papa-doc-390

Για το μυθιστόρημα του Γράχαμ Γκριν Οι θεατρίνοι, μια πολυπλόκαμη ιστορία στα μαύρα χρόνια της Αϊτής. 

Του Νίκου Κουρμουλή

Λίγο μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και παράλληλα με τον επαναπροσδιορισμό της ευρωπαϊκής χάρτας, οι νικήτριες συμμαχικές δυνάμεις δεν ξέχασαν τις αποικίες τους. Βέβαια οι καιροί έχουν αλλάξει. Οι ιθαγενείς των αποικιών εξεγείρονται ζητώντας χειραφέτηση ταυτοτική, πολλές φορές υπαρξιακή και εθνική. Η περιοχή της Λατινικής Αμερικής και των νήσων της Καραϊβικής αποτελούν ιδανικό πεδίο πολιτικής μόχλευσης. Think tank της εποχής σκαρφίζονται ανατροπές, εκτροπές και ξεπούλημα γης υπερτιμολογημένο. Οι ντόπιοι, χρόνια μέσα στην παραζάλη της υποτέλειας, οραματίζονται επανάσταση λυτρωτική, που αρκετές φορές φέρνει τα αντίθετα αποτελέσματα. Μια τέτοια περίπτωση, όπου το χάος προσπαθεί να καταλάβει ζωτικές ατρηρίες της ζωής, είναι η Αϊτή. Κι εκεί βρίσκεται ο Γκράχαμ Γκρην για να το περιγράψει, δίνοντας του μορφή και σχήμα, στηλιτεύοντας το imperium της Δύσης. 

Στην λίστα των έργων του Οι θεατρίνοι δεν είναι ούτε σπάνιοι, ούτε διάσημοι. Κρατούν χαμηλό προφίλ. Με σπιρτάδα πολιτικοαισθαντική και οξυδέρκεια ανάγλυφη. Ο Γκράχαμ Γκρην ταξιδεύει μέχρι το Πορτ-ω-Πρενς στην πιο απάνθρωπη φάση του καθεστώτος Ντυβαλιέ ή Πάπα Ντοκ, των αρχών της δεκαετίας του ΄60. Η Αϊτή σπαράσσεται από παρασκηνιακές συγκρούσεις, παρακρατικά ξεσαλώματα (από τους διαβόητους «Τοντόν Μακούτ»), έναν εμφύλιο σε συνέχειες, ιδεοψυχαναγκαστικούς μεγαλοϊδεατισμούς. Είναι μια χώρα-πείραμα για άσκηση «υψηλής» εξωτερικής πολιτικής (στην κεντρική φωτό, στιγμιότυπο από την επίσκεψη του μεγιστάνα Nelson Rockefeller στην Αϊτή).

Ανάμεσα στους δαιδάλους της γραφειοκρατείας, των απανωτών κυβερνητικών αλλαγών, των κρυφών ερώτων, ο κύριος Μπράουν είναι ο ιδανικός πρέσβης του αστικού επιχειρηματικού πνεύματος των απαρχών του 20ου αιώνα.

Ο συγγραφέας διαλέγει για αφηγηματικό του θεμέλιο τον κύριο Καφέ ή μίστερ Μπράουν, ιδιοκτήτη ενός πρώην ακμάζοντος ξενοδοχείου λίγο έξω από το Πορτ-ω-Πρενς. Ανάμεσα στους δαιδάλους της γραφειοκρατείας, των απανωτών κυβερνητικών αλλαγών, των κρυφών ερώτων, ο κύριος Μπράουν είναι ο ιδανικός πρέσβης του αστικού επιχειρηματικού πνεύματος των απαρχών του 20ου αιώνα. Είναι ο άνθρωπος που θέλει να βάζει ο ίδιος τους κανόνες του παιχνιδιού, προστατεύοντας παράλληλα τις αρχές του laissez faire. Ο κύριος Μπράουν, ένας οπαδός των φιλελεύθερων αρχών και αριστερόστροφος, δεν θα επέτρεπε ποτέ φονικά χτυπήματα κάτω από τη μέση. Ιδιαίτερα εκείνα που προέρχονται από άπληστους πολιτικάντηδες, που δεν υπολογίζουν τίποτε μπροστά στο μηδενιστικό κέρδος.

Ο Γκράχαν Γκρην ξέρει πολύ καλά τις καλλιεργήσιμες εκτάσεις του σύμπαντος που επεξεργάζεται. Ανθρωπογεωγράφος από τους λίγους, έλκεται από άτομα που ρισκάρουν τα πάντα για ένα όνειρο. Στο συγκεκριμένο έργο, εντάσσονται σε δύο κατηγορίες: της τύχης και της πίστης. Ρεύματα που συμπλέουν αν χρειαστεί, ενώ τον περισσότερο καιρό τον παιρνούν στα χαρακώματα. Ο κύριος Μπράουν αποτελεί την οντολογική σύζευξη των δυο παραπάνω κατηγοριών. Άπατρις περιπλανώμενος, που αναζητά το ρίζωμα στις παρυφές των υπό κατάρρευση περιοχών του πλανήτη, ο Γκράχαμ Γκρην εκφράζει το ασυμβίβαστο κοινωνικό υποκείμενο, που μάχεται την χειραφέτιση από τις κυρίαρχες πολιτισμικές δομές.

Ένας αντπροσωπευτικός θίασος

Τα μέλη του «θιάσου» γνωρίζονται στο πλοίο που τους μεταφέρει στην Αϊτή. Εκτός του κυρίου Μπράουν, είναι ο αινιγματικός μισθοφόρος κύριος Τζόουνς και ένα ηλικιωμένο ζευγάρι από την Αμερική, ο κύριος και η κυρία Σμιθ. Τα ονόματα είναι προσχηματικά, κομμένα και ραμμένα για θεατρίνους σε πολλαπλούς ρόλους. Το Πορτ-ω Πρενς είναι μια πόλη αιχμάλωτη στον ιστό της βίας και θυμίζει ελάχιστα τις δόξες του παρελθόντος. Οι θεατρίνοι πιστεύουν πως σύντομα θα μπορέσουν να εκμεταλευτούν τη κατάσταση και συναλασσόμενοι με το καθεστώς θα έχουν τον πρώτο λόγο στην «επερχόμενη ανάκαμψη». Οι διασυνδέσεις είναι το παν γι αυτούς. Φευ. Με όπλα το ψέμμα, την προσποίηση, τον βολονταρισμό, είναι τουλάχιστον σίγουροι πως θα πείσουν ακόμη και τους πλέον καχύποπτους. Εξάλλου, αν ικανοποιηθούν τα αμοιβαία συμφέροντα δεν θα προκύψει λόγος για αντιπαραθέσεις.

graham-greene-and-bernard-diederich  
   Ο Graham Greene με τον συγγραφέα Bernard-Diederich, στην Αΐτή.  

Αριστοτεχνικά, ο Γκράχαμ Γκρην υποσκάπτει το έδαφος κάτω από τη μύτη των ηρώων του, με διαφορετικό τρόπο για κάθε «ρόλο». Ο κύριος Μπράουν συνειδητοποιεί πως οι βαναυσότητα των αρχών και όσων τις υποστηρίζουν, ανάμεσα τους και η κυβέρνησή του, δεν είναι ένα καπρίτσιο. Προσβάλλει τον πυρήνα των κοσμοπολίτικων αξιών του. Ο τυφλός αυταρχισμός που λατρεύει το αίμα και την τρομοκρατία, δεν απαντάται στην δημοκρατική του θωράκιση. Διαλέγει τον δρόμο της αντίστασης. Ο κύριος Τζόουνς λέει ότι είναι βετεράνος του πολέμου της Βιρμανίας. Είναι καυχησιάρης, εγωκεντρικός, έχοντας για σημαία τα ανδραγαθήματα του. Δύσκολα πείθει. Παρ'όλα συτά γίνεται κόλακας του εκεί συστήματος, πιάνοντας στασίδι στους παρακρατικούς μηχανισμούς. Υπόσχεται στους πάντες τα πάντα. Είναι ένας δεινός κομφερασιέ, που καταλήγει να αντικρύσει τη μοίρα του. Ο κύριος και η κυρία Σμιθ, έχουν φήμη ανθρωπιστών οικολόγων. Ακολουθούν τον ρόλο τους πιστά έως το τέλος και χωρίς ψεγάδι. Επιθυμούν να κάνουν μπίζνες με τον πρόεδρο Ντυβαλιέ. Να εγκαινιάσουν μια επιχειρήση για χορτοφάγους στην υπό κατασκευή φαραωνική πόλη Ντυβάλιεβιλ. Μια «άκακη» ΜΚΟ, κενή περιεχομένου, έτοιμη να παίξει χοντρό παιχνίδι στην ρουλέτα των κερδοσκοπικών επιδιώξεων. Η Μάρτα, ερωμένη του κυρίου Μπράουν, είναι η πλανεύτρα μούσα του λιμανιού. Εγκλωβισμένη ανάμεσα στον ισχυρό σύζυγο και τον φλογερό εραστή, το οικογενειακό καθήκον και τον κίνδυνο, ενσαρκώνει την παρηκμασμένη φαμ φατάλ, που κατέχει όμως το απωθημένο του κυρίου Μπράουν: την αίσθηση του ανήκειν. Ο Γκράχαμ Γκρην διανέμει τους ρόλους, αλλάζοντας το σενάριο ερήμην τους.

Μια στοχαστική αναμέτρηση στα ταραγμένα νερά της γεωπολιτικής σκακιέρας. Μια παράσταση που ανατρέπει τις βεβαιότητες, ξεγυμνώνοντας τους θεατρίνους από τα πλουμίδια τους. Δεν είναι σίγουρο ότι θα επικρατίσει η αλήθεια. Διότι και αυτή είναι μια υπόθεση. Μια σεναριακή εκδοχή. Παραλλαγή πάνω σ'ένα μοτίβο, όπως μας δίδαξε ο Ιωάννης Σεβαστιανός Μπαχ. Για τον Γκράχαμ Γκρην παραμένει ζητούμενο η έκθεση του ανθρώπου στις παροξυσμικές του εμμονές και τις χίμαιρες που γεννούν οι αυταπάτες. Με λόγο ραφινάτο, αιχμηρό, γεμάτο υπαινιγμούς, κλιμακώνει την ένταση, αφήνοντας να βγει στο φως το άλγος των ανθρώπων που πίστεψαν ότι η Ιστορία τους ανήκει. Σωστό ή λάθος; Ουδείς μπορεί να απαντήσει. Εκτός από τους αχόρταγους δαίμονές τους.

ΝΙΚΟΣ ΚΟΥΡΜΟΥΛΗΣ


theatrinoi-greeneΟι θεατρίνοι
Γκράχαμ Γκρην
Μτφρ. Κλαίρη Παπαμιχαήλ
Πόλις 2014
Σελ. 400, τιμή € 17,70
 
politeia-link

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ GRAHAM GREENE

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

Για το βιβλίο του Μπενχαμίν Λαμπατούτ [Benjamín Labatut] «Maniac» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, ο φυσικός Τζον Φον Νόυμαν. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αυτό το βιβλίο ιστορεί τη μήνι του Προμηθέα....

«Ο Κολυμβητής και άλλες ιστορίες« του Τζον Τσίβερ (κριτική) – Σε μια ευημερούσα, απενοχοποιημένη Αμερική

«Ο Κολυμβητής και άλλες ιστορίες« του Τζον Τσίβερ (κριτική) – Σε μια ευημερούσα, απενοχοποιημένη Αμερική

Για τη συλλογή διηγημάτων του Τζον Τσίβερ [John Cheever] «Ο Κολυμβητής και άλλες ιστορίες» (μτφρ. Κωστής Καλογρούλης, εκδ. Καστανιώτη). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Ο κολυμβητής» του Φρανκ Πέρι (διασκευή από το διήγημα του Τζον Τσίβερ) με τον Μπαρτ Λάνκαστερ. 

Γράφει ο ...

«Τριαντάφυλλα επί πιστώσει» της Έλσα Τριολέ (κριτική) – Με τον μανδύα μιας ερωτικής ιστορίας

«Τριαντάφυλλα επί πιστώσει» της Έλσα Τριολέ (κριτική) – Με τον μανδύα μιας ερωτικής ιστορίας

Για το μυθιστόρημα της Έλσα Τριολέτ [Elsa Triolet] «Τριαντάφυλλλα επί πιστώσει» (μτφρ. Κατερίνα Γούλα, εκδ. Gutenberg). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Λυσσασμένη γάτα» του Ρίτσαρντ Μπρουκς με την Ελίζαμπεθ Τέιλορ και τον Πολ Νιούμαν. 

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

Για το βιβλίο του Μπενχαμίν Λαμπατούτ [Benjamín Labatut] «Maniac» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, ο φυσικός Τζον Φον Νόυμαν. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αυτό το βιβλίο ιστορεί τη μήνι του Προμηθέα....

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

Μέσα στην πληθώρα των ελληνικών έργων που ανεβαίνουν για βραχύ διάστημα στις αθηναϊκές σκηνές ξεχώρισαν τα έργα «The Dreamers» σε σκηνοθεσία Πέρη Μιχαηλίδη, «Παγώνια» σε σκηνοθεσία Τάσου Πυργιέρη και «Μάλο Μόμε σε σκηνοθεσία Νάντιας Δαλκυριάδου. Κεντρική εικόνα: από την παράσταση «The Dreamers».  

...
Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Διαδραστικό workshop με τη Λαμπρινή Λαδά, στη ΒιβλιοΠρόταση, το Σάββατο 9 Μαρτίου, την επομένη της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας.

Επιμέλεια: Book Press

Η ομάδα της ΒιβλιοΠρότασης, διοργανώνει το Σάββατο 9 Μαρτίου και ώρα 12:00, ένα διαδραστι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ελάχιστοι συγγραφείς στις μέρες μας έχουν την απήχηση ενός «ποπ σταρ» όσο η Ντόνα Ταρτ [Donna Tartt]. Γύρω από το όνομά της σωρεύονται φήμες και «τρελές» ειδήσεις. Ωστόσο τα βιβλία της διαβάζονται με πάθος, πυροδοτούν πάντα συζητήσεις και αποτελούν σημαντική συνεισφορά στη σύγχρονη αμερικανική λογοτεχνία. Kεντρική ε...

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ