alt

Του Γιώργου Λαμπράκου

«Αυτή θα είναι μια ιστορία τρόμου. Θα είναι μια αστυνομική ιστορία, ένα αφήγημα μαύρης λογοτεχνίας και τρόμου. Όμως δεν θα μοιάζει τέτοιο. Δεν θα μοιάζει επειδή η αφηγήτρια είμαι εγώ. Αυτός που μιλάει είμαι εγώ και δεν θα μοιάζει τέτοια. Όμως κατά βάθος είναι η ιστορία ενός απάνθρωπου εγκλήματος».

Από τις πρώτες προτάσεις του Φυλαχτού καταλαβαίνουμε πως μάλλον δεν θα ακολουθήσει μια οποιαδήποτε αφήγηση. Ο συγγραφέας, Ρομπέρτο Μπολάνιο, αυτός ο περίφημος δυσλεξικός αλήτης της σύγχρονης λογοτεχνίας, που δικαίως έγινε αγαπητός και στη χώρα μας, στρώνει εξαρχής τους όρους του παιχνιδιού του: ορίζει τι είδους ιστορία θα διαβάσουμε, ορίζει ποιος θα μας την αφηγηθεί, ορίζει και ένα έγκλημα. Ωστόσο, θα ορίσει μαζί και την αοριστία, αφού η αφηγήτρια σπεύδει στη συνέχεια να διασαλεύσει αυτά που μόλις έχει βεβαιώσει.

Μια φτωχή μαικήνας

Ο Μπολάνιο στρώνει εξαρχής τους όρους του παιχνιδιού του: ορίζει τι είδους ιστορία θα διαβάσουμε, ορίζει ποιος θα μας την αφηγηθεί, ορίζει και ένα έγκλημα

Η αφηγήτρια Αουξίλιο Λακουτύρ θα μας αφηγηθεί σε πρώτο πρόσωπο ένα μέρος της προσωπικής ιστορίας της, ένα μέρος της ιστορίας της νεότερης λατινοαμερικάνικης ποίησης (και ιστορίας), και μαζί ένα μέρος της ιστορίας της νεότερης παγκόσμιας λογοτεχνίας (αφού υποστηρίζει πως έχει τη δύναμη να προφητεύει το μέλλον των βιβλίων του 20ού αιώνα, κάτι που όντως δοκιμάζει). Έχει κατορθώσει να κάνει το μικρό της όνομα, Αουξίλιο, και πράγμα: να βοηθά τους νέους ποιητές του Μεξικού. Αν και Ουρουγουανή, βρίσκεται στο Μεξικό και επαναλαμβάνει διαρκώς, για να μην το ξεχνάμε ούτε εμείς ούτε κι εκείνη («Εγώ είμαι η μνήμη»), πως είναι η «μητέρα της μεξικάνικης ποίησης». Την ίδια άποψη έχουν και οι ποιητές, αφού αν καμιά φορά αναγκάζεται να φύγει από εκεί που κάθονται όλοι μαζί, της λένε: «μη φεύγεις, γυναίκα με τη θαυμάσια συζήτηση».

Η Αουξίλιο φτάνει τη δεκαετία του 1960 στο Μεξικό, χωρίς να ξέρει την ακριβή χρονολογία (ο Μπολάνιο αρέσκεται στη ρευστότητα, στα διφορούμενα, στα είτε/είτε, γι’ αυτό και τόσο συχνά, όχι μόνο στο Φυλαχτό αλλά και σε άλλα βιβλία του, χρησιμοποιεί το διαζευκτικό «ή»). Η γυναίκα αυτή, που μας κρύβει την ηλικία της («είμαι ηλικίας σαφώς ασαφέστατης»), αγαπά τη λογοτεχνία, αγαπά και τους άνδρες (της λογοτεχνίας), και αποφασίζει να στηρίξει τις δύο μεγάλες της αγάπες (μεταξύ άλλων, αγαπά και «την ελληνική λογοτεχνία, από τη Σαπφώ μέχρι τον Γιώργο Σεφέρη»!). Είναι μια φτωχή μαικήνας, μια αδύναμη προστάτιδα, μια περιθωριακή στο κέντρο των εξελίξεων (οξύμωρα που ισχύουν στη δεδομένη περίπτωση), η οποία φροντίζει σαν καλή μαμά τα «παιδιά» της, έμπλεη κατανόησης και συμπόνιας: «όλοι έκαναν προπόσεις και προσπαθούσαν αγωνιωδώς να φανούν επινοητικοί ή ειρωνικοί ή κυνικοί, δύστυχα αγγελούδια μου, και βυθιζόμουν μέσα σ’ εκείνες τις λέξεις (θα μου άρεσε να πω ροή του λόγου όμως δεν θα ήμουν πιστή στην αλήθεια, εκεί δεν υπήρχε ροή λόγου αλλά μόνο ψελλίσματα), βυθιζόμουν μέχρι το μεδούλι, έμενα για μια στιγμή μονάχη μ’ εκείνες τις λέξεις που σκόνταφταν πάνω στη λάμψη και στη μελαγχολία της νιότης».

altΤον Σεπτέμβριο του 1968 βρίσκεται ωστόσο βουτηγμένη σε μια ιδιαιτέρως δυσχερή κατάσταση (που συνάμα αποτελεί το ιστορικό γεγονός στο οποίο βασίζεται το βιβλίο): η αστυνομία εισβάλλει στο πανεπιστήμιο του Μεξικού, το καταλαμβάνει και επιδίδεται σε άγρια έκτροπα κατά των φοιτητών, ενόσω εκείνη μένει αρκετές μέρες κρυμμένη στην τουαλέτα μιας σχολής, μόνη και πεινασμένη. Εκεί θυμάται διάφορα περιστατικά της ζωής της: πώς μαζί με τον νέο ποιητή Αρτούρο Μπελάνο (ένα όνομα τόσο συγγενικό με του συγγραφέα ώστε μπαίνουμε ασφαλώς στον πειρασμό να τον θεωρήσουμε άλτερ έγκο του, επίσης Χιλιανό, που εμφανίζεται και σε άλλα βιβλία του), καθώς και με άλλους, θα ζήσει ξεχωριστές, γλυκόπικρες περιπέτειες, τις οποίες πασχίζει να αποτυπώσει στον φλογερό λόγο της (τον οποίο υποτίθεται πως καταγράφει λίγα χρόνια μετά).

Μεταξύ σοφίας και αφέλειας

Ο μονόλογος της Αουξίλιο κρατά γερές ισορροπίες ανάμεσα στη σοφία και την αθωότητα, στη γνώση και την αφέλεια, στην υποστήριξη κοινωνικών αξιών και στο πρόταγμα της ατομικότητας, και παρά τον έντονο λυρισμό του, δεν ξεπέφτει (χάρη στη μαεστρία του Μπολάνιο) στη μελοδραματική αισθηματολογία: «όταν κάποιος είναι ευτυχισμένος ή νιώθει πως η ευτυχία βρίσκεται κάπου κοντά, κοιτάζεται στους καθρέφτες χωρίς καμία επιφύλαξη, και μάλιστα, όταν είναι κάποιος ευτυχισμένος και νιώθει πως η μοίρα του το γράφει να ζήσει την εμπειρία της ευτυχίας, τείνει να μειώσει τις άμυνες και να αποδεχτεί τους καθρέφτες». Χάρη στη μαεστρία του συγγραφέα, το βιβλίο γλιτώνει και από έναν άλλο πιθανό σκόπελο, αυτόν του μιζεραμπιλισμού – εξάλλου η ηρωίδα μάς το δηλώνει ευθαρσώς: «Αν δεν τρελάθηκα ήταν επειδή πάντοτε διατηρούσα το χιούμορ μου».

Το βιβλίο διαπλέκει μυθοπλαστικούς χαρακτήρες, ιστορικές προσωπικότητες, καθώς και ήρωες άλλων βιβλίων του συγγραφέα, σε ένα μεταμοντέρνο μείγμα με αρκετή αυτοαναφορικότητα και διακειμενικότητα

Ο ρυθμός της αφήγησης συνεπαίρνει τον αναγνώστη, που δεν καταλαβαίνει για πότε την έχει ολοκληρώσει (κάτι παρόμοιο συμβαίνει και με το αριστούργημα του Μπολάνιο, 2666, του οποίου ο όγκος δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να τρομάξει τον επίδοξο αναγνώστη – στο Φυλαχτό υπάρχει μάλιστα μια υποδήλωση για το τι μπορεί να σημαίνει το «2666»). Το βιβλίο διαπλέκει μυθοπλαστικούς χαρακτήρες, ιστορικές προσωπικότητες, καθώς και ήρωες άλλων βιβλίων του συγγραφέα, σε ένα μεταμοντέρνο μείγμα με αρκετή αυτοαναφορικότητα και διακειμενικότητα, καθώς και με τις αναμενόμενες από τον Μπολάνιο αφηγήσεις μέσα στις αφηγήσεις (όπως η ξεχωριστή εκδοχή της ιστορίας της Ηριγόνης, κόρης του Αιγίσθου και της Κλυταιμνήστρας).

«Η ζωή με επιβίβασε επάνω σε άλλες ιστορίες»: η Αουξίλιο δεν σώζει τη λογοτεχνία (και την ιστορία) μόνο επειδή βοηθά τους ποιητές, αλλά κυρίως επειδή είναι ποιήτρια η ίδια, επειδή η αφήγησή της έχει πρωτίστως ποιητική υφή. Ομοίως, ο Μπολάνιο σώζει τη λογοτεχνία (και την ιστορία) επειδή είναι ποιητής ο ίδιος, επειδή δεν θέλει απλώς να μας μεταφέρει μια ιστορία που βασίζεται σε αληθινά περιστατικά (δεν υπάρχει πιο εκνευριστική, αλλά και πληκτική, υπόμνηση από το «based on a true story» με το οποίο διαφημίζονται όλο και πιο συχνά οι ταινίες, μα και άλλα έργα τέχνης), αλλά να αξιοποιήσει αυτά τα περιστατικά για να την «ποιήσει» με τον ξεχωριστό του τρόπο. Στον Μπολάνιο, όπως σε κάθε σοβαρό λογοτέχνη, ο κόσμος του ανθρώπου και ο άνθρωπος του κόσμου συντίθενται πρωτίστως από λέξεις, ενώ τα πράγματα κατ’ ανάγκην έπονται – ή, αλλιώς, τα πράγματα μετατρέπονται στις κατάλληλες λέξεις με στόχο να αλλάξουν.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΑΜΠΡΑΚΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.
Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα ««Αίμα μηχανή» (εκδ. Γαβριηλίδη).


altΦυλαχτό
Ρομπέρτο Μπολάνιο
Μτφρ: Κρίτων Ηλιόπουλος
Άγρα 2013
Σελ. 223, τιμή € 15,50

alt

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ROBERTO BOLAÑO


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«10 Λεπτά και 38 Δευτερόλεπτα σ’ αυτόν τον Παράξενο Κόσμο», της Ελίφ Σαφάκ

«10 Λεπτά και 38 Δευτερόλεπτα σ’ αυτόν τον Παράξενο Κόσμο», της Ελίφ Σαφάκ

Για το μυθιστόρημα της Ελίφ Σαφάκ «10 Λεπτά και 38 Δευτερόλεπτα σ’ αυτόν τον Παράξενο Κόσμο» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου) που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Σε πόση ώρα, από τη στιγμή που αφήν...

«Λογοτεχνία εξπρές», του Λάσα Μπουγάτζε (κριτική) – Μαύρο χιούμορ κι αυτοσαρκασμός από τον Καύκασο

«Λογοτεχνία εξπρές», του Λάσα Μπουγάτζε (κριτική) – Μαύρο χιούμορ κι αυτοσαρκασμός από τον Καύκασο

Για το μυθιστόρημα «Λογοτεχνία εξπρές» (μτφρ. Βέρικο Μγκελάτζετου), Λάσα Μπουγάτζε που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Του Γεωργίου Νικ. Σχορετσανίτη

Μερικές φορές αναρωτιέμαι για ποιον γράφω, εκστομίζει ο αφηγητής ετούτου μυθιστορήματος του ...

Hallyu: το κορεατικό κύμα παρασύρει και το αστυνομικό μυθιστόρημα

Hallyu: το κορεατικό κύμα παρασύρει και το αστυνομικό μυθιστόρημα

Η κουλτούρα της Νότιας Κορέας μέσα από δύο αστυνομικά μυθιστορήματα της You-Jeong Jeong και ένα του Kim Un-su. Στην κεντρική εικόνα οι δύο συγγραφείς.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Πριν από μια πενταετία περίπου, στον εκδοτικό χώρο κυκλοφορούσαν ψιθυρ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Μάριο Βάργκας Λιόσα, πέρα από κάθε προσδοκία, στην Γαλλική Ακαδημία

Ο Μάριο Βάργκας Λιόσα, πέρα από κάθε προσδοκία, στην Γαλλική Ακαδημία

Ο Περουβιανο-Ισπανός νομπελίστας συγγραφέας Μάριο Βάργκας Λιόσα εξελέγη μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας στα 85 του χρόνια. Οι Ακαδημαϊκοί βρήκαν τον τρόπο να παρακάμψουν το ηλικιακό όριο ενώ δεν αποτέλεσα εμπόδιο το ότι δεν έχει γαλλική υπηκοότητα και δεν έχει γράψει κανένα από τα έργα του στην γαλλική γλώσσα.  ...

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος του Edgar Allan Poe από το βιβλίο «Μακάβριες ιστορίες», έτσι όπως το μετέφρασε στα γαλλικά ο Charles Baudelaire. Η εικονογράφηση είναι του Benjamin Lacombe, ενώ η μετάφραση από τα γαλλικά είναι της Ιλέην Ρήγα. Το βιβλίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλει...

«10 Λεπτά και 38 Δευτερόλεπτα σ’ αυτόν τον Παράξενο Κόσμο», της Ελίφ Σαφάκ

«10 Λεπτά και 38 Δευτερόλεπτα σ’ αυτόν τον Παράξενο Κόσμο», της Ελίφ Σαφάκ

Για το μυθιστόρημα της Ελίφ Σαφάκ «10 Λεπτά και 38 Δευτερόλεπτα σ’ αυτόν τον Παράξενο Κόσμο» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου) που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Σε πόση ώρα, από τη στιγμή που αφήν...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος του Edgar Allan Poe από το βιβλίο «Μακάβριες ιστορίες», έτσι όπως το μετέφρασε στα γαλλικά ο Charles Baudelaire. Η εικονογράφηση είναι του Benjamin Lacombe, ενώ η μετάφραση από τα γαλλικά είναι της Ιλέην Ρήγα. Το βιβλίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλει...

«Φιλοσοφία της ανθρώπινης αναβάθμισης», του Θεοφάνη Τάση (προδημοσίευση)

«Φιλοσοφία της ανθρώπινης αναβάθμισης», του Θεοφάνη Τάση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Θεοφάνη Τάση «Φιλοσοφία της ανθρώπινης αναβάθμισης», που  θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όμως το πρωταρχικό ερώτημα δεν είναι αν πρέπει, αλλά πρώτ...

«Φοβάμαι, ταυρομάχε», του Πέδρο Λεμεμπέλ (προδημοσίευση)

«Φοβάμαι, ταυρομάχε», του Πέδρο Λεμεμπέλ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Pedro Lemebel (1952-2015) «Φοβάμαι, ταυρομάχε» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Αυτό το βιβλίο προέρχεται από είκο...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ