ανήκει. Σωστό ή λάθος; Ουδείς μπορεί να απαντήσει. Εκτός από τους αχόρταγους δαίμονές τους.

ΝΙΚΟΣ ΚΟΥΡΜΟΥΛΗΣ


theatrinoi-greeneΟι θεατρίνοι
Γκράχαμ Γκρην
Μτφρ. Κλαίρη Παπαμιχαήλ
Πόλις 2014
Σελ. 400, τιμή € 17,70
 
politeia-link

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ GRAHAM GREENE

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του David Mitchell «Utopia avenue» (μτφρ. Μαρία Ξυλούρη, εκδ. Μεταίχμιο). Στην κεντρική εικόνα, ο David Bowie σε ιδιωτικό πάρτι στο Λος Άντζελες το 1971.

Του Διονύση Μαρίνου

Κιθαριστικά ριφ που κυλούν σαν διαμαντόπετρες. Μπασιστικά π...

«Οι κεφαλές του Κέρβερου», της Φράνσις Στίβενς – Παλπ πρωτοπορία και επιστημονική φαντασία

«Οι κεφαλές του Κέρβερου», της Φράνσις Στίβενς – Παλπ πρωτοπορία και επιστημονική φαντασία

Για το μυθιστόρημα «Οι κεφαλές του Κέρβερου» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος) της Φράνσις Στίβενς που κυκλοφορεία από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος. Στην κεντρική φωτογραφία, η συγγραφέας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Γεννημένη το 1884, ...

«Νοσταλγία», του Μίρτσεα Καρταρέσκου – Το καλτ αριστούργημα του κορυφαίου της ρουμανικής «γενιάς με τα τζιν»

«Νοσταλγία», του Μίρτσεα Καρταρέσκου – Το καλτ αριστούργημα του κορυφαίου της ρουμανικής «γενιάς με τα τζιν»

Για το μυθιστόρημα του Mircea Cărtărescu «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτωρ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Κατά τα λεγόμενα του Χάρολντ Μπλουμ υπάρχουν δύο καταγωγικές γραμμές στο διήγημα και το μυθιστόρημα: η μία ξεκινά από τον Θερβάντε...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αριστείδης Χατζής: «Το 1821 υπήρχε μια εξαιρετικά προχωρημένη δυναμική αστική τάξη»

Αριστείδης Χατζής: «Το 1821 υπήρχε μια εξαιρετικά προχωρημένη δυναμική αστική τάξη»

Συνέντευξη με τον ιστορικό Αριστείδη Χατζή, με αφορμή το βιβλίο του «Ο Ενδοξότερος Αγώνας, Η Ελληνική Επανάσταση του 1821» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Του K.B. Κατσουλάρη

Έχετε εμπνευστεί τον τίτλο του βιβλίου σας από μια επισ...

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του David Mitchell «Utopia avenue» (μτφρ. Μαρία Ξυλούρη, εκδ. Μεταίχμιο). Στην κεντρική εικόνα, ο David Bowie σε ιδιωτικό πάρτι στο Λος Άντζελες το 1971.

Του Διονύση Μαρίνου

Κιθαριστικά ριφ που κυλούν σαν διαμαντόπετρες. Μπασιστικά π...

«Μάντρα, Μάντρα, τι μαγειρεύεις;», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου (κριτική)

«Μάντρα, Μάντρα, τι μαγειρεύεις;», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου (κριτική)

Για την εικονογραφημένη παραμυθική ιστορία «Μάντρα, Μάντρα τι μαγειρεύεις», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου, σε εικονογράφηση Αιμιλίας Κονταίου που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ελληνοεκδοτική.

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ένα μεγάλ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ